KTK 51/2-a Kusur Oranı Nedir?

Trafik kazalarında ve idari para cezalarında en sık karşılaşılan kural ihlallerinden biri KTK 51/2-a kusur oranı kapsamına giren hız sınırı aşımıdır. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 51. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi, yönetmelikte belirlenen hız sınırlarını yüzde on ile yüzde otuz arasında (otuz dahil) aşan sürücüler bakımından düzenleme getirmektedir. Şehir içi yerleşim yerlerinde radar veya EDS (Elektronik Denetleme Sistemi) ile yapılan tespitler sonucunda en sık uygulanan hız ihlali maddesi olan 51/2-a, hem idari para cezasını hem de trafik kazasında kusur paylaşımını doğrudan etkilemektedir.

Bu makalede KTK 51/2-a’nın asli mi tali kusur sayıldığı, hangi durumlarda %25 oranında kusur uygulandığı, radar uyarı levhası eksikliği halinde ihlalin sonucu, %10 yasal tolerans hesabı ve cezaya itiraz süreleri Yargıtay kararları ışığında ayrıntılı biçimde ele alınmaktadır.

KTK 51/2-a Maddesi Ne Düzenler?

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 51. maddesi, “Hız Sınırlarına Uyma Zorunluluğu” başlığı altında düzenlenmiştir. Maddenin (2) numaralı fıkrasının (a) bendi, sürücülerin yönetmelikte ya da trafik işaret levhalarında belirtilen hız sınırlarını %10’dan %30’a (otuz dahil) kadar aşmasını düzenlemektedir.

Sürücünün 51/2-a kusur durumu uygulamada “hız sınırını az miktarda aşmak” olarak tanımlanmaktadır. Madde, tek başına idari para cezasını gerektiren bir trafik kabahati olmakla birlikte, trafik kazasının meydana gelmesi halinde kusur dağılımında da kritik rol oynamaktadır. Şehir içi yerleşim yerlerinde otomobiller için hız sınırı kural olarak 50 km/saat olduğundan, 56-65 km/saat aralığındaki bir hız bu maddenin kapsamına girer.

KTK 51/2-a Asli Kusur mu Tali Kusur mu?

KTK 51/2-a tali kusur maddesidir. Yani başka bir deyişle, kazanın meydana gelmesinde ikincil dereceden etken olarak kabul edilir. Asli kusurun aksine, kazanın doğrudan ve birincil sebebi değildir; ancak kazanın oluşumuna katkı sağlayan unsur olarak değerlendirilir.

Yargıtay 12. Ceza Dairesi 2020/5113 E., 2023/5649 K. sayılı 14.12.2023 tarihli kararında, hız sınırını %10’dan %30’a kadar aşan sanığın bu eyleminin tali kusur olarak kabul edileceği açıkça hüküm altına alınmıştır. Bu kararla birlikte 51/2-a ihlalinin yargı kararlarında istikrarlı şekilde tali kusur olarak nitelendirildiği görülmektedir.

51/2-a Kusur Oranı TALİ KUSUR sayılmaktadır.

Trafik kazalarından kaynaklanan tazminat davalarında, araç değer kaybı ve hasar bedelinin tespitinde kusur durumu son derece önemlidir. Zira tazminat miktarı, kusur durumu baz alınarak hesaplanmaktadır.

KTK 51/2-a Kusur Oranı Yüzde Kaçtır?

KTK 51/2-a kusur oranı yüzde üzerinden hesaplama yaparken, kazaya karışan karşı aracın, yayaların veya diğer etkenlerin kusur durumu (ihlal durumu) baz alınarak hesaplanır. Ancak kural olarak bu madde ihlalinin kusur oranı %25 olarak kabul edilmektedir.

Sürücülerden birbirlerine karşı ihlal yapması sonucu trafik kazası meydana geldiyse:

Yargıtay 12. Ceza Dairesi 2022/5996 E., 2023/1143 K. sayılı 06.04.2023 tarihli kararı, sanığın KTK 51/2-a maddesini ihlal ettiğinin bilirkişi raporuyla tespit edilmesinin temel cezanın belirlenmesinde ve kusur ağırlığının tayininde hükme esas alınacağını ortaya koymaktadır. Bu karar, hız ihlalinin sübjektif bir tespit değil, teknik bilirkişi incelemesiyle objektif olarak belirlenmesi gerektiğini vurgulamaktadır.

Şehir İçi Hız Sınırları ve %10 Tolerans Hesabı

51/2-a kapsamına giren ihlalin doğru hesaplanabilmesi için iki kavramın net olarak anlaşılması gerekmektedir: yönetmelikte belirlenen hız sınırı ve %10 yasal tolerans.

Karayolları Trafik Yönetmeliği’ne göre hız sınırları yolun niteliğine ve aracın türüne göre değişmektedir. Yerleşim yeri içinde otomobiller için 50 km/saat, otobüs ve kamyon için 50 km/saat, motosikletler için 50 km/saat’tir. Yerleşim yeri dışındaki bölünmüş yollarda ise otomobiller için 110 km/saat’e kadar uygulamalar bulunmaktadır.

Hız ihlallerinde uygulanan %10 yasal tolerans, idari para cezası kesilebilmesi için aşılması gereken alt sınırı belirlemektedir. Yargıtay 19. Ceza Dairesi 2015/10722 E., 2016/22549 K. sayılı 17.11.2016 tarihli kararı bu konuyu netleştirmektedir. Karara göre 110 km/saat hız sınırı olan bir yolda %10 toleransla azami hız 121 km/saat olarak kabul edilmektedir. 125 km/saat hızla seyreden sürücünün, hız sınırını yalnızca 4 km/saat değil, toleransla birlikte değerlendirildiğinde 15 km/saat aştığı kabul edilmekte ve 51/2-a uyarınca cezalandırılmaktadır.

Pratik bir örnek vermek gerekirse: Yerleşim yeri içinde 50 km/saat olan bir yolda, %10 tolerans uygulandığında ceza yazılabilmesi için aracın 55 km/saat üzerinde seyretmesi gerekmektedir. 56 km/saat ile 65 km/saat arasındaki sürüşler 51/2-a kapsamında değerlendirilirken, 65 km/saat’in üzerinde 51/2-b ve 51/2-c hükümleri devreye girmektedir.

Bölünmüş yollarda ise farklı bir kural geçerlidir. Yargıtay 19. Ceza Dairesi 2015/17782 E., 2016/22550 K. sayılı 17.11.2016 tarihli kararında, bölünmüş yollarda yerleşim yeri içindeki hız sınırı ihlallerinde Karayolları Trafik Yönetmeliği’nin 101. maddesindeki geçme sırasında hız sınırını aşma muafiyetinin uygulanmayacağı hüküm altına alınmıştır. Yani sürücü bir aracı geçmek için olsa dahi yerleşim yerindeki hız sınırını aşamaz.

51/2-a İhlali Tek Başına Kusur Doğurur mu?

İstanbul Anadolu 9. Asliye Ticaret Mahkemesi 2017/590 E., 2022/946 K. sayılı kararında belirtildiği üzere, trafik kazalarında hız sınırının aşılması sürücüye olaydaki diğer ihlallere göre asli veya tali kusur atfedilmesinde temel kriterlerden biri olarak kullanılmaktadır. Ancak bu durum, hız ihlalinin otomatik olarak %25 kusur sonucu doğuracağı anlamına gelmemektedir.

Pratik uygulamada şu durumlar belirleyicidir:

Karşı tarafın asli kusurlu olduğu hallerde: Kırmızı ışık ihlali yapan veya geçiş üstünlüğüne uymayan karşı sürücü asli kusurlu sayıldığında, 51/2-a ihlali yapan sürücüye “hızını ayarlamadığı için kazayı önleyemediği” gerekçesiyle %25 tali kusur verilmektedir.

Tek taraflı kazalarda: Başka bir aracın karışmadığı, sürücünün hızı nedeniyle direksiyon hakimiyetini kaybedip yoldan çıktığı veya bariyerlere çarptığı kazalarda 51/2-a tek başına %100 kusur oluşturmaktadır.

Hız ihlali ile karışmayan kazalarda: Sürücünün hızı kazaya doğrudan etki etmediyse, sadece radar tespitli hız aşımı kusur dağılımına etki etmeyebilir.

Radar Uyarı Levhası Zorunluluğu ve Bilgilendirme İlkesi

51/2-a ihlallerinde itiraz edilebilecek en güçlü argümanlardan biri radar uyarı levhası eksikliğidir. Bu konu Yargıtay 19. Ceza Dairesi’nin yerleşik içtihatlarıyla şekillenmiştir.

Yargıtay 19. Ceza Dairesi 2015/4955 E., 2015/3029 K. sayılı 18.06.2015 tarihli kararında, “iyi idare ilkesi” ve hukuk devleti gereği, radarla denetim yapılan yerlerin trafik işaret levhalarıyla önceden duyurulması gerektiği ve bilgilendirme yapılmadan kesilen cezaların iptal edilebileceği vurgulanmıştır. Aynı dairenin 2015/4964 E., 2015/3032 K. sayılı yerleşik kararı da KTK ve yönetmelikte açık bir hüküm olmasa dahi, İçişleri Bakanlığı Yönergesi ve iyi idare ilkesi uyarınca radar denetimlerinin yol kullanıcılarına trafik işaret levhalarıyla bildirilmesi gerektiğini kabul etmektedir.

Yargıtay 19. Ceza Dairesi 2014/29542 E., 2014/14281 K. sayılı 08.07.2014 tarihli kararında ise radar kontrolü yapılan yerde “radar işaretinin” bulunmamasının ve usulüne uygun uyarı yapılmamasının kesilen para cezasını hukuki mesnetten yoksun bırakacağı gerekçesiyle yerel mahkemenin iptal kararı onanmıştır. Bu kararla benzer doğrultuda, Yargıtay 19. Ceza Dairesi 2015/9568 E., 2015/9230 K. sayılı 24.12.2015 tarihli kararında 94 km/saat ile 51/2-b ihlali yapan sürücüye verilen ceza radar uyarı levhası bulunmadığı gerekçesiyle iptal edilmiştir.

Ancak bu konuda farklı yönde kararlar da mevcuttur. Yargıtay 19. Ceza Dairesi 2015/2691 E., 2015/1828 K. sayılı 21.05.2015 tarihli kararında, yerleşim yeri dışında 110 km/saat olan hız sınırının 123 km/saat ile ihlal edilmesi durumunda ne KTK’da ne de yönetmelikte radar ikaz levhası zorunluluğu bulunmadığı, bu nedenle cezanın hukuka uygun olduğu belirtilmiştir.

Bu farklı yöndeki kararlardan çıkan pratik sonuç şudur: Radar uyarı levhasının bulunup bulunmaması itiraz yolunda güçlü bir argümandır ancak her halde otomatik iptal sebebi sayılmamaktadır. Mahkemeler somut olayın koşullarını ayrı ayrı değerlendirmektedir.

Hız Tespitinde Teknik Cihaz Bulunmaması Hali

Hızın radar veya EDS gibi teknik cihazla ölçülemediği bazı durumlarda dahi 51/2-a ihlali tespit edilebilmektedir. Yargıtay 12. Ceza Dairesi 2021/693 E., 2024/6538 K. sayılı 20.11.2024 tarihli güncel kararı bu konuda emsal niteliktedir. Karar, hızın teknik cihazla ölçülemediği durumlarda çarpmanın şiddeti, aracın durma mesafesi (118 metre) ve cesedin savrulma mesafesi gibi somut veriler üzerinden KTK 51/2-a ihlalinin tespit edilerek kusur atfı yapılabileceğini hüküm altına almıştır.

Bu karar, bilirkişi raporlarının önemini bir kez daha vurgulamaktadır. Ölümlü ve yaralanmalı kazalarda olay yeri inceleme uzmanları tarafından hesaplanan durma mesafesi, fren izi uzunluğu, çarpma şiddeti ve savrulma mesafesi gibi parametreler, hızın teknik cihazla ölçülememiş olsa bile mahkemenin kabul ettiği objektif veriler arasındadır.

EDS, MOBESE ve Radar Cihazlarının Delil Gücü

Hız ihlali tespitinde kullanılan başlıca teknik araçlar; sabit radar cihazları, mobil radar cihazları, EDS (Elektronik Denetleme Sistemi) ve MOBESE kameralarıdır. Her biri farklı delil gücüne sahiptir ve itiraz aşamasında değerlendirilen unsurlar farklılaşmaktadır.

Radar cihazları: Yıllık kalibrasyon belgesi olması zorunludur. Kalibrasyon süresi geçmiş bir cihazla yapılan ölçümler itiraz konusu olabilir.

EDS sistemleri: Kavşaklara ve belirli yol kesimlerine yerleştirilen sabit kameralardır. Genellikle hem hız hem de kırmızı ışık ihlali tespitinde kullanılır.

MOBESE kameraları: Esas amacı genel güvenlik denetimi olmakla birlikte, hız ihlali tespitinde ikincil delil olarak kullanılabilmektedir.

İtiraz aşamasında cihazın kalibrasyon belgesi, denetim yapılan yerin uyarı levhalı olup olmadığı ve ölçüm anındaki çevre koşullarının sorgulanması mümkündür.

KTK 51/2-a İdari Para Cezası ve Ceza Puanı

51/2-a ihlali idari para cezasını gerektirmektedir. Karayolları Trafik Yönetmeliği’nin 165. maddesi uyarınca trafik idari para cezasının tebliğ tarihinden itibaren 1 ay içinde ödenmesi halinde dörtte bir oranında indirim uygulanmaktadır.

Emniyet Genel Müdürlüğü Trafik Başkanlığı ceza rehberinde KTK 51/2-a hükmündeki trafik ihlali için 10 ceza puanı belirtilmiştir. Trafik suçunun işlendiği tarihten geriye doğru bir yıl içinde toplam 100 ceza puanını dolduran sürücülerin sürücü belgeleri 2 ay süreyle geri alınır ve sürücü eğitime tabi tutulur.

İkinci kez 100 puan ihlalinde ehliyete 4 ay el konulur ve psikoteknik muayene zorunluluğu doğar. Üçüncü kez 100 puan biriktirilmesi halinde sürücü belgesi iptal edilir.

Trafik idari para cezaları, tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde ödenmezse geciken her ay için %5 oranında faiz uygulanmaktadır. Ancak uygulanacak faiz cezanın iki katından fazla olamaz.

KTK 51/2-a İhlaline İtiraz Yolları

51/2-a kapsamında düzenlenen idari para cezasına veya kaza tespit tutanağındaki kusur tespitine itiraz için iki ana yol mevcuttur.

İdari para cezasına itiraz: Cezanın tebliğ edildiği tarihten itibaren 15 gün içinde yetkili Sulh Ceza Hâkimliği’ne dilekçe ile başvurulmalıdır. İtiraz dilekçesinde radar cihazının kalibrasyon belgesinin eksik olması, denetim yapılan yerde uyarı levhasının bulunmaması, mücbir sebep gibi argümanlar somut delillerle desteklenmelidir.

Kaza tespit tutanağındaki kusur oranına itiraz: Polis tutanağı dışındaki taraf kaza tespit tutanaklarına e-Devlet üzerinden 7 gün içinde itiraz edilebilir. Ancak polis veya jandarma tutanakları resmi belge niteliğindedir; bu durumda kusura itiraz için mahkemeye başvurmak gerekmektedir. Yargılama sırasında dosyanın kusur tespiti yönünden Adli Tıp Kurumu Trafik İhtisas Dairesi’ne veya bilirkişi heyetine gönderilmesi talep edilebilir.

Tazminat davası aşamasında ise sigorta şirketine başvuru yolundan sonra Sigorta Tahkim Komisyonu veya asliye ticaret mahkemesi nezdinde dava açma yolu mevcuttur.

Sık Sorulan Sorular

51/2-a kusur oranı her zaman %25 midir?

Hayır. Kural olarak %25 olarak kabul edilse de kazanın somut koşulları, karşı tarafın kusur durumu ve diğer ihlallerin varlığına göre değişebilir. Karşı taraf kusursuzsa ve hız tek başına kazaya etken olduysa daha yüksek oranlar mümkündür. Tek taraflı kazalarda %100 olabilir.

Radar levhası olmayan yerde yazılan 51/2-a cezasına itiraz edersem kabul edilir mi?

Yargıtay’ın yerleşik içtihadına göre iyi idare ilkesi gereği radar denetiminin uyarı levhalarıyla bildirilmesi gerekmektedir. Ancak farklı yönde kararlar da mevcuttur. İtiraz dilekçenizde olay yerinde levha bulunmadığını fotoğraf ve tanık beyanlarıyla desteklemeniz halinde olumlu sonuç alma şansınız yüksektir.

51/2-a tali kusur ise tazminatımdan ne kadar kesinti olur?

Tali kusur oranınız genellikle %25 olduğundan, karşı tarafın sigorta şirketinden alacağınız hasar tazminatı ve değer kaybı ödemesinden %25 oranında kesinti yapılır. Yani 100.000 TL’lik bir hasar bedelinden yaklaşık 75.000 TL tazminat alabilirsiniz.

Ceza ödedikten sonra itiraz edebilir miyim?

Evet. Ceza ödenmiş olsa dahi 15 gün içinde Sulh Ceza Hâkimliği’ne itiraz edebilirsiniz. İtiraz kabul edilirse ödediğiniz tutar iade edilir.

Yerleşim yeri içinde 60 km/saat ile yakalandım. 51/2-a kapsamına girer mi?

Evet. Yerleşim yeri içinde otomobiller için hız sınırı 50 km/saat olduğundan 60 km/saat’lik bir hız %20 aşım anlamına gelir ve 51/2-a kapsamına girer. Ancak %10 toleransla 55 km/saat’in üzerinde olduğunuzda ceza yazılabilmektedir.

EDS cezasına nasıl itiraz edebilirim?

EDS cezalarına itiraz için tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde Sulh Ceza Hâkimliği’ne dilekçe verilmelidir. EDS cihazının kalibrasyon belgesi, ölçüm tarihinin doğruluğu, plaka tanıma sisteminin hatalı çalışıp çalışmadığı argümanları kullanılabilir.

Hız tespiti yapıldı ama radar cihazı yoktu. Yine de ceza yazılabilir mi?

Yargıtay 12. Ceza Dairesi’nin 2024 tarihli güncel kararında belirtildiği üzere, hızın teknik cihazla ölçülemediği durumlarda çarpmanın şiddeti, durma mesafesi ve savrulma mesafesi gibi somut veriler üzerinden bilirkişi raporuyla 51/2-a ihlali tespit edilebilmektedir.

Sonuç

KTK 51/2-a kusur oranı, yargı kararlarında istikrarlı şekilde tali kusur olarak nitelendirilmektedir. Hız sınırının %10-%30 arasında aşılmasını düzenleyen bu hüküm, %10 yasal tolerans hesabı dikkate alınarak uygulanmakta ve genel olarak %25 oranında kusur sonucu doğurmaktadır. Ancak kusur oranı kazanın koşullarına, karşı tarafın davranışına ve hızın kazaya etkisine göre değişebilmektedir.

Radar uyarı levhası eksikliği, cihaz kalibrasyon hataları ve trafik işaret levhalarının bulunmaması gibi durumlar, idari para cezasına itirazda güçlü argümanlar oluşturmaktadır. Yargıtay’ın iyi idare ilkesi ve çağdaş hukuk devleti kavramları çerçevesinde geliştirdiği içtihatlar, sürücülere etkin itiraz imkanı sunmaktadır. Trafik kazasından kaynaklanan tazminat hesabında 51/2-a kusurunun doğru belirlenmesi, hak kaybı yaşamamak adına büyük önem taşımaktadır. Sürecin teknik niteliği ve bilirkişi raporlarının değerlendirilmesi konusu uzmanlık gerektirdiğinden, somut olayın koşullarına göre alanında yetkin bir avukat ile süreç değerlendirilmelidir.

Yazar: Av. Efehan Mihai ERGİNER — İzmir Barosu Sicil No: 20373

Yasal Uyarı: Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup, hukuki danışmanlık veya mütalaa niteliği taşımamaktadır. Her hukuki uyuşmazlık kendi somut şartları çerçevesinde değerlendirilmelidir. Hak kaybı yaşamamak adına sürecinizi uzman bir avukatla yürütmeniz tavsiye edilir.