KTK 51/2-b Kusur Oranı Nedir?

Şehirlerarası yollarda ve otoyollarda en sık karşılaşılan ağır hız ihlali türlerinden biri KTK 51/2-b kusur oranı kapsamına giren hız sınırı aşımıdır. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 51. maddesinin 2. fıkrasının (b) bendi, yönetmelikte belirlenen hız sınırlarını yüzde otuzdan yüzde elliye (elli dahil) kadar aşan sürücüler bakımından düzenleme getirmektedir. 51/2-a’ya göre daha ağır bir ihlal olan bu durum, hem idari para cezasının yüksekliği hem de ceza puanı yönünden sürücüler için ciddi sonuçlar doğurmaktadır.

Bu makalede KTK 51/2-b’nin asli mi tali kusur sayıldığı, hangi durumlarda %25 oranında kusur uygulandığı, radar uyarı levhası eksikliği halinde verilen iptal kararları, motosikletler ve farklı araç türlerine özgü tolerans uygulamaları ile cezaya itiraz süreleri Yargıtay kararları ışığında ayrıntılı biçimde ele alınmaktadır.

KTK 51/2-b Maddesi Ne Düzenler?

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 51. maddesi, “Hız Sınırlarına Uyma Zorunluluğu” başlığı altında düzenlenmiştir. Maddenin (2) numaralı fıkrasının (b) bendi, sürücülerin yönetmelikte ya da trafik işaret levhalarında belirtilen hız sınırlarını %30’dan %50’ye (elli dahil) kadar aşmasını düzenlemektedir.

Sürücünün 51/2-b kusur durumu uygulamada “hız sınırını orta düzeyde aşmak” olarak nitelendirilmektedir. Pratik bir örnekle açıklamak gerekirse: Yerleşim yeri dışında otomobiller için 90 km/saat olan hız sınırı, 117-135 km/saat aralığında bir hızla aşıldığında 51/2-b kapsamına girmektedir. Aynı şekilde 110 km/saat’lik bir sınırın bulunduğu otoyolda 143-165 km/saat arası seyir bu maddenin uygulama alanına dahildir.

Bu hüküm, sürücünün hem idari para cezasıyla muhatap olmasına hem de trafik kazasında kusur dağılımı yapılırken aleyhinde kullanılabilecek bir unsur olarak değerlendirilmesine yol açmaktadır.

KTK 51/2-b Asli Kusur mu Tali Kusur mu?

KTK 51/2-b tali kusur maddesidir. Yargı uygulamasında 51/2-a ile aynı doğrultuda nitelendirilmekte olup, kazanın meydana gelmesinde ikincil dereceden etken olarak kabul edilmektedir. Asli kusurun aksine, kazanın doğrudan ve birincil sebebi sayılmaz; ancak kazanın oluşumuna ya da ağırlaşmasına katkı sağlayan unsur olarak değerlendirilir.

Hız sınırının %30-%50 arası aşılması, 51/2-a’ya göre daha ağır bir ihlal olmakla birlikte, kusur niteliği bakımından aynı kategoride yer almaktadır. Yargı kararlarında 51/2-b ihlali, çoğunlukla karşı tarafın asli kusurlu olduğu hallerde sürücüye atfedilen %25 oranında tali kusur olarak hüküm altına alınmaktadır.

51/2-b Kusur Oranı TALİ KUSUR sayılmaktadır.

Trafik kazalarından kaynaklanan tazminat davalarında, araç değer kaybı ve hasar bedelinin tespitinde kusur durumu son derece önemlidir. 51/2-b ihlali yapan sürücünün karşı taraftan alacağı tazminattan kusur oranı kadar kesinti yapılmaktadır.

KTK 51/2-b Kusur Oranı Yüzde Kaçtır?

KTK 51/2-b kusur oranı, kazaya karışan karşı aracın, yayaların veya diğer etkenlerin kusur durumu (ihlal durumu) baz alınarak hesaplanır. Ancak kural olarak bu madde ihlalinin kusur oranı %25 olarak kabul edilmektedir.

Hız ihlalinin ağırlığı arttıkça mahkemelerin somut olayda tali kusur oranını yüksek uçtan değerlendirme eğilimi gösterdiği uygulamada görülmektedir. Yani 51/2-a’da %20 olarak değerlendirilebilecek bir tali kusur, 51/2-b’de %30’a kadar çıkabilmektedir. Bu değerlendirme bilirkişi raporu ve hâkimin somut olay takdirine bağlıdır.

Şehirlerarası Yol ve Otoyol Hız Sınırları (51/2-b Kapsamı)

51/2-b kapsamına giren ihlalin doğru hesaplanabilmesi için yönetmelikte belirlenen hız sınırlarının net bilinmesi gerekmektedir. Karayolları Trafik Yönetmeliği’ne göre yerleşim yeri dışındaki yollarda otomobiller için kademeli hız sınırları uygulanmaktadır.

Şehirlerarası bölünmüş yollarda otomobiller için 110 km/saat, otobüsler için 100 km/saat, kamyonlar için 90 km/saat, motosikletler için araç tipine göre değişen sınırlar geçerlidir. Otoyollarda otomobiller için 140 km/saat’e kadar uygulamalar bulunmaktadır.

Pratik olarak %30-%50 aralığındaki aşımları rakamsal örneklerle göstermek gerekirse:

Yerleşim yeri içinde 50 km/saat sınırın olduğu yolda 65-75 km/saat aralığı 51/2-b kapsamındadır.

Yerleşim yeri dışı bölünmüş yolda 110 km/saat sınır için 143-165 km/saat aralığı 51/2-b kapsamına girer. Yargıtay 19. Ceza Dairesi 2015/9568 E., 2015/9230 K. sayılı 24.12.2015 tarihli kararında, 94 km/saat ile yapılan tespit kapsamında sürücüye 51/2-b’den ceza yazıldığı görülmektedir. Bu da yolun hız sınırının düşük olduğu kesimlerde dahi 51/2-b ihlalinin gündeme gelebileceğini göstermektedir.

Otoyolda 140 km/saat sınır için 182-210 km/saat aralığı 51/2-b kapsamındadır.

Radar Uyarı Levhası Olmadan Kesilen Cezaların İptali

51/2-b ihlallerinde itiraz aşamasında en güçlü argümanlardan biri radar denetim noktasında uyarı levhası bulunmamasıdır. Yargıtay’ın bu konudaki yerleşik içtihadı sürücüler lehine bir koruma kalkanı oluşturmaktadır.

Yargıtay 7. Ceza Dairesi 2014/29542 E., 2014/14281 K. sayılı 08.07.2014 tarihli kararı bu konuda emsal niteliktedir. Karar, radar kontrolü yapılan yerde “radar işaretinin” bulunmamasının ve usulüne uygun uyarı yapılmamasının kesilen para cezasını hukuki mesnetten yoksun bırakacağı gerekçesiyle yerel mahkemenin iptal kararını onamıştır.

Yargıtay 19. Ceza Dairesi 2015/9568 E., 2015/9230 K. sayılı 24.12.2015 tarihli kararında ise hız sınırını %10’dan fazla aşarak 94 km/saat ile 51/2-b ihlali yapan sürücüye verilen ceza, radar uyarı levhası bulunmadığı gerekçesiyle iptal edilmiştir. Bu karar, levha eksikliğinin somut olarak iptal sebebi sayıldığını açıkça ortaya koymaktadır.

Yargıtay 19. Ceza Dairesi 2015/10701 E., 2016/326 K. sayılı 14.01.2016 tarihli kararında ise 160 km/saat hızla radar tespitine giren bir sürücü hakkında dahi idarenin bilgilendirme yükümlülüğünün “çağdaş hukuk devleti ilkeleri” bağlamında değerlendirileceği vurgulanmıştır. Karara göre bilgilendirme yapılmadan kural ihlali beklenemeyeceği kabul edilmiştir. Bu karar özellikle dikkat çekicidir; çünkü 160 km/saat gibi çok yüksek bir hızda dahi idarenin uyarı levhası koyma yükümlülüğünden vazgeçilmediği görülmektedir.

Pratik sonuç şudur: 51/2-b kapsamında kesilen idari para cezasına itiraz ederken, denetim noktasında radar uyarı levhası bulunup bulunmadığı somut delillerle ispatlanmalıdır. Olay yerine ait fotoğraflar, Google Street View görüntüleri, tanık beyanları ve gerekirse keşif talebi itiraz dilekçesini güçlendirmektedir.

Araç Cinsine Göre Tolerans Uygulaması (Motosiklet Örneği)

Hız sınırı ihlallerinin değerlendirilmesinde araç tipi kritik öneme sahiptir. Her araç sınıfı için yönetmelikte ayrı hız sınırları belirlenmiştir ve %10 yasal tolerans bu sınırlar üzerinden hesaplanmaktadır.

Yargıtay 19. Ceza Dairesi 2018/4321 E., 2019/9105 K. sayılı 28.05.2019 tarihli kararı bu konuda emsal niteliktedir. Karar, otoyolda L3 tipi motosiklet için 100 km/saat olan hız sınırının %10 toleransla 110 km/saat olarak kabul edileceğini, 107 km/saat hızla seyreden sürücünün 51/2-b kapsamında cezalandırılamayacağını hüküm altına almıştır.

Bu karardan çıkan ilkeler şunlardır:

İlk olarak araç tipinin doğru tespit edilmesi zorunludur. L3 tipi motosiklet, otomobil ve otobüs için farklı hız sınırları uygulanır. Cezanın doğru madde üzerinden kesilmesi için aracın tip kategorisinin tutanakta belirtilmesi gerekmektedir. İkinci olarak %10 yasal tolerans her zaman hesaplamaya dahil edilmelidir. Tolerans uygulanmadan kesilen cezalar itiraz sebebi oluşturmaktadır. Üçüncü olarak hız ölçümünün hangi araç sınıfı kapsamında değerlendirildiği itirazda sorgulanabilir bir noktadır.

51/2-b ile 51/2-a ve 51/2-c Arasındaki Farklar

Karayolları Trafik Kanunu’nun 51. maddesinin 2. fıkrası, hız ihlalini üç kademede düzenlemektedir. Bu kademeler arasındaki farkların net anlaşılması, sürücüler bakımından son derece önemlidir.

Üç bent arasında kusur niteliği aynı olmakla birlikte, ihlalin ağırlığı arttıkça idari yaptırımlar ağırlaşmakta ve ceza puanı yükselmektedir. 51/2-b, 51/2-a’dan ehliyete olan etkisiyle değil, ceza puanının yüksekliği sebebiyle 100 puan eşiğine daha hızlı götürmesiyle farklılaşmaktadır.

Pratik bir hesap yapmak gerekirse: 51/2-a için 10 puan alındığında 100 puana ulaşmak için 10 ihlal gerekirken, 51/2-b için 15 puan üzerinden yaklaşık 7 ihlalden sonra ehliyete el konulmaktadır. Bu nedenle 51/2-b ihlali, sürücü siciline işlenen kümülatif etkisi açısından önemlidir.

KTK 51/2-b İdari Para Cezası ve Ceza Puanı

51/2-b ihlali idari para cezasını gerektirmektedir. Karayolları Trafik Yönetmeliği’nin 165. maddesi uyarınca trafik idari para cezasının tebliğ tarihinden itibaren 1 ay içinde ödenmesi halinde dörtte bir oranında indirim uygulanmaktadır.

Emniyet Genel Müdürlüğü Trafik Başkanlığı ceza rehberinde KTK 51/2-b hükmündeki trafik ihlali için 15 ceza puanı belirtilmiştir. Trafik suçunun işlendiği tarihten geriye doğru bir yıl içinde toplam 100 ceza puanını dolduran sürücülerin sürücü belgeleri 2 ay süreyle geri alınır ve sürücü eğitime tabi tutulur.

İkinci kez 100 puan birikmesi halinde ehliyete 4 ay el konulur ve psikoteknik muayene zorunluluğu doğar. Üçüncü 100 puan ihlalinde sürücü belgesi iptal edilir.

51/2-b ihlali sebebiyle yalnızca bu ihlal nedeniyle sürücü belgeleri mahkemelerce iptal edilmez. Ancak 51/2-b ihlalinin yanında sürücü belgelerinin mahkemelerce iptalini gerektiren başka bir kural ihlali (alkol, uyuşturucu vb.) mevcutsa sürücü belgeleri mahkemelerce iptal edilebilmektedir.

Trafik idari para cezaları, tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde ödenmezse geciken her ay için %5 oranında faiz uygulanmaktadır. Ancak uygulanacak faiz cezanın iki katından fazla olamaz. Ödenmeyen cezalar maaş haczi veya icra takibi yoluyla tahsil edilebilmektedir.

KTK 51/2-b İhlaline İtiraz Yolları

51/2-b kapsamında düzenlenen idari para cezasına veya kaza tespit tutanağındaki kusur tespitine itiraz için iki ana yol mevcuttur.

İdari para cezasına itiraz: Cezanın tebliğ edildiği tarihten itibaren 15 gün içinde yetkili Sulh Ceza Hâkimliği’ne dilekçe ile başvurulmalıdır. İtiraz dilekçesinde başlıca şu argümanlar kullanılabilir: radar denetim noktasında uyarı levhasının bulunmaması, radar cihazının kalibrasyon belgesinin geçersiz olması, araç tipinin tutanakta yanlış belirtilmesi, %10 yasal tolerans hesabının doğru yapılmaması, mücbir sebep (acil sağlık durumu vb.).

Kaza tespit tutanağındaki kusur oranına itiraz: Polis tutanağı dışındaki taraf kaza tespit tutanaklarına e-Devlet üzerinden 7 gün içinde itiraz edilebilir. Polis veya jandarma tutanakları resmi belge niteliğindedir; bu durumda kusura itiraz için mahkemeye başvurmak gerekmektedir. Yargılama sırasında dosyanın kusur tespiti yönünden Adli Tıp Kurumu Trafik İhtisas Dairesi’ne veya bilirkişi heyetine gönderilmesi talep edilebilir.

Tazminat davası aşamasında ise sigorta şirketine başvuru yolundan sonra Sigorta Tahkim Komisyonu veya asliye ticaret mahkemesi nezdinde dava açma yolu mevcuttur.

Sık Sorulan Sorular

51/2-b kusur oranı her zaman %25 midir?

Hayır. Kural olarak %25 olarak kabul edilse de kazanın somut koşulları, karşı tarafın kusur durumu ve diğer ihlallerin varlığına göre değişebilir. Tali kusur niteliği nedeniyle karşı taraf asli kusurluysa genellikle %25 olarak uygulanır. Tek taraflı kazalarda %100 olabilir.

Radar levhası olmayan yerde yazılan 51/2-b cezasına itiraz edersem kabul edilir mi?

Yargıtay 7. Ceza Dairesi ve 19. Ceza Dairesi’nin yerleşik içtihatlarına göre iyi idare ilkesi gereği radar denetim noktasının uyarı levhalarıyla bildirilmesi gerekmektedir. Levha bulunmadığını fotoğraf, tanık beyanı veya keşif talebiyle desteklemeniz halinde itirazınızın kabul edilme şansı yüksektir.

Otoyolda 165 km/saat ile yakalandım. 51/2-b mi 51/2-c mi?

Otoyolda otomobiller için hız sınırı 140 km/saat ise %50 aşım 210 km/saat’tir. Bu durumda 165 km/saat 51/2-b kapsamına girer. Eğer hız sınırı 110 km/saat olan bir kesimden geçiyorsanız 165 km/saat %50’yi aştığından 51/2-c kapsamına girer. Tutanakta belirtilen yolun hız sınırı belirleyicidir.

51/2-b ihlali ehliyetimi kaybetmeme yol açar mı?

Tek başına 51/2-b ihlali nedeniyle ehliyete el konulmaz. Ancak 1 yıl içinde 15 puanlık ihlaller birikerek 100 puana ulaşırsa ehliyete 2 ay süreyle el konulur. Yaklaşık 7 ihlal sonrasında bu sınıra ulaşılabilir.

Motosikletim için yazılan 51/2-b cezasına itiraz edebilir miyim?

Eğer motosikletinizin tipi (L3, L4 vb.) tutanakta yanlış belirtilmişse veya hız ölçümü farklı bir araç tipinin sınırına göre değerlendirilmişse itiraz hakkınız vardır. Yargıtay 19. Ceza Dairesi’nin 2019 tarihli kararı bu konuda emsal niteliktedir.

51/2-b cezası ödendikten sonra itiraz edebilir miyim?

Evet. Ceza ödenmiş olsa dahi tebliğden itibaren 15 gün içinde Sulh Ceza Hâkimliği’ne itiraz edebilirsiniz. İtiraz kabul edilirse ödenen tutar iade edilir.

Kazada %25 tali kusur aldım. Tazminatımdan ne kadar kesilir?

Karşı tarafın sigorta şirketinden alacağınız hasar tazminatı ve değer kaybı ödemesinden %25 oranında kesinti yapılır. 100.000 TL’lik bir hasar bedelinden yaklaşık 75.000 TL tazminat alabilirsiniz.

Sonuç

KTK 51/2-b kusur oranı, hız sınırlarının %30-%50 arası aşılmasını düzenleyen ve yargı kararlarında tali kusur olarak nitelendirilen bir hükümdür. Genel olarak %25 oranında kusur sonucu doğurmakla birlikte, kusur dağılımı kazanın koşullarına ve karşı tarafın davranışına göre değişebilmektedir.

Yargıtay 7. Ceza Dairesi ve 19. Ceza Dairesi’nin yerleşik içtihatları, radar uyarı levhası bulunmaması halinde idari para cezalarının iptalini öngörmekte ve çağdaş hukuk devleti ilkeleri çerçevesinde sürücülere etkin itiraz imkanı tanımaktadır. 160 km/saat gibi yüksek hızlardaki ihlallerde dahi idarenin bilgilendirme yükümlülüğünden vazgeçilmediği görülmektedir. Araç cinsine göre uygulanan tolerans hesaplamaları, motosiklet gibi farklı kategorideki araçlar için ayrı değerlendirme yapılmasını gerektirmektedir.

51/2-b ihlalinin trafik kazasıyla birleştiği durumlarda, kusur oranının doğru tespit edilmesi tazminat hakkının korunması açısından kritik önem taşımaktadır. Sürecin teknik niteliği ve bilirkişi raporlarının değerlendirilmesi konusu uzmanlık gerektirdiğinden, somut olayın koşullarına göre alanında yetkin bir avukat ile değerlendirilmelidir.

Yazar: Av. Efehan Mihai ERGİNER — İzmir Barosu Sicil No: 20373

Yasal Uyarı: Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup, hukuki danışmanlık veya mütalaa niteliği taşımamaktadır. Her hukuki uyuşmazlık kendi somut şartları çerçevesinde değerlendirilmelidir. Hak kaybı yaşamamak adına sürecinizi uzman bir avukatla yürütmeniz tavsiye edilir.