KTK 51/2-c Kusur Oranı Nedir?

Karayolları Trafik Kanunu kapsamında en ağır hız ihlali türü olarak kabul edilen KTK 51/2-c kusur oranı, sürücüler için sadece yüksek bir idari para cezasını değil, aynı zamanda sürücü belgesine el koyma riskini de beraberinde getirmektedir. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 51. maddesinin 2. fıkrasının (c) bendi, yönetmelikte belirlenen hız sınırlarının yüzde elliden fazla aşılması durumunu düzenlemektedir. “Aşırı hız” olarak nitelendirilen bu ihlal, otoyol denetimlerinde ve yüksek hız limitlerinin geçerli olduğu yollarda en sık karşılaşılan ağır kabahatler arasındadır.

Bu makalede KTK 51/2-c’nin asli mi tali kusur sayıldığı, hangi durumlarda %25 oranında kusur uygulandığı, sürücü belgesine el koyma süreleri (30, 60, 90 gün), 1 yıllık ehliyet iptali şartları, alkol ve diğer ihlallerle birleşen 51/2-c durumları, sigorta ve kasko kapsamı ile cezaya itiraz yolları ayrıntılı biçimde ele alınmaktadır.

KTK 51/2-c Maddesi Ne Düzenler?

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 51. maddesi, “Hız Sınırlarına Uyma Zorunluluğu” başlığı altında düzenlenmiştir. Maddenin (2) numaralı fıkrasının (c) bendi, sürücülerin yönetmelikte ya da trafik işaret levhalarında belirtilen hız sınırlarını %50’den fazla aşmasını düzenlemektedir.

Sürücünün 51/2-c kusur durumu uygulamada “aşırı hız” olarak nitelendirilmektedir. Pratik bir örnekle açıklamak gerekirse: 90 km/saat olan hız sınırının bulunduğu bir yerleşim yeri dışı yolda 135 km/saat üzerinde seyretmek 51/2-c kapsamına girmektedir. Aynı şekilde 110 km/saat sınır olan bölünmüş yolda 165 km/saat üzeri, 140 km/saat sınır olan otoyolda ise 210 km/saat üzeri seyirler bu maddeye girer.

Bu hüküm, sürücünün hem yüksek tutarlı idari para cezasıyla muhatap olmasına, hem ağır ceza puanı sebebiyle ehliyet kaybetme riskine, hem de doğrudan sürücü belgesine el konulması ihtimaline yol açmaktadır.

KTK 51/2-c Asli Kusur mu Tali Kusur mu?

KTK 51/2-c tali kusur maddesidir. 51/2-a ve 51/2-b ile aynı doğrultuda nitelendirilmektedir. Yani başka bir deyişle, kazanın meydana gelmesinde ikincil dereceden etken olarak kabul edilir. Asli kusurun aksine, kazanın doğrudan ve birincil sebebi sayılmaz; ancak kazanın oluşumuna ya da ağırlaşmasına katkı sağlayan unsur olarak değerlendirilir.

Hız sınırının %50’den fazla aşılması, 51/2-a ve 51/2-b’ye göre çok daha ağır bir ihlal olmakla birlikte, kusur niteliği bakımından aynı kategoride yer almaktadır. Ancak somut olayda hâkim, aşırı hızın kazaya katkısının yüksekliğini dikkate alarak tali kusur oranını yüksek uçtan değerlendirebilmektedir.

51/2-c Kusur Oranı TALİ KUSUR sayılmaktadır.

51/2-c’nin diğer iki bentten farkı, kusur niteliğinde değil idari yaptırımların ağırlığında ortaya çıkar. Aşırı hız, sürücü belgesinin doğrudan geri alınması sonucunu doğurabilen tek hız ihlali türüdür.

KTK 51/2-c Kusur Oranı Yüzde Kaçtır

KTK 51/2-c kusur oranı, kazaya karışan karşı aracın, yayaların veya diğer etkenlerin kusur durumu (ihlal durumu) baz alınarak hesaplanır. Ancak kural olarak bu madde ihlalinin kusur oranı %25 olarak kabul edilmektedir.

Aşırı hızın kazaya etkisi büyük olduğunda ya da aşırı hız sebebiyle direksiyon hâkimiyeti kaybedildiğinde, mahkemeler tali kusur oranını %30-40 aralığına çıkarabilmektedir. Bu değerlendirme bilirkişi raporu ve hâkimin somut olay takdirine bağlıdır.

Hangi Hızlar 51/2-c Kapsamına Girer? (Yol Bazlı Tablo)

51/2-c kapsamına giren hız aralıklarını yol türüne göre netleştirmek, hem cezanın hem de itiraz argümanlarının doğru değerlendirilmesi için önemlidir. Yönetmelik hız sınırı dikkate alınarak %50 aşım sınırının üzerindeki tüm hızlar 51/2-c kapsamındadır.

Bu tablonun uygulanmasında dikkat edilmesi gereken nokta, %10 yasal toleransın dahil olduğu durumdur. Tolerans hesaba katıldığında, ceza yazılabilmesi için yol sınırının %60’tan fazla aşılması gerekmektedir.

KTK 51/2-c’de Sürücü Belgesine El Koyma Süreleri

51/2-c’nin diğer iki bentten en önemli farkı, belirli hız aralıklarında doğrudan sürücü belgesine el konulmasıdır. Bu el koyma yalnızca mahkeme kararıyla değil, idari işlem olarak trafik zabıtası tarafından yapılabilmektedir.

Uygulamadaki süreler şu şekildedir:

Bu süreler doğrudan ehliyetin iadesi için beklenilmesi gereken sürelerdir. Bu süre boyunca sürücü hiçbir motorlu aracı kullanamaz; aksi halde ehliyetsiz araç kullanma kabahatinden ayrıca ceza alır ve süresi yeniden başlar.

Pratik bir örnekle: 110 km/saat hız sınırı olan bir yolda 175 km/saat ile yakalanan sürücü, sınırı 65 km/saat aştığı için 60 gün ehliyetine el konulması yaptırımıyla karşılaşır. Aynı sürücü 185 km/saat ile yakalansaydı 75 km/saat aşım nedeniyle 90 gün süreyle ehliyetini kaybederdi.

El koyma süresinin başlangıcı, ehliyetin trafik zabıtası tarafından alındığı tarihtir. Süre dolduktan sonra ehliyet, sürücünün başvurusuyla ilgili trafik tescil müdürlüğünden teslim alınır.

1 Yıl İçinde 5 Kez Tekrar — 1 Yıllık Ehliyet İptali

51/2-c kapsamında en ağır yaptırım, tekrarlanan ihlaller için öngörülmüştür. Karayolları Trafik Kanunu’nun 51. maddesi hükmüne göre, hız sınırlarını %50’den fazla aşmak suretiyle ihlal suçunun işlendiği tarihten geriye doğru bir yıl içerisinde aynı kuralı 5 defa ihlal ettiği tespit edilen sürücülerin sürücü belgeleri 1 yıl süreyle geri alınır.

Bu yaptırım sürecinde:

İlk olarak sürücü belgesi geri alınır ve trafik tescil müdürlüğünde muhafaza edilir. İkinci olarak sürücü, sürenin sonunda psiko-teknik değerlendirmeden ve psikiyatri uzmanı muayenesinden geçirilir. Üçüncü olarak söz konusu değerlendirmelerde sürücü belgesi almasına mâni hali bulunmadığı anlaşılan sürücülerin belgeleri iade edilir.

Bu prosedür, aşırı hız davranışının sistematik hale geldiğini gösteren sürücüler için öngörülmüş olup, sadece idari para cezası ile sınırlı olmayan ciddi bir yaptırımdır. Süreçte psikiyatri muayenesi ve psiko-teknik değerlendirme ücretleri sürücü tarafından karşılanmaktadır.

Alkol veya Diğer İhlallerle Birleşen 51/2-c Durumu

51/2-c’nin diğer kabahat ve suçlarla birleşmesi durumunda yaptırımlar ağırlaşmaktadır. Uygulamada en sık görülen birleşmeler şunlardır:

Alkol + Aşırı Hız: KTK 48 (alkollü araç kullanma yasağı) ile 51/2-c birlikte gerçekleştiğinde sürücü hem alkol idari yaptırımıyla (ehliyete el koyma, idari para cezası) hem de 51/2-c yaptırımıyla muhatap olur. Üstelik alkol promili 1.00’in üzerindeyse Türk Ceza Kanunu kapsamında ayrıca trafik güvenliğini tehlikeye sokma suçundan soruşturma başlatılır.

Ehliyetsiz/Belgesi Geri Alınmış Sürücü + Aşırı Hız: Sürücü belgesi olmadan veya geri alınmış olduğu süre içinde araç kullanırken 51/2-c kapsamında yakalanan sürücü, hem ehliyetsiz araç kullanma kabahatinden hem de aşırı hızdan ayrı ayrı cezalandırılır.

Tek Taraflı Kaza + Aşırı Hız: Aşırı hız nedeniyle direksiyon hâkimiyetini kaybedip yoldan çıkan veya bariyere çarpan sürücü, kazanın tek tarafı olduğu için %100 kusurlu sayılır. Kasko teminatı bu durumda devreye girmeyebilir.

Ölümlü/Yaralanmalı Kaza + Aşırı Hız: Bu durumda ihlal sadece idari yaptırımı değil, ciddi bir adli soruşturmayı da beraberinde getirir.

KTK 51/2-c ve TCK 179 (Trafik Güvenliğini Tehlikeye Sokma)

Aşırı hız nedeniyle başkalarının hayatı, sağlığı veya malvarlığı bakımından tehlikeye yol açılması durumunda Türk Ceza Kanunu’nun 179. maddesi devreye girebilir. TCK 179, trafik güvenliğini tehlikeye sokma suçunu düzenlemektedir.

Aşırı hızla başkalarının hayatı, sağlığı veya malvarlığı bakımından bir tehlike oluşturulduğunda, sürücü hakkında 3 aydan 2 yıla kadar hapis cezası öngörülmektedir. Eğer eylem sonucu ölüm veya yaralanma meydana gelmişse, taksirle öldürme (TCK 85) veya taksirle yaralama (TCK 89) hükümleri uygulanır.

Aşırı hızın bilinçli taksir olarak değerlendirilmesi önemli bir unsur olabilir. Bilinçli taksir, sürücünün kazanın olabileceğini öngörüp buna rağmen davranışına devam etmesi halidir ve ceza miktarını artıran bir unsurdur. Yargı kararlarında alkollü olarak aşırı hızda araç kullanma, çift sarı çizgi ihlali ile birlikte aşırı hız, kavşağa hızlı giriş gibi durumlar bilinçli taksir tartışmasına konu olmaktadır.

Kasko ve Sigorta Kapsamı: 51/2-c Aşırı Hız Riski

Aşırı hızla yapılan kazalarda kasko ve sigorta tazminat süreçleri karmaşık hale gelebilir. Kasko poliçelerinde genel olarak aşırı hız nedeniyle oluşan hasarların kapsam dışı bırakılmasını öngören istisna hükümleri yer alabilmektedir.

Trafik sigortası açısından durum farklıdır. Trafik sigortası karşı tarafa verilen zararı karşılar; ancak sigorta şirketi, sigortalısının aşırı hız nedeniyle olağan dışı bir kusur içerdiğini tespit ederse rücu hakkını kullanabilir. Yani önce zarar gören tarafa ödeme yapar, sonra kendi sigortalısından bu tutarı talep edebilir.

Kasko tarafında ise sigortacının sözleşmede yer alan istisnalara dayanarak tazminatı kısmen veya tamamen reddetme hakkı bulunabilir. Bu durumda sürücü kendi aracındaki hasarı kendisi karşılamak zorunda kalır. Poliçenin “ağır kusur” ve “kasıt” hükümleri dikkatle incelenmelidir.

KTK 51/2-c İdari Para Cezası ve Ceza Puanı

51/2-c ihlali, üç bent arasında en yüksek idari para cezasını gerektiren hükümdür. Karayolları Trafik Yönetmeliği’nin 165. maddesi uyarınca trafik idari para cezasının tebliğ tarihinden itibaren 1 ay içinde ödenmesi halinde dörtte bir oranında indirim uygulanmaktadır. Güncel ceza miktarları her yıl yeniden değerleme oranına göre güncellenmektedir.

Emniyet Genel Müdürlüğü Trafik Başkanlığı ceza rehberinde KTK 51/2-c hükmündeki trafik ihlali için 25 ceza puanı belirtilmiştir. Trafik suçunun işlendiği tarihten geriye doğru bir yıl içinde toplam 100 ceza puanını dolduran sürücülerin sürücü belgeleri 2 ay süreyle geri alınır ve sürücü eğitime tabi tutulur.

25 ceza puanı uygulamasının pratik sonucu önemlidir: Yalnızca 4 adet 51/2-c ihlali sürücüyü 100 ceza puanı eşiğine taşır. Bu eşik geçildiğinde ceza puanı sebebiyle de ehliyete el konulması söz konusu olur. Bu durumda sürücü hem 51/2-c’nin kendi idari yaptırımıyla (30/60/90 gün el koyma) hem de ceza puanı eşiği nedeniyle ek yaptırımlarla karşılaşabilir.

İkinci kez 100 puan birikmesi halinde ehliyete 4 ay el konulur ve psikoteknik muayene zorunluluğu doğar. Üçüncü 100 puan ihlalinde sürücü belgesi iptal edilir.

Trafik idari para cezaları, tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde ödenmezse geciken her ay için %5 oranında faiz uygulanır. Ancak uygulanacak faiz cezanın iki katından fazla olamaz.

KTK 51/2-c İhlaline İtiraz Yolları

51/2-c kapsamında düzenlenen idari para cezasına, sürücü belgesine el koyma kararına veya kaza tespit tutanağındaki kusur tespitine itiraz için farklı yollar mevcuttur.

İdari para cezasına itiraz: Cezanın tebliğ edildiği tarihten itibaren 15 gün içinde yetkili Sulh Ceza Hâkimliği’ne dilekçe ile başvurulmalıdır. İtiraz dilekçesinde başlıca şu argümanlar kullanılabilir: radar denetim noktasında uyarı levhasının bulunmaması, radar/EDS cihazının kalibrasyon belgesinin geçersiz olması, araç tipinin tutanakta yanlış belirtilmesi, %10 yasal tolerans hesabının doğru yapılmaması, mücbir sebep (acil sağlık durumu vb.).

Sürücü belgesine el koyma kararına itiraz: Ehliyete idari yoldan el konulması işlemine karşı Sulh Ceza Hâkimliği’ne itiraz edilebilir. Bu itirazda asıl ölçüm hatası, cihaz hatası veya prosedür eksikliği ileri sürülebilir.

Kaza tespit tutanağındaki kusur oranına itiraz: Polis tutanağı dışındaki taraf kaza tespit tutanaklarına e-Devlet üzerinden 7 gün içinde itiraz edilebilir. Polis veya jandarma tutanakları resmi belge niteliğindedir; bu durumda kusura itiraz için mahkemeye başvurmak gerekmektedir. Yargılama sırasında dosyanın kusur tespiti yönünden Adli Tıp Kurumu Trafik İhtisas Dairesi’ne veya bilirkişi heyetine gönderilmesi talep edilebilir.

Tazminat davası aşamasında ise sigorta şirketine başvuru yolundan sonra Sigorta Tahkim Komisyonu veya asliye ticaret mahkemesi nezdinde dava açma yolu mevcuttur.

Sık Sorulan Sorular

51/2-c kusur oranı her zaman %25 midir?

Kural olarak %25 olarak kabul edilmektedir. Ancak aşırı hızın kazaya etkisi yüksek olduğunda ya da tek taraflı kazada bu oran %100’e kadar çıkabilir. Karşı taraf da kusurluysa kusur paylaşımı yapılır.

Otoyolda 220 km/saat ile yakalandım. Hangi madde uygulanır?

140 km/saat sınır olan bir otoyolda %50 aşım 210 km/saat’e karşılık gelir. 220 km/saat bu sınırı aştığı için 51/2-c kapsamına girer. Ayrıca 80 km/saat aşım sebebiyle 90 gün süreyle ehliyete el konulur.

Ehliyetime el konuldu, başka bir araba ile yakalanırsam ne olur?

Ehliyete el konulduğu süre içinde araç kullanmak ehliyetsiz araç kullanma kabahatini oluşturur. Bu durumda hem ek idari para cezası hem ek el koyma süresi uygulanabilir.

1 yılda 4 kez 51/2-c yaptım. Beşincisinde ne olur?

Bir yıl içinde aynı kuralı 5. kez ihlal eden sürücülerin sürücü belgeleri 1 yıl süreyle geri alınır. Sürenin sonunda psiko-teknik değerlendirmeden ve psikiyatri muayenesinden geçilmesi gerekmektedir.

Aşırı hızla yaptığım kazada kaskom hasarımı karşılar mı?

Kasko poliçelerinin çoğunda aşırı hız sebebiyle oluşan hasarlar için istisna hükümleri yer alabilir. Sigorta şirketi tazminatı kısmen veya tamamen reddedebilir. Poliçenin ağır kusur ve istisna maddeleri dikkatle incelenmelidir.

51/2-c cezasına itiraz ettim, ödemeyebilir miyim?

İtiraz süreci sonuçlanana kadar ödeme yükümlülüğü devam eder. Ancak isterseniz cezayı önce ödeyip itiraz ederek kabul halinde iade alabilirsiniz. Erken ödeme indirimi (1 ay içinde %25 indirim) süreyi kaçırmamak adına önemlidir.

Aşırı hız yaptım ve ölümlü kazaya sebep oldum. Hangi suçtan yargılanırım?

Bu durumda Türk Ceza Kanunu’nun 85. maddesi (taksirle öldürme) hükümleri uygulanır. Aşırı hızın bilinçli taksir oluşturup oluşturmadığı somut olayın koşullarına göre değerlendirilir; bilinçli taksir kabul edilirse ceza miktarı artırılır.

Sonuç

KTK 51/2-c kusur oranı, hız sınırlarının %50’den fazla aşılmasını düzenleyen ve yargı uygulamasında tali kusur olarak nitelendirilen bir hükümdür. Diğer iki bentle aynı kusur niteliğine sahip olmakla birlikte, idari yaptırımların ağırlığı bakımından en ciddi hız ihlali türüdür.

Sürücü belgesine el koyma süreleri (30, 60, 90 gün), 1 yıl içinde 5 kez tekrarda 1 yıllık ehliyet iptali ve psiko-teknik değerlendirme zorunluluğu, 25 ceza puanı uygulaması bu maddenin sürücüler için ne kadar ağır sonuçlar doğurabileceğini ortaya koymaktadır. Aşırı hızın alkol, ehliyetsizlik veya ölümlü kaza ile birleşmesi halinde Türk Ceza Kanunu kapsamında ayrıca soruşturma başlatılabilir; kasko ve sigorta kapsamı dışına çıkma riski de söz konusudur.

51/2-c ihlalinin trafik kazasıyla birleştiği durumlarda kusur oranının doğru tespit edilmesi tazminat hakkının korunması açısından kritik önem taşımaktadır. Sürecin teknik niteliği, idari yaptırımların ağırlığı ve cezai sonuçların ciddiyeti dikkate alındığında, somut olayın koşullarına göre yetkili bir hukuk profesyoneli ile süreç değerlendirilmelidir.

Yazar: Av. Efehan Mihai ERGİNER — İzmir Barosu Sicil No: 20373

Yasal Uyarı: Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup, hukuki danışmanlık veya mütalaa niteliği taşımamaktadır. Her hukuki uyuşmazlık kendi somut şartları çerçevesinde değerlendirilmelidir. Hak kaybı yaşamamak adına sürecinizi uzman bir avukatla yürütmeniz tavsiye edilir.