Askerlik Nedeniyle İşten Ayrılan İşçinin Yasal Hakları

Çalışma hayatı, çeşitli sebeplerle iş sözleşmelerinin sonlanmasını içeren dinamik bir süreçtir. Bu nedenlerden biri de anayasal bir yükümlülük olan askerlik hizmetidir. Türk hukukunda, muvazzaf askerlik hizmeti nedeniyle iş sözleşmesini sonlandırmak durumunda kalan işçilerin yasal hakları özel bir düzenlemeye tabidir. Bu düzenlemeler, çalışanın hem sosyal güvencesini hem de ekonomik kazanımlarını koruma altına almayı amaçlamaktadır.

Askerlik Nedeniyle Kıdem Tazminatına Hak Kazanma Şartları

Muvazzaf askerlik hizmeti, işçinin iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebileceği hallerden biri olarak kabul edilmektedir. İşçinin bu hakka dayanarak kıdem tazminatı talep edebilmesi için temel şartların sağlanmış olması zorunludur:

• Bir Yıllık Kıdem Şartı: İşçinin, askerlik nedeniyle iş sözleşmesinin sonlandırıldığı tarihte ilgili işyerinde en az 1 yıl süre ile aralıksız çalışmış olması gereklidir.

• Muvazzaf Askerlik Durumu: Feshin, aktif olarak yerine getirilecek muvazzaf askerlik hizmeti sebebiyle yapılması gerekir.

Bedelli Askerlik ve Kıdem Tazminatı Durumu

İlgili iş kanunu mevzuatında “muvazzaf askerlik hizmeti dolayısıyla” işten ayrılanların kıdem tazminatına hak kazanacağı belirtilirken, bu hizmetin ne şekilde yapılacağı hususunda herhangi bir ayrım yapılmamıştır. Bu nedenle, bedelli askerlik yapan işçiler de 1 yıllık kıdem şartını sağlamaları halinde kıdem tazminatını talep edebilirler.

Askerlik Muafiyet Şartları ve İş Akdinin Durumu

İş sözleşmesinin askerlik nedeniyle feshedilebilmesi için kişinin askere fiilen sevk edilecek olması esastır. Eğer işçi, yetersiz askerlik boy kilo endeksi veya kanunda tanımlanmış askerlikten muaf hastalıklar gibi askerlik muafiyet şartları kapsamında muafiyet belgesi alırsa, yerine getirilecek aktif bir muvazzaf askerlik görevi doğmaz. Askerlik görevi iptal olan veya muaf tutulan işçiler, sırf askerlik çağında oldukları gerekçesiyle kıdem tazminatı alarak işten ayrılamazlar.

İhbar Tazminatı ve İhbar Süresi Zorunluluğu

Muvazzaf askerlik nedeniyle iş sözleşmesinin feshedilmesi, çalışana kıdem tazminatı hakkı verirken ihbar süresi ve ihbar tazminatı kuralları açısından istisnai bir durum yaratır.

• İhbar Tazminatına Hak Kazanılamaz: İşçi askerlik sebebiyle ayrıldığında kıdem tazminatına hak kazanır ancak ihbar tazminatı talep edemez. Benzer şekilde işveren de askerlik sebebiyle işi bırakan işçiden ihbar tazminatı isteyemez.

• Bildirim Öneli Vermek Zorunlu Değildir: Askere gidecek olan işçi, işverene kanundaki bildirim süreleri (ihbar öneli) kadar önceden haber vermek zorunda değildir.

Fesih Bildirimi, Belgelendirme ve Makul Süre

Kıdem tazminatı hakkını güvence altına almak isteyen işçinin, işten ayrılış gerekçesinin askerlik olduğunu resmi olarak belgelendirmesi gerekir.

• Yazılı Bildirim ve İspat: İş sözleşmesini sonlandırma iradesi işverene yazılı bir dilekçe ile sunulmalı ve bu durum “Askerlik Sevk Belgesi” ile kanıtlanmalıdır.

• Makul Süre İlkesi: Kanunda net bir süre belirtilmese de, işten ayrılış tarihi ile askere sevk tarihi arasında makul bir süre bırakılması esastır. Celp döneminden çok aylar önce fesih yapmak yasal çerçevede makul karşılanmayabilir; uygulamanın olağan akışında genellikle askere gidiş tarihinden birkaç ay öncesi makul bir zaman dilimi olarak kabul edilir.

Askerlik Sonrası Aynı İşe Dönme Hakkı

Askerlik görevi sona eren işçilerin aynı işyerine geri dönme hakları yasal çerçevede düzenlenmiştir.

Terhis olan işçiler, askerlik bitiminden itibaren iki ay içinde işverene başvurarak tekrar işe alınmalarını talep etmelidir. İşveren, ilgili eski işçisini boş pozisyon varsa derhal, yoksa açılacak ilk uygun pozisyonda mevcut şartlarla işe almak zorundadır. Bu yükümlülüğün işverence yerine getirilmemesi durumunda, çalışana yasal tazminat ödenmesi gerekebilir.

İşsizlik Ödeneği Hakkı ve Şartları

Normal şartlarda istifa eden çalışanlara işsizlik maaşı ödenmez. Ancak askerlik durumu zorunlu bir ayrılık olduğundan gerekli diğer şartları taşıyan işçiler işsizlik ödeneğinden yararlanabilmektedir.

İşçinin fiilen askerde bulunduğu dönemde ödenek alması mümkün değildir. Ancak askere gitmeden önce işsiz kalınan süre ile askerlik dönüşü çalışılmayan süreler için işsizlik maaşı bağlanabilir. Sürecin sorunsuz işlemesi adına feshin SGK çıkış kodlarında askerlik nedeniyle yapıldığının (Kod 12) belirtilmiş olması önemlidir.