İhbar Tazminatı Nasıl Alınır? Şartlar ve Hesaplama

Çalışma hayatında işveren ve işçi arasındaki ilişkiler belirli yasal kurallara bağlanmıştır. Bu kuralların en önemlilerinden biri de iş sözleşmesinin feshinde tarafların birbirine makul bir süre önceden haber verme yükümlülüğüdür. Bildirim süresine uyulmaması durumunda ise yasa, mağdur olan tarafın zararını gidermek amacıyla ihbar tazminatı kurumunu öngörmüştür. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 17. maddesinin 3. fıkrasında; “Bildirim şartına uymayan taraf, bildirim süresine ilişkin ücret tutarında tazminat ödemek zorundadır” denilmektedir.

İhbar Tazminatı Nedir?

İhbar tazminatı, belirsiz süreli iş sözleşmelerinin feshinden önce durumun diğer tarafa kanunda belirtilen sürelerde bildirilmemesi halinde ödenmesi gereken yasal bir bedeldir. Fesih bildiriminde yasal önellere uyulmaması halinde ihbar önellerine aykırı hareket eden taraf, uymadığı süre kadar karşı tarafa ihbar tazminatı ödeyecektir.

İhbar tazminatı yalnızca işçiyi koruyan bir düzenleme değildir; işverenleri de aniden işi bırakan ve işleyişi aksatan işçilere karşı korur. Dolayısıyla işten ayrılacağını yasal süreler içinde bildirmeyen bir işçi de işverene ihbar tazminatı ödemekle yükümlü tutulabilir.

İhbar Tazminatı Alma Şartları Nelerdir?

İhbar tazminatı hakkının doğabilmesi için yasanın aradığı belirli şartların bir arada bulunması gerekir. Bu şartlar sağlandığında, bildirim yükümlülüğünü ihlal eden taraftan tazminat talep edilebilir:

Belirsiz Süreli İş Sözleşmesi Kuralı

İhbar tazminatı sadece belirsiz süreli iş sözleşmeleri için geçerlidir. Belirli süreli iş sözleşmelerinde sürenin bitimiyle sözleşme kendiliğinden sona erdiği için ihbar süresi ve dolayısıyla ihbar tazminatı söz konusu olmaz.

Haklı Nedenle Derhal Fesih Durumunun Olmaması

İş akdi, İş Kanunu’nun 24. (işçinin haklı nedenle derhal feshi) veya 25. (işverenin haklı nedenle derhal feshi) maddelerine dayanılarak haklı sebeple feshedilmişse, fesheden taraf ihbar süresi tanımak zorunda değildir. Haklı nedenle fesih hallerinde ihbar tazminatı hakkı doğmaz. Ancak fesih haksız ise, ihbar tazminatı talebi gündeme gelir.

İhbar Süreleri Ne Kadar?

İhbar süreleri, işçinin o işyerindeki çalışma süresine (kıdemine) göre kademeli olarak artmaktadır. 4857 sayılı İş Kanunu uyarınca bildirim süreleri şu şekildedir:

• İşi altı aydan az sürmüş olan işçi için: 2 hafta

• İşi altı aydan bir buçuk yıla kadar sürmüş olan işçi için: 4 hafta

• İşi bir buçuk yıldan üç yıla kadar sürmüş olan işçi için: 6 hafta

• İşi üç yıldan fazla sürmüş işçi için: 8 hafta

Bu süreler asgari olup taraflar arasındaki iş sözleşmeleri ile artırılabilir, ancak yasal sınırın altına düşürülemez.

İhbar Tazminatı Hesaplaması?

İhbar tazminatı hesaplama işlemi, işçinin kıdemine göre belirlenen ihbar süresi ile işçinin son brüt ücreti çarpılarak bulunur. İşveren bildirim süresine ait ücreti peşin vermek suretiyle iş sözleşmesini derhal feshedebilir.

Giydirilmiş Brüt Ücret Üzerinden Hesaplama

İhbar tazminatı hesaplanırken sadece çıplak maaş değil, işçiye sağlanan para ve para ile ölçülmesi mümkün olan sürekli nitelikteki menfaatler de (yemek, yol, düzenli ikramiye vb.) hesaba katılır. Buna “giydirilmiş brüt ücret” denir. Aylık brüt ücret 30 güne bölünerek günlük ücret bulunur; ardından bu tutar ihbar süresine denk gelen gün sayısıyla (örneğin 4 hafta için 28 gün) çarpılır.

İhbar Tazminatından Yapılan Kesintiler

Kıdem tazminatından farklı olarak ihbar tazminatı, vergi kesintilerine tabidir. Hesaplanan brüt ihbar tazminatı tutarı üzerinden Gelir Vergisi ve Damga Vergisi kesintisi yapılır. İşçinin eline geçen net tutar, bu yasal kesintilerden sonra kalan kısımdır.

İstifa Eden İşçi İhbar Tazminatı Alabilir Mi?

Kural olarak kendi isteğiyle (istifa ederek) işten ayrılan bir işçi ihbar tazminatı alamaz. Üstelik istifa eden işçi, çalışma süresine uygun yasal ihbar süresi kadar önceden işverene istifasını yazılı olarak bildirmezse, işveren işçinin bu ani ayrılışı nedeniyle ihbar tazminatı talep edebilir.

Ancak işçi, iş sözleşmesini İş Kanunu madde 24 kapsamında (örneğin maaşın ödenmemesi, mobbing, SGK primlerinin eksik yatırılması gibi hallerde) “haklı nedenle” derhal feshederse, işverene önceden bildirimde bulunmak zorunda değildir. Bu senaryoda işçi ihbar tazminatı alamaz; ancak şartları oluşmuşsa kıdem tazminatını talep edebilir.

İhbar Tazminatına Uygulanan Faiz ve Zamanaşımı

İhbar tazminatının zamanında ödenmemesi durumunda alacaklı tarafın yasal yollara başvurarak faiziyle birlikte tahsil etme hakkı vardır.

Faiz Türü ve Başlangıç Tarihi

4857 sayılı İş Kanunu’nda ihbar tazminatına işleyecek faizin türüne ilişkin özel bir hüküm yer almadığından dolayı ihbar tazminatına yasal faiz uygulanması esastır. Ancak ihbar tazminatı fark alacağı toplu iş sözleşmesinden kaynaklanıyorsa yasal faiz yerine temerrüt tarihinden itibaren işletme kredilerine uygulanan en yüksek faiz talep edilecektir.

İhbar tazminatına ilişkin faiz başlangıç tarihi temerrüt tarihidir. İşveren, dava tarihinden önce ihtarla temerrüde düşürülmediyse; kısmi davalarda dava tarihi, ıslah ile artırılan kısımlar için ise ıslah tarihi dikkate alınır. Arabuluculuk görüşmelerinde anlaşamama tutanağının düzenlendiği tarih de temerrüt tarihi olarak değerlendirilmektedir.

Zamanaşımı Süresi

4857 sayılı İş Kanunu’na 7036 sayılı kanunla eklenen Ek Madde 3’e göre, iş sözleşmesinin bildirim şartına uyulmaksızın feshinden kaynaklanan tazminatların (ihbar tazminatının) zamanaşımı süresi beş yıldır. Bu yasa 25/10/2017 tarihinde yürürlüğe girmiş olup, bu tarihten önceki dönemde doğan haklar için 10 yıllık genel zamanaşımı, bu tarihten sonraki alacaklar için ise 5 yıllık zamanaşımı uygulanmaktadır.

İhbar Tazminatı Nasıl Alınır? (Dava ve Arabuluculuk Süreci)

İhbar tazminatı ödenmeyen işçi veya işveren, yasal haklarını aramak için belirli usuli adımları izlemelidir:

1. İhtarname Gönderilmesi: Fesih bildirim sürelerine uyulmadığında, alacağın ödenmesi için noter kanalıyla ihtarname çekilerek karşı taraf temerrüde düşürülebilir.

2. Zorunlu Arabuluculuk: İş Mahkemelerinde dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurulması yasal bir dava şartıdır. Taraflar arabuluculuk sürecinde anlaşamazsa hukuki süreç mahkemeye taşınır.

3. İş Mahkemesinde Dava Açılması: Arabuluculuk anlaşamama son tutanağı ile birlikte yetkili İş Mahkemesinde işçilik alacakları davası açılarak tazminat talep edilir.

Sıkça Sorulan Sorular

İhbar süresi kullandırılan işçiye iş arama izni verilir mi?

Evet. İhbar süresi içinde işveren, işçiye yeni bir iş bulması için çalışma saatleri içinde ve ücret kesintisi yapmadan günde en az iki saat “iş arama izni” vermek zorundadır.

İşveren ihbar tazminatı ödememek için ne yapabilir?

İşveren, işçiye kıdemine uygun olan ihbar süresini yazılı olarak önceden bildirip bu süre zarfında işçiyi çalıştırırsa (ve iş arama izinlerini kullandırırsa), sözleşme bitiminde ayrıca bir ihbar tazminatı ödemek zorunda kalmaz.

İhbar tazminatı taksitle ödenebilir mi?

İhbar tazminatının kural olarak nakden ve peşin ödenmesi gerekir. Ancak taraflar (işçi ve işveren) aralarında özgür iradeleriyle anlaşarak tazminatın taksitler halinde ödenmesini kararlaştırabilirler.

Yazar: Av. Efehan Mihai Erginer – İzmir Barosu Sicil No: 20373

Yasal Uyarı: Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup, hukuki danışmanlık veya mütalaa niteliği taşımamaktadır. Her hukuki uyuşmazlık kendi somut şartları çerçevesinde değerlendirilmelidir. Hak kaybı yaşamamak adına sürecinizi uzman bir avukatla yürütmeniz tavsiye edilir.