İşe İade Davası Şartları, Süreleri ve İşçi Hakları

İş hayatında işverenler tarafından gerçekleştirilen haksız veya geçersiz nedenlere dayanan fesihler, işçiler açısından ciddi mağduriyetler yaratabilmektedir. İş akdi haksız yere sonlandırılan bir işçinin, yasal yollarla eski işine dönmesini veya belirli tazminat haklarını elde etmesini sağlayan en önemli hukuki yol işe iade davasıdır. İşe iade davası şartları, 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında oldukça net ve sıkı kurallara bağlanmıştır.

Bu davanın temel amacı, işveren karşısında nispeten daha zayıf konumda olan işçiyi korumak ve keyfi işten çıkarmaların önüne geçmektir. Ancak davanın açılabilmesi ve lehe sonuçlanabilmesi için kanunda belirtilen şekil ve süre şartlarına harfiyen uyulması gerekmektedir. Aşağıda yer alan bilgiler, haksız fesih süreçlerinde işçilerin sahip olduğu yasal hakları ve izlenmesi gereken prosedürleri genel bilgilendirme amacıyla ele almaktadır.

İşe İade Davası Açmanın Yasal Şartları Nelerdir?

Bir işçinin işten çıkarıldıktan sonra işe iade davası açabilmesi için İş Kanunu’nun 18. maddesinde belirtilen bazı kriterlerin eşzamanlı olarak gerçekleşmiş olması zorunludur. İşe iade davası şartları yerine getirilmeden başlatılan hukuki süreçler, esasa girilmeden usulden reddedilebilmektedir.

İşyerinde En Az 30 İşçi Çalıştırma Kuralı

İşe iade talep edebilmenin ilk koşulu, işçinin çalıştığı işyerinde fesih tarihi itibarıyla en az 30 işçinin çalışıyor olmasıdır. Bu hesaplama yapılırken, işverenin aynı işkolundaki tüm işyerlerinde (şubelerinde) çalışan işçi sayısı toplam olarak dikkate alınır. 30 işçi kuralı, işletme kapasitesi daha küçük olan işverenleri ağır tazminat yüklerinden korumak amacıyla kanun koyucu tarafından getirilmiştir.

İşçinin En Az 6 Aylık Kıdeminin Olması

Dava açmak isteyen işçinin, ilgili işverene ait işyeri veya işyerlerinde en az 6 aylık kıdeme (çalışma süresine) sahip olması gerekir. Altı aylık süre hesaplanırken deneme süresi de bu süreye dâhildir. Yalnızca yeraltı işlerinde (örneğin maden ocaklarında) çalışan işçiler için bu 6 aylık kıdem şartı aranmaz; yeraltı işçileri bir gün dahi çalışmış olsalar işe iade davası şartları sağlanmış kabul edilir.

Belirsiz Süreli İş Sözleşmesi ile Çalışmak

İşe iade davaları yalnızca “belirsiz süreli” iş sözleşmesi ile çalışan işçiler tarafından açılabilir. Belirli süreli iş sözleşmesiyle, yani süresi önceden kesin olarak belirlenmiş bir sözleşme ile çalışan kişiler, sürenin bitiminde işten çıkarılırlarsa bu davayı açamazlar.

Geçerli Bir Neden Olmadan Fesih

İşverenin iş sözleşmesini feshetmesi, işçinin yeterliliğinden, davranışlarından veya işletmenin, işyerinin, işin gereklerinden kaynaklanan “geçerli bir sebebe” dayanmıyorsa işe iade davası açılabilir. Feshin geçerli bir nedene dayandığını ispat yükümlülüğü tamamen işverene aittir.

Zorunlu Arabuluculuk Başvuru Süresi

İş mahkemelerinde doğrudan dava açma devri sona ermiş olup, iş uyuşmazlıklarında zorunlu arabuluculuk sistemi getirilmiştir. İşten çıkarılan işçinin, feshin kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren 1 ay içerisinde zorunlu arabuluculuk başvuru süresi hakkını kullanması gerekmektedir.

Fesih bildirimi yapıldığı an bu bir aylık hak düşürücü süre işlemeye başlar. Sürenin kaçırılması halinde, işçinin işe iade talep etme hakkı tamamen ortadan kalkar. Arabuluculuk görüşmelerinde taraflar arasında anlaşma sağlanamaması ve “anlaşmazlık son tutanağının” düzenlenmesi halinde, işçi bu tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren 2 hafta içinde iş mahkemesinde işe iade davası açmalıdır.

Mahkeme Kararı Sonrası İşçi Hakları

Davanın işçi lehine sonuçlanması ve kesinleşmesi durumunda, işçinin kararın kendisine tebliğinden itibaren 10 iş günü içinde işe başlamak için işverene başvurması şarttır. İşveren ise bu başvuru üzerine işçiyi 1 ay içinde işe başlatmak zorundadır. Sürecin sonunda işçi lehine doğan mali haklar iki ana başlıkta toplanır:

Mahkeme Kararı Sonrası İşe Başlatmama Tazminatı

İşveren, süresi içinde başvuran işçiyi işe başlatmayı reddedebilir. Ancak bu durumda ağır bir maddi yaptırımla karşılaşır. Hakim, dava sonucunda işçinin işe başlatılmaması ihtimaline karşılık bir tazminat belirler. Bu işe başlatmama tazminatı, işçinin en az 4 aylık, en çok 8 aylık brüt ücreti tutarındadır. Ücretin belirlenmesinde işçinin kıdemi ve feshin şekli dikkate alınır.

Boşta Geçen Süre Ücreti

İşe iade davası şartları sağlanarak açılan davalarda bir diğer önemli hak ise boşta geçen süre ücretidir. Mahkeme kararı ile işçinin haklılığı ispatlandığında, işçiye dava süresince çalışamadığı sürenin bir telafisi olarak en fazla 4 aylık maaş ve diğer haklar (ikramiye, prim, yol, yemek vb.) geriye dönük olarak ödenir. Bu ödeme, işveren işçiyi işe başlatsa da başlatmasa da mutlak surette yapılmak zorundadır.