3 Ay Çalışan İşçinin Hakları Nelerdir?

Çalışma hayatının dinamikleri içerisinde, iş ilişkisinin süresi, tarafların haiz olduğu hak ve yükümlülüklerin tayininde temel bir ölçüt olarak karşımıza çıkmaktadır. Özellikle kısa süreli çalışma ilişkilerinde, işçilerin haklarının niteliği ve kapsamı, sıklıkla uyuşmazlıklara zemin hazırlayan bir husustur.

Temel Haklar: Ücret Ve Sosyal Güvenlik

Ücret Alma Hakkı: İşçinin en temel hakkı, emeğinin karşılığı olan ücreti zamanında ve eksiksiz olarak almaktır. Üç ay süreyle çalışan bir işçi, bu süre zarfında tahakkuk eden aylık ücretinin yanı sıra, varsa yol, yemek gibi ek menfaatleri de talep etme hakkına sahiptir. Ücretin, asgari ücretin altında kararlaştırılması mümkün değildir. Ödenmeyen ücret alacağı için işçinin, iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınma ve hukuki yollara başvurma hakkı saklıdır.

Sosyal Güvenlik Hakkı: İşveren, işçiyi işe başlattığı ilk günden itibaren Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) bildirmek ve primlerini düzenli olarak ödemekle mükelleftir. Üç aylık çalışma süresi boyunca sigorta primlerinin eksiksiz yatırılmış olması, işçinin sağlık hizmetlerinden faydalanabilmesi ve ileride emeklilik haklarına esas teşkil etmesi açısından hayati öneme haizdir. Sigortasız çalıştırma, kanuna aykırı olup ciddi idari para cezalarını gerektiren bir fiildir. İşçi, e-Devlet üzerinden hizmet dökümünü kontrol ederek sigorta primlerinin ödenip ödenmediğini denetleyebilir.

Çalışma Süreleri Ve Fazla Mesai

Haftalık Çalışma Süresi: 4857 sayılı İş Kanunu’na göre, haftalık azami çalışma süresi 45 saattir. Bu sürenin üzerindeki çalışmalar, fazla mesai (fazla çalışma) olarak nitelendirilir.

Fazla Mesai Ücreti: Üç aylık çalışma süresi içerisinde, haftalık 45 saati aşan çalışmaları bulunan işçi, fazla mesai ücretine hak kazanır. Fazla mesai ücreti, normal saatlik ücretin yüzde elli artırılması suretiyle hesaplanır. Örneğin, saatlik ücreti 100 TL olan bir işçinin fazla mesai saat ücreti 150 TL olarak ödenmelidir.

Ulusal Bayram Ve Genel Tatil Ücreti (UBGT): Üç aylık çalışma dönemine denk gelen ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalıştırılan işçi, çalışmadığı takdirde o günün ücretini tam olarak alacağı gibi, çalışması halinde ise ilave bir günlük ücrete daha hak kazanır.

İş Sözleşmesinin Feshi Ve Sonuçları

Üç aylık bir çalışma süresinin sonunda iş sözleşmesinin fesh edilmesi, çeşitli hukuki sonuçlar doğurmakta olup bu durum, “deneme süresi” ve iş sözleşmesinin türü gibi faktörlere bağlı olarak değişkenlik göstermektedir.

Deneme Süresi Kavramı: İş sözleşmelerine, kanunen en fazla iki ay olmak üzere bir deneme süresi konulabilmektedir. Bu süre, toplu iş sözleşmeleriyle dört aya kadar uzatılabilir. Eğer iş sözleşmesinde iki aylık bir deneme süresi öngörülmüşse, üç aylık çalışmanın sonunda bu süre aşılmış olacaktır.

Deneme Süresi İçinde Fesih: Deneme süresi içerisinde taraflar, herhangi bir bildirim süresine uymaksızın ve tazminatsız olarak iş sözleşmesini feshedebilirler. Ancak bu durumda dahi işçinin, çalıştığı günlere ait ücret ve diğer alacakları ödenmelidir.

Deneme Süresi Sonrası Fesih Ve İhbar Tazminatı: Üç aylık çalışma, genellikle yasal azami deneme süresinin (2 ay) bittiği anlamına gelir. Bu durumda, belirsiz süreli bir iş sözleşmesi ile çalışan işçinin iş akdi işveren tarafından feshedilecekse, İş Kanunu’nun 17. maddesi uyarınca bildirim sürelerine uyulması zorunludur.

• İhbar Süresi: İşi altı aydan az sürmüş olan işçi için ihbar süresi, feshin bildirilmesinden itibaren iki hafta (14 gün)‘dür.

İşveren, bu iki haftalık süreye uymadan işçiyi derhal işten çıkarmak isterse, bu süreye tekabül eden ücreti ihbar tazminatı olarak peşin ödemek zorundadır. Aynı şekilde, işçi de işten ayrılmak istediğinde iki hafta önceden işverene bildirimde bulunmalıdır; aksi takdirde işverene ihbar tazminatı ödemekle yükümlü olabilir.

Kıdem Tazminatı, İşe İade Ve İşsizlik Maaşı Hakları

Kıdem Tazminatı Hakkı: Kıdem tazminatına hak kazanabilmek için aynı işverene bağlı işyerlerinde en az bir tam yıl çalışmış olmak gerekmektedir. Dolayısıyla, üç ay çalışan bir işçi, kıdem tazminatı hakkından yararlanamaz.

İşe İade Davası: İş güvencesi kapsamında yer alan ve işe iade davası açma hakkından faydalanabilmek için bir işçinin;

• İşyerinde en az 30 işçi çalışıyor olması,

• En az altı aylık kıdeme sahip olması,

• Belirsiz süreli iş sözleşmesi ile çalışıyor olması gerekmektedir. Bu şartlar altında, üç aylık kıdemi olan bir işçinin, kural olarak işe iade davası açma hakkı bulunmamaktadır.

İşsizlik Maaşı Hakkı: İşsizlik ödeneğinden yararlanabilmek için, hizmet akdinin feshinden önceki son 120 gün içinde prim ödeyerek sürekli çalışmış olmak ve son üç yıl içinde en az 600 gün işsizlik sigortası primi ödemiş olmak gerekmektedir. Bu sebeple, yalnızca üç ay çalışmış bir işçinin bu koşulları sağlaması ve işsizlik maaşı alması mümkün değildir.

Diğer Önemli Haklar

Yıllık Ücretli İzin Hakkı: Yıllık ücretli izne hak kazanabilmek için de en az bir yıl çalışma şartı arandığından, üç ay çalışan bir işçinin yıllık izin hakkı bulunmamaktadır.

İş Sağlığı Ve Güvenliği: İşveren, işçinin çalıştığı süreye bakılmaksızın, iş sağlığı ve güvenliğine ilişkin tüm tedbirleri almakla yükümlüdür. Üç aylık çalışma süresi içinde bir iş kazası geçiren veya meslek hastalığına yakalanan işçinin, SGK tarafından sağlanan geçici veya sürekli iş göremezlik ödeneği gibi haklardan yararlanma ve kusuru oranında işverene karşı maddi ve manevi tazminat davası açma hakkı bulunmaktadır.

Çalışma Belgesi Alma Hakkı: İşten ayrılan her işçiye, işinin türünü ve çalışma süresini gösteren bir çalışma belgesi verilmesi zorunludur. İşveren, bu belgeyi düzenlemekten imtina edemez.

Kötü Niyet Tazminatı: İş güvencesi kapsamında olmayan (altı aydan az kıdemi olan) bir işçinin iş sözleşmesinin, işveren tarafından hakkın kötüye kullanılması suretiyle (örneğin, işçinin yasal bir hakkını talep etmesi üzerine) feshedilmesi durumunda, işçi kötü niyet tazminatı talep edebilir. Bu tazminat, yukarıda belirtilen bildirim süresine ait ücretin üç katı tutarındadır. Ancak bu durumda ispat yükü işçiye aittir.

Sonuç olarak, üç aylık gibi kısa bir çalışma süresi dahi işçiye, ücret, sosyal güvenlik, fazla mesai ve deneme süresi aşılmışsa ihbar tazminatı gibi önemli haklar sağlamaktadır. Her ne kadar kıdem tazminatı, yıllık izin ve işe iade gibi haklar için daha uzun çalışma süreleri gerekse de, mevcut hakların bilinmesi ve hukuki yollarla takip edilmesi, çalışma hayatında hak kayıplarının önüne geçilmesi adına elzemdir. Haklarının ihlal edildiğini düşünen işçilerin, bir avukata danışarak yasal süreci başlatmaları tavsiye olunur.

Av. Efehan Mihai ERGİNER