Trafik Güvenliğini Tehlikeye Sokma Suçu ve Cezası

Bu yazımızda, Trafik Güvenliğini Tehlikeye Sokma Suçu ve Cezası  konusunu değerlendireceğiz. Karayolları, denizyolları ve havayolları, modern yaşamın can damarlarıdır. Her gün milyonlarca insan, bu ulaşım ağlarını kullanarak işine, evine, sevdiklerine ulaşır. Ancak bu hareketlilik, doğası gereği ciddi riskler barındırır. Trafik düzenini ve güvenliğini sağlamak amacıyla konulmuş olan kurallar, sadece idari birer zorunluluk değil, aynı zamanda toplumun can ve mal güvenliğini koruyan hayati kalkanlardır. Bir aracın direksiyonuna geçmek, sadece o aracı bir noktadan diğerine götürmek değil, aynı zamanda kamusal bir alanda, diğer insanların hayatlarına saygı gösterme sorumluluğunu üstlenmektir.

Alkolün veya uyuşturucunun etkisiyle direksiyon başına geçen bir sürücü, yollarda “makas atarak” ilerleyen bir maganda veya trafiği altüst edecek şekilde tehlikeli hareketler yapan bir kişi, kullandığı aracı adeta bir silaha dönüştürür. Bu tür davranışlar, basit bir trafik kuralı ihlalinin çok ötesinde, kamunun genel güvenliğine ve insanların yaşam hakkına yönelik doğrudan bir tehdittir. Kanun koyucu, bu eylemlerin sadece bir kaza meydana geldiğinde değil, tehlikeyi yarattığı anda dahi cezalandırılması gerektiği düşüncesiyle, Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 179. maddesinde “Trafik Güvenliğini Tehlikeye Sokma” suçunu özel olarak tanımlamıştır. Bu düzenleme, bir kaza yaşanmasını beklemeden, tehlikenin kendisini suç olarak kabul ederek proaktif bir koruma sağlamayı amaçlar.

TCK Madde 179

(1) Kara, deniz, hava veya demiryolu ulaşımının güven içinde akışını sağlamak için konulmuş her türlü işareti değiştirerek, kullanılamaz hale getirerek, konuldukları yerden kaldırarak, yanlış işaretler vererek, geçiş, varış, kalkış veya iniş yolları üzerine bir şey koyarak ya da teknik işletim sistemine müdahale ederek, başkalarının hayatı, sağlığı veya malvarlığı bakımından bir tehlikeye neden olan kişiye bir yıldan altı yıla kadar hapis cezası verilir.

(2) Kara, deniz, hava veya demiryolu ulaşım araçlarını kişilerin hayat, sağlık veya malvarlığı açısından tehlikeli olabilecek şekilde sevk ve idare eden kişi, dört aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

(3) Alkol veya uyuşturucu madde etkisiyle ya da başka bir nedenle emniyetli bir şekilde araç sevk ve idare edemeyecek halde olmasına rağmen araç kullanan kişi altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

Trafik Güvenliğini Tehlikeye Sokma Suçu ve Cezası

Trafik güvenliğini tehlikeye sokma suçu, TCK’nın “Kamu Güvenliğine Karşı Suçlar” bölümü altında, “Genel Tehlike Yaratan Suçlar” başlığı altında düzenlenmiştir. Suçun bu şekilde konumlandırılması, korunmak istenen temel hukuki değerin, sadece trafikteki bireylerin değil, bütün olarak toplumun can ve mal güvenliği (kamu güvenliği) olduğunu göstermektedir. Bu suç tipi, bir “soyut tehlike suçu”dur. Bunun anlamı şudur: Suçun oluşması için bir kaza, yaralanma veya ölüm gibi somut bir zararın meydana gelmesi şart değildir. Kanunda tanımlanan tehlikeli eylemin yapılmış olması, suçun tamamlanması için yeterlidir. Kanun, bu şekilde tehlikeyi daha en başında cezalandırarak zararın doğmasını engellemeye çalışır.

Suçun Unsurları ve Farklı Halleri (TCK md. 179)

TCK’nın 179. maddesi, suçu üç farklı fıkrada, farklı eylemlerle tanımlamıştır.

Ulaşım Araçlarının Güvenliğini Tehlikeye Sokma (TCK md. 179/1)

Bu fıkra, doğrudan bir araç kullanma eylemini değil, ulaşım altyapısına müdahale ederek tehlike yaratmayı suç olarak tanımlar. Seçimlik hareketler şunlardır:

• Ulaşım araçlarının gidiş gelişlerini engellemek.
• Trafik işaretlerini değiştirmek, kullanılmaz hale getirmek, kaldırmak.
• İşaretler koymak veya yanlış işaretler vermek.
• Geçiş, varış, kalkış veya iniş yolları üzerine bir engel koymak.

Örneğin, bir demiryolu makasını değiştirmek, “Dur” tabelasının yönünü çevirerek sürücüleri yanıltmak veya geceleyin otoyola büyük bir kaya parçası koymak bu suçu oluşturur.

• Ceza: Bu suçu işleyen kişi, bir yıldan altı yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

Tehlikeli Şekilde Araç Kullanma (TCK md. 179/2)

Suçun toplumda en çok bilinen ve “trafik magandalığı” olarak adlandırılan halidir. Bu fıkra, “kişilerin hayatı, sağlığı veya malvarlığı açısından tehlikeli olabilecek şekilde” kara, deniz, hava veya demiryolu ulaşım aracını sevk ve idare etmeyi suç sayar. Bu hüküm genel bir çerçeve çizdiği için hangi davranışların bu suçu oluşturduğu Yargıtay kararlarıyla şekillenmiştir. Bazı tipik örnekler şunlardır:

• Trafikte “makas atarak” ilerlemek.
• Yerleşim yerlerinde “drift” yapmak (yanlama).
• Aşırı süratli bir şekilde ve zikzaklar çizerek araç sollamak.
• Kırmızı ışıkta çok yüksek süratle geçmek.
• Kaldırımda veya ters yönde inatla araç sürmek.

Burada kritik olan, eylemin basit bir kural ihlalinden (hız limitini biraz aşmak gibi) öte, somut bir tehlike yaratma potansiyeli taşımasıdır.

• Ceza: Bu suçu işleyen kişi, üç aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

Alkollü veya Uyuşturucu Madde Etkisinde Araç Kullanma (TCK md. 179/3)

Uygulamada en sık karşılaşılan halidir. Bu fıkra, alkol, uyuşturucu veya uyarıcı madde etkisiyle ya da başka bir nedenle “emniyetli bir şekilde araç sevk ve idare edemeyecek halde” olmasına rağmen araç kullanan kişiyi cezalandırır.

• Alkol: Karayolları Trafik Kanunu’na göre hususi araç sürücüleri için yasal sınır 0.50 promil, ticari araç sürücüleri için ise 0.20 promildir. Ancak bu suçun oluşması için sadece bu sınırın geçilmesi yetmez, aynı zamanda kişinin “emniyetli araç kullanamayacak” durumda olması gerekir. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre, sürücünün kanında 1.00 promil ve üzeri alkol tespit edilmesi halinde, başka hiçbir delile gerek kalmaksızın kişinin emniyetli araç kullanamayacak durumda olduğu kabul edilir ve bu suç oluşur. 1.00 promilin altındaki durumlarda ise, kişinin sürüş tarzı (yalpalama, şerit ihlali vb.) veya uzman doktor raporu ile emniyetli sürüş yeteneğini kaybettiğinin ispatlanması gerekir.
• Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde: Bu maddeler için herhangi bir alt sınır yoktur. Vücudunda uyuşturucu veya uyarıcı madde tespit edilen bir kişinin direksiyon başına geçmesi, doğrudan bu suçu oluşturur.
• Ceza: Bu suçu işleyen kişi, iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

Yargılama Süreci ve Özel Haller

• Şikâyet: Trafik güvenliğini tehlikeye sokma suçu, kamu güvenliğine karşı işlenen bir suç olduğu için şikâyete tabi değildir. Herhangi bir vatandaşın ihbarı veya kolluk kuvvetlerinin tespiti üzerine Cumhuriyet Savcısı re’sen (kendiliğinden) soruşturma başlatır.
• Uzlaşma: Bu suç, uzlaşma kapsamında değildir.
• Görevli Mahkeme: Trafik güvenliğini tehlikeye sokma suçuna ilişkin davalara Asliye Ceza Mahkemeleri bakar.
• Suçların Birleşmesi (Fikri İçtima): Eğer TCK 179’da tanımlanan eylemler sonucunda bir kişi yaralanır veya ölürse, fail hem trafik güvenliğini tehlikeye sokma suçundan hem de taksirle yaralama veya taksirle öldürme suçundan sorumlu olur. Bu durumda “fikri içtima” kuralı gereği, en ağır cezayı gerektiren suçtan (taksirle öldürme/yaralama) ceza verilir ve bu ceza belirli bir oranda artırılır.

Sıkça Sorulan Sorular

Hız sınırını 20 km/s aştım. Trafik güvenliğini tehlikeye sokma suçunu mu işledim? Hayır. Hız sınırını makul bir oranda aşmak gibi tekil ve basit kural ihlalleri, Kabahatler Kanunu veya Karayolları Trafik Kanunu kapsamında idari para cezası gerektiren bir “kabahat”tir. TCK 179/2’deki suçun oluşması için eylemin, genel güvenliği tehlikeye atacak nitelikte, daha yoğun ve tehlikeli bir davranış olması gerekir (örneğin, bir okul önünde aşırı sürat yapmak veya yoğun trafikte makas atmak).

1.00 promil alkollü yakalandım ama hiç kaza yapmadım ve polis durdurana kadar düzgün kullanıyordum. Yine de ceza alır mıyım? Evet. Yargıtay’a göre, 1.00 promil ve üzeri alkol oranı, kişinin “emniyetli sürüş yeteneğini” bilimsel olarak kaybettiğinin kesin kanıtıdır. Bu durumda, herhangi bir kaza yapmasanız veya bariz bir sürüş hatası göstermeseniz bile, TCK 179/3’teki suç oluşmuş sayılır ve hakkınızda ceza davası açılır.

TCK 179’dan ceza alırsam ehliyetime ne olur? Ceza davası ile ehliyetin geri alınması iki ayrı süreçtir. Alkollü araç kullanırken yakalandığınızda, polis derhal idari işlem yaparak para cezası keser ve ehliyetinize ilk seferde 6 ay, ikinci seferde 2 yıl, üçüncü seferde 5 yıl süreyle el koyar. Bu, ceza davasının sonucundan bağımsız bir idari yaptırımdır. Ayrıca, ceza davasında mahkumiyet almanız durumunda, mahkeme TCK’nın 53. maddesi uyarınca bir güvenlik tedbiri olarak sürücü belgenizin daha uzun bir süreyle geri alınmasına da karar verebilir.

Arkadaşımın arabasında yolcuyum ve sürücü alkollü. Benim bir sorumluluğum var mı? Hayır, yolcunun cezai bir sorumluluğu bulunmamaktadır. Suçun faili, aracı “sevk ve idare eden” yani sürücünün kendisidir. Ancak ahlaki ve vicdani olarak, alkollü bir kişinin araç kullanmasına engel olmak veya o araca binmemek en doğru davranış olacaktır.

Bu suçtan dolayı hapis cezası alırsam, para cezasına çevrilir mi? Eğer sonuç olarak verilen hapis cezası 1 yıl veya daha az süreli ise, mahkeme bunu adli para cezasına çevirebilir. Ayrıca, ceza 2 yıl veya daha az ise ve diğer şartlar (sabıkasızlık vb.) sağlanıyorsa, mahkeme “Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılmasına (HAGB)” veya “Cezanın Ertelenmesine” de karar verebilir. Bu durumda, belirlenen denetim süresi içinde tekrar suç işlemediğiniz takdirde ceza infaz edilmez. Ancak bu kararlar tamamen mahkemenin takdirindedir.

Av. Efehan Mihai ERGİNER