KTK 53/1-b Kusur Oranı ve Trafik Cezası

Karayolu trafiğinde en riskli manevraların başında gelen sola dönüşler, belirli güvenlik kurallarına ve özen yükümlülüklerine tabidir. Sürücülerin bu manevra esnasında uyması gereken yasal çerçeveyi çizen KTK 53/1-b kusur oranı ve trafik cezası, meydana gelen kazalarda sorumluluğun paylaştırılmasında kilit rol oynar. Sola dönüş kurallarına aykırı hareket edilmesi, sadece idari para cezasıyla sonuçlanmayıp, tazminat ve ceza davalarında sürücünün ağır kusurlu sayılmasına neden olmaktadır.

KTK 53/1-b Maddesinin Kapsamı ve Sürücü Yükümlülükleri

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun (KTK) 53/1-b maddesi, sola dönüş yapacak sürücülerin uyması gereken teknik kuralları açıkça düzenler. Yargı kararlarına yansıyan bilirkişi raporları ve mahkeme değerlendirmeleri ışığında, sürücülerin bu madde kapsamında şu temel yükümlülükleri yerine getirmesi zorunludur:

• İşaret Verme: Sola dönüş manevrasına başlamadan önce mutlaka dönüş işareti (sinyal) verilmelidir.

• Hız Kontrolü: Dönüş öncesinde aracın hızı güvenli seviyeye indirilmelidir.

• Şerit Konumlandırma: Çok şeritli yollarda gidişe ayrılan şeritlerden en soldakine; iki şeritli ve iki yönlü yollarda ise sağ şeridin soluna yanaşılmalıdır.

• Geçiş Üstünlüğü: Dönüşe başlamadan önce sağdan gelen taşıtlara ilk geçiş hakkı verilmelidir.

• Yaya Önceliği: Kavşaktaki yaya geçidinden kurallara uygun şekilde geçen yayalara yol verilmelidir.

• Geniş Kavis: Arkadan gelen ve sola dönecek diğer araçları engellememek adına dönüş işlemi geniş bir kavisle gerçekleştirilmelidir.

• Karşı Trafik Kontrolü: Karşı yönden gelen ve emniyetli şekilde duramayacak kadar yaklaşmış olan araçların geçişi beklenmelidir.

Ceza Yargılamasında KTK 53/1-b İhlali ve Kusur Tespiti

Sola dönüş kurallarının ihlali, taksirle yaralama veya ölüme sebebiyet verme suçlarından açılan ceza davalarında temel kusur dayanağını oluşturur. Yargıtay 12. Ceza Dairesi, bu kuralların ihlalini istikrarlı bir şekilde “asli ve tam kusur” sebebi olarak değerlendirmektedir.

Örneğin, Yargıtay 12. Ceza Dairesi’nin 16.05.2023 tarihli bir kararında (2022/7127 E., 2023/1684 K.); sola dönüş işareti vermeyen, hızını düşürmeyen ve sağdan gelen araçlara yol vermeyen sanığın, KTK 53/1-b maddesini ihlal ettiği gerekçesiyle asli ve tam kusurlu olduğuna hükmedilmiştir. Benzer şekilde, 09.05.2023 tarihli bir başka ilamda da (2022/7660 E., 2023/1547 K.), sola dönüş manevrası sırasındaki kuralsızlığın taksirle yaralama suçuna dayanak teşkil eden asli bir kusur olduğu vurgulanmıştır.

Mahkeme Kararlarında Kusur Dağılımı

Tazminat hukukunda, 53/1-b trafik cezası tespiti ile birlikte kusur oranlarının belirlenmesi, ödenecek tazminat miktarını doğrudan etkiler. Mahkemeler bu ihlali genellikle %75 ile %100 arasında değişen oranlarda asli kusur olarak nitelendirir.

%100 (Tam) Kusur Atfedilen Haller

• Yolun Kapatılması: Sola dönerken düz giden araçlara yol vermeyerek trafiği kesen sürücüler tam kusurlu bulunur (Antalya 3. ATM, 12.02.2025, 2023/258 E.).

• Hatalı Şerit Kullanımı: Dönüş için sol şeride geçmeyip en sağdan kontrolsüzce sola sapan ve özellikle motosiklet sürücülerinin yolunu kapatanlar tam kusurlu sayılmaktadır (İstanbul 16. ATM, 29.12.2021, 2021/32 E.).

• Karşı Trafik İhlali: Karşı yönden gelen trafiği kontrol etmeden manevra yapan sürücüler hakkında tam kusur hükümleri uygulanmaktadır (Gaziantep 2. ATM, 26.04.2023, 2021/784 E.).

Oransal Kusur Uygulamaları (%50 – %85)

Bazı durumlarda kaza dinamikleri kusurun paylaşılmasını gerektirebilir:

• Konya Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi (21.03.2025, 2025/519 E.), bir olayda sürücünün ihlali nedeniyle %85 oranında kusurlu bulunmasını hukuka uygun bulmuştur.

• Sola dönerken sağdaki araçlara yol vermeyen veya sinyal kullanmayan sürücülere genellikle %75 oranında asli kusur verilmektedir (İzmir 3. ATM, 23.01.2025, 2024/103 E.; Bursa 3. ATM, 11.09.2025, 2024/487 E.).

• Emniyetle duramayacak mesafedeki karşı aracı beklemeyen sürücülere ise %50 oranında kusur atfedilebilmektedir (Kayseri 2. ATM, 03.12.2024, 2023/220 E.).

Usul Hükümleri ve Raporlar Arasındaki Çelişkiler

Yargılama aşamasında kaza tespit tutanağı ile bilirkişi raporları arasında KTK 53/1-b ihlaline dair çelişkiler ortaya çıkabilmektedir. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi’nin 19.02.2025 tarihli ilamında (2023/8788 E., 2025/2824 K.) belirtildiği üzere; bu tür çelişkiler giderilmeden karar verilmesi bozma nedenidir. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 26. Hukuk Dairesi de kaza dinamiklerinin denetime elverişli teknik raporlarla netleştirilmesi gerektiğini vurgulamaktadır.

Sık Sorulan Sorular

KTK 53/1-b kusur oranı nedir? Mahkeme kararlarına göre, sola dönüş kurallarını ihlal eden sürücülere genellikle %75 ile %100 arasında asli ve tam kusur verilmektedir.

Sola dönerken karşıdan gelene çarpmak kimin suçudur? KTK 53/1-b uyarınca dönen sürücü, karşıdan gelen ve duramayacak kadar yaklaşmış araçların geçmesini beklemekle yükümlüdür. Bu kurala uymayan sürücü asli kusurlu kabul edilir.

Sola sinyal vermek kusuru ortadan kaldırır mı? Hayır. Sinyal vermek yasal bir zorunluluktur ancak tek başına yeterli değildir; aynı zamanda hızın azaltılması, doğru şeride girilmesi ve geçiş hakkı olanlara yol verilmesi gerekmektedir.

Yazar: Av. Efehan Mihai ERGİNER — İzmir Barosu Sicil No: 20373

Yasal Uyarı: Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup, hukuki danışmanlık veya mütalaa niteliği taşımamaktadır. Her hukuki uyuşmazlık kendi somut şartları çerçevesinde değerlendirilmelidir. Hak kaybı yaşamamak adına sürecinizi uzman bir avukatla yürütmeniz tavsiye edilir.