Kazanın şiddetine bağlı olarak araçlarda meydana gelen hasarlar, basit onarımlardan aracın tamamen kullanılamaz hale gelmesine kadar geniş bir yelpazede olabilir. Aracın onarımının ekonomik veya teknik olarak mantıklı olmadığı durumlarda ise “pert-total” kavramı ve buna bağlı tazminat süreci devreye girer. Bu yazımızda, trafik kazaları sonucu araçların pert-total işlemine tabi tutulması durumunda izlenmesi gereken adımları, yasal dayanakları ve hak arama yollarını detaylı bir şekilde ele alacağız.

Pert Araç Tazminatı

Pert-Total Tazminatı Nedir ve Hangi Durumlarda Uygulanır?

Pert-total tazminatı, bir trafik kazası neticesinde hasar gören aracın onarımının teknik olarak mümkün olmaması veya onarım masraflarının aracın kaza tarihindeki hasarın araç rayicinin %50’sini aşması halinde sigorta şirketleri tarafından ödenen bir tazminat türüdür. Bu tazminat, Zorunlu Mali Mesuliyet Sigortası ve İhtiyari Mali Mesuliyet Sigortası poliçelerinde karşı tarafın zararını karşılarken, Kasko sigortası poliçelerinde ise doğrudan sigortalının kendi zararını karşılamak üzere işler.

Bu uygulamanın temel hedefi, kaza mağdurunun, aracının rayiç bedeli kadar bir tazminat alarak, kaza öncesindekiyle benzer niteliklere sahip yeni bir araç edinebilmesini temin etmektir.

Bu noktada, pert tazminatını “pert farkı tazminatı” ile karıştırmamak önemlidir. Pert tazminatı, aracın piyasa değeri üzerinden yapılan ana ödemeyi ifade ederken; pert farkı tazminatı, sigorta şirketinin bu piyasa değerini eksik belirlediği durumlarda, aradaki farkın talep edilmesi anlamına gelir.

Aracın Tam Hasara Uğradığının Tespiti

ZMMS Genel Şartları’nın B.2. maddesi uyarınca, onarım masraflarının aracın riziko tarihindeki değerini aşması ve bu durumun bir eksper raporuyla onarılamaz olarak belgelenmesiyle kesinleşir. Eksper raporu; aracın rayiç bedelini, değiştirilmesi gereken parçaların maliyetini ve işçilik ücretlerini detaylı olarak değerlendirir. Bu maliyetlerin toplamı aracın piyasa değerine yakın veya ondan fazlaysa, sigorta şirketi aracın perte çıkarılmasına onay verir.

Pert-Total Süreci Adım Adım Nasıl İşler?

Sigorta şirketinin pert onayını vermesiyle birlikte, mağdur araç sahibi için hukuki ve idari adımlarla dolu bir süreç başlar.

Sovtaj (Hasarlı Araç) İhalesi ve Tazminatın Hesaplanması

Araç için pert-total kararının kesinleşmesinin ardından, aracın hasarlı halinin ekonomik değerini (sovtaj bedeli) belirlemek amacıyla bir ihale süreci başlatılır. Bu ihale sonucunda aracın piyasa rayiç bedeli ile hasarlı halinin değeri olan sovtaj bedeli netleşir. Sigorta şirketi tarafından ödenecek tazminat miktarı, aracın kaza tarihindeki rayiç bedelinden, ihale ile belirlenen sovtaj bedelinin düşülmesiyle hesaplanır.

Burada dikkat edilmesi gereken bir husus, sovtaj teklifi ne kadar yüksek olursa, sigorta şirketinin ödeyeceği tazminat miktarının o kadar azalacağıdır. Araç sahibi, ihale sonucu belirlenen sovtaj bedelini düşük bulursa, aracın hasarlı haliyle kendisine bırakılmasını talep etme hakkına sahiptir. Bu durumda, ZMMS Genel Şartları uyarınca, aracın rayiç değeri ile hasarlı hali (sovtaj bedeli) arasındaki fark, sigorta limiti dahilinde kendisine tazminat olarak ödenebilir.

Araç Sahibinin Yükümlülükleri: Trafikten Çekme İşlemi

Pert-total sürecinde araç sahibinin en kritik yükümlülüklerinden biri, tazminat alabilmek için aracını resmi olarak trafikten çekmektir. Araç sahibi, pert işlemine onay verdikten sonra aracını üçüncü bir kişiye satmamalıdır. Tazminat talebinin ön şartı olarak, aracın “trafikten çekilmiştir” kaşeli tescil belgesinin sigorta şirketine ibraz edilmesi zorunludur. Bu işlem, noterlikler aracılığıyla gerçekleştirilir ve araç sahibi, plakaları notere teslim etmelidir. Ayrıca noterlikçe düzenlenen ARTES belgesinin de alınması gerekir.

Mutabakatname ve Evrakların Teslimi

Sigorta şirketi, belirlenen rayiç değer üzerinden ödeme yapmayı kabul eden araç sahibine bir mutabakatname gönderir. Mağdurun hukuki güvenliği açısından, bu mutabakatnameye “fazlaya ilişkin haklarının saklı tutulması” yönünde bir ihtirazi kayıt eklemesi şiddetle tavsiye edilir. İmzalanan bu belge, diğer gerekli evraklarla (ARTES belgesi, trafikten çekilmiş ruhsat, satış vekaletnamesi vb.) birlikte, aracı ihalede satın alan sovtaj firmasına iletilir.

Eksik Ödeme Durumunda “Bakiye Pert-Total Tazminatı” Talebi

Uygulamada en sık karşılaşılan sorunlardan biri, sigorta şirketlerinin araçların piyasa değerini olması gerekenden daha düşük hesaplamasıdır. Bu durum, “bakiye pert-total tazminatı” olarak bilinen ek bir tazminat talebi hakkını doğurur.

Bu hakkın yasal dayanağı, Karayolları Trafik Kanunu’nun 111. maddesidir. İlgili madde, “Bu Kanunla öngörülen hukuki sorumluluğu kaldıran veya daraltan anlaşmalar geçersizdir. Tazminat miktarlarına ilişkin olup da, yetersiz veya fahiş olduğu açıkça belli olan anlaşmalar veya uzlaşmalar yapıldıkları tarihten başlayarak iki yıl içinde iptal edilebilir.” hükmünü amirdir. Bu düzenleme, sigorta şirketi karşısında daha güçsüz konumda olan mağduru korumayı amaçlamaktadır.

Yargıtay ve Sigorta Tahkim Komisyonu kararlarına göre, ZMMS ve İMM poliçelerinde ihtirazi kayıt olmasa dahi, Kasko poliçelerinde ise ihtirazi kayıt şartıyla, mağdurun gerçek zararının tamamı karşılanana kadar bakiye tazminat talep etme hakkı bulunmaktadır. Eğer sigorta şirketinin limiti dolmasına rağmen mağdurun zararı tam olarak karşılanmamışsa, zararın kalan kısmından kazada kusuru olan üçüncü kişiler sorumlu tutulur.

Sigortaya Başvuru ve Tahkim Süreci

Sigorta Kuruluşuna Yazılı Başvuru Zorunluluğu

Bakiye pert tazminatı veya süreçle ilgili herhangi bir uyuşmazlık durumunda, dava açmadan veya tahkime gitmeden önce ilgili sigorta kuruluşuna yazılı başvuruda bulunmak yasal bir zorunluluktur.

KTK’nin 97. ve 99. maddeleri uyarınca bu başvuru, bir dava şartı olarak kabul edilir. Sigorta şirketi, başvuru tarihinden itibaren en geç 15 gün içinde yazılı olarak cevap vermekle yükümlüdür. Şirketin bu süre içinde cevap vermemesi, talebi reddetmesi veya cevabın talebi karşılamaması halinde, mağdur için dava veya Sigorta Tahkim Komisyonuna başvuru yolu açılır. Başvuru dilekçesi, mail gibi hızlı ve pratik yollarla da gönderilebilir. Ancak, sigorta şirketlerinin mail adreslerinin kimi zaman değişiklik göstermesi, internetten veya poliçelerde görülen maillerin fiili durumda kullanılmıyor oluşu, sigorta şirketinin cevap vermediği durumlarda sigorta şirketine başvuru yapıldığının ispatının güçlük oluşturması söz konusu olabilmektedir. Bu gibi durumlarda, sigorta şirketine yazılı başvuruda bulunulduğunun ispatı için uygulamada KEP üzerinden veya Yandex Mail üzerinden bu mailler gönderilebilmektedir. Her iki mail uygulamasında da mailin karşıya ulaştığı bilgisi yer aldığı için sigorta şirketinin cevapsız bıraktığı başvurularda sigorta şirketine yazılı başvuruda bulunulduğunun ispatı noktasında şüphe doğmayacaktır.

Sigorta Tahkim Komisyonuna Başvuru

Sigorta şirketiyle anlaşma sağlanamaması durumunda, uyuşmazlığın çözümü için Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurulabilir. Komisyona başvuru yaparken sunulması zorunlu olan bazı temel evraklar şunlardır:

• Online Başvuru Dilekçesi
• Başvuru Ücreti Dekontu
• Sigorta Şirketine Gönderilen İhtarname ve Gönderi Belgesi
• Sigorta Şirketinden Gelen Nihai Cevap (varsa)
• Mutabakatname/İbraname
• Kaza Tespit Tutanağı, Ruhsat ve Ehliyet
• ARTES Belgesi ve Trafikten Çekme İbareli Ruhsat

Bu belgelerle yapılan başvuru, ön incelemenin ardından bir hakeme atanır ve uyuşmazlık karara bağlanır.

Sigortasız Araçların Karıştığı Kazalarda Durum

Her araç sahibinin trafiğe çıkmadan önce Zorunlu Mali Mesuliyet Sigortası yaptırması, KTK m. 91 uyarınca bir zorunluluktur. Eğer kazaya neden olan aracın bu sigortası yoksa, mağdurun maddi zararlarının tazmini farklı bir hukuki zeminde ilerler.

Maddi hasar bağlamında, Güvence Hesabı’nın bir teminatı bulunmamaktadır. Güvence Hesabı, yalnızca sigortasız araçların neden olduğu bedeni zararları (yaralanma, ölüm vb.) karşılamaktadır. Bu nedenle, sigortasız bir aracın neden olduğu pert-total gibi maddi zararlardan, aracın sürücüsü ve işleteni gibi sorumlu kişiler, kusurları oranında şahsen sorumlu olurlar. Bu durumda mağdur, zararının tazmini için genel hükümlere göre bu kişilere karşı dava açmak durumundadır.

Sıkça Sorulan Sorular

Aracımın pert olması ne anlama geliyor?

Aracınızın pert-total olması, geçirdiği kaza sonrası onarımının teknik olarak imkânsız olduğu veya tahmini onarım masraflarının, aracın kaza anındaki piyasa (rayiç) değerine çok yakın ya da bu değerden daha yüksek olduğu anlamına gelir. Bu durumda onarım yerine, aracın rayiç bedeli üzerinden bir tazminat ödenmesi gündeme gelir.

Pert tazminatı nasıl hesaplanır?

Sigorta şirketinin ödeyeceği tazminat, aracın kaza tarihindeki piyasa rayiç bedelinden, aracın hasarlı halinin satıldığı ihale sonrası ortaya çıkan “sovtaj” bedelinin düşülmesiyle bulunur.

Sovtaj bedeli nedir ve bu bedeli kabul etmek zorunda mıyım?

Sovtaj bedeli, pert-total olmuş aracınızın hasarlı halinin ekonomik değeridir. Eğer sigorta şirketinin ihale sonucu belirlediği sovtaj bedelini düşük bulursanız, aracın hasarlı haliyle size bırakılmasını talep etme hakkınız vardır. Bu durumda sigorta şirketi, aracın rayiç değeri ile bu hasarlı hali arasındaki farkı size tazminat olarak öder.

Pert tazminatını alabilmek için aracımı trafikten çekmeli miyim?

Tazminatı alabilmek için aracınızı kesinlikle üçüncü bir şahsa satmamanız gerekir. Yapmanız gereken en önemli işlem, noter aracılığıyla aracınızı trafikten çektirmek ve ruhsatına “trafikten çekilmiştir” ibaresini işletmektir. Bu belge sigorta şirketine ibraz edilmeden tazminat ödemesi yapılmaz.

Sigorta şirketinin teklif ettiği rayiç bedel çok düşük. Ne yapabilirim?

Bu durumda “bakiye pert-total tazminatı” talep etme hakkınız doğar. Sigorta şirketinin aracınızın piyasa değerini eksik belirlemesi, bu talebin en yaygın nedenidir. Gerçek rayiç bedel ile size ödenen bedel arasındaki farkın ödenmesi için hukuki yollara başvurabilirsiniz.

Sigorta şirketiyle anlaşamadığımda doğrudan dava açabilir miyim?

Hayır. KTK m. 97 ve 99 uyarınca, dava açmadan veya Sigorta Tahkim Komisyonu’na gitmeden önce ilgili sigorta şirketine yazılı olarak başvuruda bulunmanız yasal bir zorunluluktur. Bu başvuru, bir dava şartıdır.

Sigorta şirketinin başvuruma cevap vermesi için yasal bir süre var mı?

Evet. Başvurunuzun sigorta şirketine ulaştığı tarihten itibaren en geç 15 gün içinde şirket size yazılı olarak cevap vermek zorundadır. Eğer bu sürede cevap verilmezse veya verilen cevap talebinizi karşılamazsa diğer hukuki yollara başvurma hakkınız doğar.

Mutabakatname imzalarken ihtirazi kayıt koymak neden önemlidir?

Mutabakatnameye “fazlaya ilişkin haklarım saklıdır” gibi bir ihtirazi kayıt koymak, ileride aracın rayiç bedelinin eksik hesaplandığını fark etmeniz durumunda bakiye tazminat talep etme hakkınızı güvence altına alır. Özellikle Kasko poliçeleri kapsamında yapılan ödemelerde bu kayıt büyük önem taşır.

Bana çarpan aracın Zorunlu Mali Mesuliyet Sigortası yoksa zararımı kim karşılar?

Kazaya neden olan aracın sigortası yoksa maddi zararınızın tamamından, kazada kusurlu olan araç sürücüsü ve aracın işleteni şahsen sorumlu olur ve zararınızı onlara karşı dava açarak talep etmeniz gerekir.

Av. Efehan Mihai ERGİNER