Evlilik Nedeniyle İşten Ayrılan Kadın İşçinin Yasal Hakları Nelerdir?

Çalışma hayatında kadın işçilerin korunması ve aile kurumunun desteklenmesi amacıyla İş Hukuku mevzuatımızda çeşitli özel düzenlemeler bulunmaktadır. Bu düzenlemelerden en önemlilerinden biri de, kadın işçilere tanınan evlilik nedeniyle iş sözleşmesini feshetme ve kıdem tazminatını talep etme hakkıdır. Kamuoyunda genellikle “evlilik tazminatı” olarak bilinen bu hak, aslında kadın işçinin evlenmesi sebebiyle işten ayrılması durumunda yasal şartları taşıyorsa hak kazandığı kıdem tazminatıdır.

İş sözleşmesinin işçi tarafından kendi isteğiyle (istifa suretiyle) sona erdirilmesi durumunda kural olarak kıdem tazminatına hak kazanılamaz. Ancak kanun koyucu, kadının evlilik sonrasında aile içi sorumluluklarının artabileceği veya çalışma hayatına devam etmek istemeyebileceği düşüncesiyle, bu durumu istisnai bir haklı fesih sebebi olarak kabul etmiştir. Bu makalede, evlilik nedeniyle işten ayrılan kadın işçinin yasal hakları, evlilik tazminatı alma şartları, ihbar süresinin durumu ve başvuru sürecine dair tüm detaylar yasal mevzuat çerçevesinde incelenmektedir.

Kadın İşçiler İçin Evlilik Nedeniyle Fesih Hakkı Nedir?

Mülga 1475 sayılı İş Kanunu’nun kıdem tazminatını düzenleyen ve günümüzde halen yürürlükte olan 14. maddesi, kadın işçilere evlendikleri tarihten itibaren belirli bir süre içinde kendi rızalarıyla iş sözleşmelerini sona erdirme ve kıdem tazminatlarını alma imkânı tanımaktadır. Bu hak, yalnızca kadın işçilere özgü, mutlak ve emredici bir haktır.

Bir kadın işçinin sırf evlendiği için işvereni tarafından işten çıkarılması yasalara aykırıdır; evlilik hakkı kadının kendi inisiyatifinde olan bir fesih nedenidir. Kadın işçi, dilerse çalışmaya devam edebilir, dilerse de kanunun belirlediği süreler içerisinde işverene bildirimde bulunarak iş sözleşmesini tek taraflı olarak feshedebilir ve geçmişe dönük tüm kıdem haklarını talep edebilir.

Evlilik Tazminatı (Kıdem Tazminatı) Alma Şartları Nelerdir?

Evlenen kadının kıdem tazminatı alabilmesi için yasada açıkça belirtilen birtakım şartların eksiksiz olarak yerine getirilmesi gerekmektedir. Bu şartlardan birinin eksikliği, tazminat hakkının kaybedilmesine yol açabilir.

1. Resmi Nikah Şartı

İş hukukunda evlilik nedeniyle tanınan hakların kullanılabilmesi için evliliğin Türk Medeni Kanunu hükümlerine uygun olarak resmi makamlar önünde yapılmış olması (resmi nikah) zorunludur. Dini nikah, nişanlılık durumu veya sözlenme gibi durumlar, işçiye bu hakkı vermez. Fesih hakkı, nikahın resmi olarak kıyıldığı gün itibarıyla doğar.

2. En Az 1 Yıllık Kıdem Süresi

Kıdem tazminatının en temel kuralı evlilik durumunda da geçerlidir. Kadın işçinin, evlilik nedeniyle işten ayrıldığı tarihte aynı işverene bağlı işyeri veya işyerlerinde en az bir tam yıl (365 gün) çalışmış olması gerekmektedir. Bir yıllık çalışma süresini doldurmayan kadın işçiler, evlilik nedeniyle işten ayrılsalar dahi yasal olarak kıdem tazminatına hak kazanamazlar.

3. Fesih Bildiriminin 1 Yıllık Hak Düşürücü Süre İçinde Yapılması

En kritik şartlardan biri zaman kısıtlamasıdır. Kadın işçi, evlilik nedeniyle işten ayrılma hakkını resmi nikah tarihinden itibaren tam 1 yıl içinde kullanmalıdır. Örneğin, 15 Mayıs 2023 tarihinde evlenen bir kadın işçinin, en geç 15 Mayıs 2024 tarihine kadar işverene bildirimde bulunarak işten ayrılması gerekir. Bu süre hak düşürücü bir süredir. 1 yıl geçtikten sonra evlilik gerekçe gösterilerek kıdem tazminatı talep edilemez.

4. İş Sözleşmesinin Kadın İşçi Tarafından Feshedilmesi

Fesih işleminin mutlaka kadın işçi tarafından ve “evlilik nedeni” açıkça belirtilerek yapılması şarttır. İşverenin işçiyi evlendiği için işten çıkarması halinde durum evlilik tazminatı değil, doğrudan işverenin haksız feshi kapsamına girer.

Evlilik Nedeniyle İşten Ayrılmada İhbar Süresi Var mıdır?

Evlilik sebebiyle işten ayrılma durumunda en çok merak edilen konulardan biri ihbar süreleridir. İş Kanunu’na göre kural olarak işten ayrılacak olan işçinin, çalışma süresine göre değişen 2 ile 8 hafta arasında değişen sürelerde durumu önceden işverene bildirmesi (ihbar etmesi) veya bu sürenin ücretini ödemesi gerekir.

Ancak evlilik nedeniyle işten ayrılma hakkı, kanunun işçiye tanıdığı “derhal fesih” niteliğinde özel bir haktır. Bu nedenle, evlilik sebebiyle iş sözleşmesini fesheden kadın işçinin ihbar süresi bekleme veya ihbar süresi kadar önceden bildirim yapma zorunluluğu yoktur. İşçi, dilekçesini verdiği gün işten ayrılabilir ve işveren bu nedenle işçiden ihbar tazminatı talep edemez.

Evlilik Tazminatında İhbar Tazminatı Alınır mı?

İhbar tazminatı, iş sözleşmesini haksız ve bildirimsiz olarak fesheden tarafın diğer tarafa ödediği bir tazminattır. Evlilik nedeniyle sözleşmeyi fesheden taraf kadın işçinin kendisi olduğu için, kıdem tazminatını almasına rağmen işverenden ayrıca ihbar tazminatı talep etme hakkı bulunmamaktadır.

Evlilik Tazminatı Nasıl Hesaplanır?

Evlilik tazminatının hesaplanma yöntemi, standart kıdem tazminatı hesaplaması ile tamamen aynıdır. İşçinin o işyerinde çalıştığı her bir tam yıl için, işçinin son “giydirilmiş brüt ücreti” üzerinden bir aylık maaşı tutarında tazminat ödenir.

Giydirilmiş brüt ücret; işçinin salt maaşını değil, varsa işverence sağlanan düzenli yol parası, yemek ücreti, devamlılık arz eden primler, ikramiyeler ve yakacak yardımı gibi tüm maddi menfaatlerin brüt tutarlarının aylık ortalamasını ifade eder.

Artan aylar ve günler de bu hesaplamaya orantılı olarak dâhil edilir. Ancak hesaplamada, ilgili dönem için devlet tarafından belirlenen “Kıdem Tazminatı Tavanı” aşılamaz. İşçinin brüt ücreti bu tavanın üzerindeyse, hesaplama tavan tutar üzerinden yapılır. Ödemeden yalnızca damga vergisi kesintisi yapılır, gelir vergisi veya SGK primi kesilmez.

Evlilik Nedeniyle İşten Ayrılan İşsizlik Maaşı Alabilir mi?

İşsizlik ödeneğinden (maaşından) yararlanabilmenin temel şartlarından biri, iş sözleşmesinin işçinin kendi istek ve kusuru dışında (işveren tarafından) sona erdirilmesi veya işçinin haklı nedenle sözleşmeyi feshetmesidir.

Evlilik nedeniyle işten ayrılma, kıdem tazminatı almayı sağlayan yasal bir hak olsa da, İŞKUR mevzuatı açısından işsizlik maaşı bağlanması için geçerli bir sebep olarak kabul edilmemektedir. Dolayısıyla, sırf evlilik nedeniyle kendi isteğiyle işten ayrılan bir kadın işçi, diğer şartları taşıyor olsa dahi işsizlik maaşı alamaz.

Diğer İşçilik Alacaklarının Durumu

Evlilik sebebiyle işten ayrılan kadın işçi, kıdem tazminatının yanı sıra içeride kalan ve ödenmemiş diğer yasal haklarını da işverenden talep etme hakkına sahiptir. Bunlar:

• Kullanılmamış yıllık izin günlerinin ücretleri,

• Ödenmemiş maaş alacakları,

• Varsa içerideki fazla mesai ücretleri,

• Ulusal bayram ve genel tatil (UBGT) günlerinde yapılan çalışmaların ücretleridir.

Evlilik Nedeniyle İşten Ayrılma Dilekçesi Nasıl Yazılmalı?

Sürecin sağlıklı ve yasalara uygun ilerlemesi için işçinin fesih iradesini yazılı olarak işverene sunması şarttır. Sözlü bildirimler ispat açısından büyük riskler barındırır.

Hazırlanacak dilekçede;

• İşe giriş tarihi,

• Resmi evlilik tarihi,

• 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14. maddesi gereğince evlilik nedeniyle iş sözleşmesinin feshedildiği,

• Kıdem tazminatı ile birlikte içeride kalan tüm işçilik alacaklarının (yıllık izin, fazla mesai vb.) banka hesabına ödenmesi talebi açık ve net bir dille ifade edilmelidir.

Dilekçenin ekine mutlaka “Aile Cüzdanı Fotokopisi” veya Nüfus Müdürlüğü/e-Devlet üzerinden alınacak “Vukuatlı Nüfus Kayıt Örneği” (evlilik tarihini gösteren belge) eklenmelidir. İspat kolaylığı sağlaması açısından dilekçenin noter kanalıyla gönderilmesi veya işyerinde yetkili birime (İnsan Kaynakları) teslim edilirken bir kopyasına “teslim alınmıştır” ibaresi ile tarih ve imza attırılması son derece önemlidir.

Sık Sorulan Sorular

Evlenen erkek işçi evlilik nedeniyle işten ayrılıp tazminat alabilir mi? Hayır. Kanun bu hakkı yalnızca kadın işçilere tanımıştır. Erkek işçilerin evlilik gerekçesiyle işten ayrılarak kıdem tazminatı talep etme hakkı yasal olarak bulunmamaktadır.

Evlilik tarihinden önce işten ayrılırsam evlilik tazminatı alabilir miyim? Hayır. Hakkın doğabilmesi için fesih işleminin mutlaka resmi nikahın kıyıldığı tarihten sonra yapılması gerekir. Nikahtan bir gün önce dahi işten ayrılınsa bu haktan faydalanılamaz.

Evlilik tazminatı alarak işten ayrılan kadın başka bir işyerinde çalışabilir mi? Kanunda evlilik tazminatını alarak işten ayrılan bir kadının yeniden çalışmasını engelleyen hiçbir kural yoktur. Kadın işçi, bu hakkını kullandıktan sonra dilediği zaman, farklı bir işyerinde veya farklı bir sektörde yeniden çalışma hayatına dönebilir. Bu durum, aldığı tazminatın iadesini gerektirmez.

Boşanıp aynı kişiyle tekrar evlenmek evlilik tazminatı hakkı doğurur mu? Eğer boşanma ve yeniden evlenme süreci sırf kıdem tazminatı alabilmek amacıyla muvazaalı (kötü niyetli ve danışıklı) olarak yapılmışsa, dürüstlük kuralına aykırılık teşkil edeceğinden bu durum tazminat hakkı doğurmaz. Ancak gerçek bir ayrılık ve sonrasında yeniden kurulan bir aile birliği söz konusuysa bu hak teorik olarak tekrar kullanılabilir.