Boşanma Davası Nasıl Açılır?

Evlilik birliğinin temelinden sarsılması veya kanunda öngörülen özel sebeplerin ortaya çıkması durumunda, eşlerin evliliği hukuken sonlandırmak amacıyla başvurdukları yasal sürece boşanma denir. Hukuki konularda en çok araştırılan ve merak edilen hususların başında boşanma davası nasıl açılır sorusu gelmektedir. Boşanma süreci, tarafların uzlaşma durumuna, davanın dayandığı sebeplere ve ileri sürülen taleplere göre farklı prosedürlere tabi tutulmaktadır.

Boşanma davası açmak isteyen bir kişinin atması gereken ilk adım, sürecin anlaşmalı mı yoksa çekişmeli mi ilerleyeceğine karar vermesidir. Her iki dava türü de aile hukuku prensiplerine göre yürütülmekle birlikte, usul kuralları, dava dilekçesinin hazırlanışı, mahkemeye sunulacak belgeler ve davanın sonuçlanma süresi bakımından birbirinden tamamen ayrılır. Bu kapsamlı rehberde, evlilik birliğini sonlandırmak isteyen bireyler için boşanma sürecinin tüm adımlarını, görevli ve yetkili mahkemeleri, harç ve masrafları tüm detaylarıyla inceleyeceğiz.

Boşanma Davası Türleri Nelerdir?

Türk Medeni Kanunu (TMK) uyarınca boşanma davaları, tarafların evliliğin sona ermesi ve boşanmanın fer’i (yan) sonuçları üzerinde anlaşıp anlaşamamalarına göre iki ana kategoriye ayrılmaktadır. Bir davanın nasıl açılacağı ve sürecin nasıl işleyeceği, seçilecek bu dava türüne göre şekillenir.

Anlaşmalı Boşanma Davası Nasıl Açılır?

Eşlerin hem boşanma kararı hem de nafaka, velayet, tazminat ve mal paylaşımı gibi boşanmanın tüm hukuki sonuçları üzerinde tam bir mutabakata vardığı dava türüne anlaşmalı boşanma denir. Anlaşmalı boşanma davası, sürecin en hızlı ve taraflar açısından en az yıpratıcı şekilde sonuçlandığı yöntemdir.

Anlaşmalı boşanma davası nasıl açılır sorusunun cevabı, kanunun aradığı sıkı şartların yerine getirilmesinden geçer. Türk Medeni Kanunu madde 166/3 uyarınca anlaşmalı boşanmanın gerçekleşebilmesi için şu şartların bir arada bulunması zorunludur:

• Evliliğin Süresi: Evlilik en az bir yıl sürmüş olmalıdır. Bir yıl dolmadan anlaşmalı boşanma davası açılamaz.

• Birlikte Başvuru veya Kabul: Eşlerin mahkemeye birlikte başvurmaları ya da bir eşin açtığı davanın diğer eş tarafından tamamen kabul edilmesi gerekir.

• Hakim Huzurunda İrade Beyanı: Tarafların bizzat mahkemede hazır bulunarak boşanma iradelerini hakim önünde serbestçe açıklamaları şarttır.

• Protokolün Onaylanması: Eşlerin, mali sonuçlar ve çocukların durumu (velayet, iştirak nafakası) hususlarında hazırladıkları anlaşmalı boşanma protokolünün hakim tarafından uygun bulunup onaylanması gerekir.

Bu dava türünde süreç, tarafların imzalarını taşıyan eksiksiz bir protokol ve dava dilekçesi ile görevli mahkemeye tevzi bürosu aracılığıyla başvurulmasıyla başlar.

Çekişmeli Boşanma Davası Nasıl Açılır?

Eşler arasında boşanma iradesi konusunda veya velayet, tazminat, nafaka, mal paylaşımı gibi konulardan en az biri üzerinde uzlaşma sağlanamamışsa açılması gereken dava türü çekişmeli boşanma davasıdır. Çekişmeli boşanma süreci, iddiaların ispatına, delillerin toplanmasına ve tanık beyanlarına dayandığı için oldukça teknik bir hukuki altyapı gerektirir.

Çekişmeli boşanma davası açarken davanın hangi hukuki nedene dayandırılacağı büyük önem taşır. Kanunumuzda boşanma sebepleri “özel” ve “genel” olmak üzere ikiye ayrılmıştır.

Genel Boşanma Sebepleri

Evlilik birliğinin temelinden sarsılması (halk arasındaki tabiriyle şiddetli geçimsizlik), en yaygın genel boşanma sebebidir. Eşler arasında sevgi ve saygının bitmesi, sürekli tartışma, hakaret, güven sarsıcı davranışlar gibi ortak hayatı çekilmez kılan her türlü olgu bu kapsama girebilir.

Özel Boşanma Sebepleri

Kanunda açık ve sınırlı sayıda sayılmış olan sebeplerdir. Bu sebeplerden birine dayanılarak dava açıldığında, davacı taraf sadece bu özel sebebin varlığını ispat etmekle yükümlüdür; ayrıca evliliğin çekilmez hale geldiğini ispat etmesi gerekmez. Türk Medeni Kanunu’nda düzenlenen özel boşanma sebepleri şunlardır:

• Zina (Aldatma)

• Hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış

• Suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme

• Terk

• Akıl hastalığı

Davanın, olayın özelliklerine göre genel ya da özel sebeplere mi dayandırılacağı, dilekçenin hazırlanması aşamasında titizlikle kurgulanmalıdır. Yanlış hukuki nedene dayanılarak açılan bir davanın reddedilme ihtimali yüksektir. Özel sebepler hakkında daha detaylı bilgi için sitemizdeki özel boşanma sebepleri ve şartları konulu içerikler incelenebilir.

Boşanma Davası Hangi Mahkemede Açılır?

Davanın usulden reddedilmemesi için doğru mahkemede açılması esastır. Hukukta bu duruma görevli ve yetkili mahkemenin tespiti denir.

Görevli Mahkeme: Boşanma davalarında görevli mahkeme Aile Mahkemesi‘dir. Eğer davanın açılacağı ilçe veya bölgede ayrı bir Aile Mahkemesi kurulmamışsa, Asliye Hukuk Mahkemeleri bu davalara “Aile Mahkemesi sıfatıyla” bakar.

Yetkili Mahkeme: Türk Medeni Kanunu’na göre boşanma davalarında yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri (ikametgahı) mahkemesi veya davadan önce eşlerin son altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir. Davacı taraf, kanunun sunduğu bu seçeneklerden kendi durumuna en uygun olanını tercih ederek davasını açabilir.

Dava Dilekçesi Nasıl Hazırlanır?

Boşanma davası nasıl açılır sorusunun en kritik aşaması dava dilekçesinin hazırlanmasıdır. Çekişmeli boşanma sürecinde yargılamanın sınırlarını dava dilekçesinde ileri sürülen iddialar belirler. Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) madde 119 uyarınca bir dava dilekçesinde bulunması zorunlu olan unsurlar şunlardır:

1. Mahkemenin Adı: Dilekçenin sunulacağı görevli ve yetkili mahkeme başlığı.

2. Tarafların Bilgileri: Davacı ve davalının adı, soyadı ve T.C. kimlik numaraları, açık ikametgah adresleri.

3. Davanın Konusu: Hangi sebebe (zina, terk, şiddetli geçimsizlik vb.) dayalı olarak boşanma talep edildiği.

4. Vakıalar (Olayların Özeti): Boşanmaya neden olan olayların sıra numarası altında, net, anlaşılır ve somut bir şekilde kronolojik sıraya uygun olarak anlatılması.

5. Hukuki Sebepler: İddiaların dayandırıldığı kanun maddeleri (Örn: TMK m. 166/1, HMK vb.).

6. Deliller: İddia edilen her bir olayın hangi delille (tanık, mesaj kayıtları, hastane raporu, otel kayıtları vb.) ispatlanacağının belirtilmesi. (Detaylı bilgi için: Boşanma Davasında Sonradan Delil makalemizi inceleyebilirsiniz.)

7. Sonuç ve İstem: Boşanma kararının yanı sıra varsa nafaka, velayet, maddi ve manevi tazminat gibi fer’i taleplerin açık ve net olarak yazılması.

8. İmza: Davacının veya varsa avukatının ıslak imzası.

Dilekçede yer almayan bir olayın veya talebin yargılama aşamasında sonradan ileri sürülmesi, iddia ve savunmanın genişletilmesi yasağına takılabilir. Bu nedenle dilekçe aşaması, davanın kazanılıp kazanılmayacağını belirleyen en önemli eşiktir.

Boşanma Davası Açma Süreci ve Gerekli Evraklar

Dilekçe hazırlandıktan sonra adliyeye gidilerek davanın açılış işlemleri gerçekleştirilir. Gerekli evraklar genel hatlarıyla şunlardır:

• Islak imzalı dava dilekçesi (Davalı sayısından bir fazla nüsha olarak)

• Kimlik belgesi (Nüfus cüzdanı veya pasaport fotokopisi)

• Anlaşmalı boşanma açılacaksa her iki tarafça imzalanmış boşanma protokolü

• Eklenmek istenen yazılı deliller (varsa darp raporu, fotoğraf vb. belgeler)

Bu evraklarla birlikte adliyelerdeki Tevzi Bürosuna başvurulur. Tevzi bürosu, ilgili harç ve masrafların hesaplanmasını sağlar. Harç veznesine ödeme yapıldıktan sonra sistem davayı otomatik olarak bir Aile Mahkemesine düşürür ve davanın esas numarası belli olur.

Boşanma Davasında Harç ve Masraflar Ne Kadardır?

Boşanma davası açarken devlete ödenmesi gereken yasal harçlar ve mahkemenin süreci yürütebilmesi için gerekli olan bir gider avansı bulunur. Bu masraflar her yıl Adalet Bakanlığı tarafından yayınlanan Harçlar Tarifesi ve Gider Avansı Tarifesi’ne göre güncellenmektedir.

• Başvurma Harcı: Davanın açılması için devlete ödenen maktu (sabit) harçtır.

• Peşin Harç: Yine maktu olarak alınan ve yargılama için ödenen bir diğer sabit harçtır.

• Gider Avansı: Tebligat ücretleri, tanık ücretleri, bilirkişi veya pedagog (uzman) incelemesi gerektiğinde kullanılacak masrafların karşılığı olarak dava açılırken peşin yatırılan tutardır. Dava sonunda kullanılmayan kısım davacıya iade edilir.

Harç ve masraflar eksik yatırılırsa mahkeme davacıya kesin süre verir. Bu süre içinde eksiklik tamamlanmazsa davanın açılmamış sayılmasına karar verilir.

Boşanma Davasında Geçici (İhtiyati) Tedbirler Nelerdir?

Boşanma davası açıldıktan sonra yargılama süreci boyunca eşlerin ve ortak çocukların mağduriyet yaşamaması için hakim re’sen (kendiliğinden) veya talep üzerine bazı geçici tedbirler alabilir.

• Tedbir Nafakası: Dava süresince yoksulluğa düşecek olan eş veya bakıma muhtaç müşterek çocuklar için hükmedilen aylık bakım parasıdır. Kararın kesinleşmesiyle birlikte tedbir nafakası duruma göre yoksulluk veya iştirak nafakasına dönüşür.

• Geçici Velayet: Yargılama süresince çocukların kimin yanında kalacağına dair verilen karardır. Çocukların üstün yararı gözetilerek pedagog raporları doğrultusunda geçici velayet bir eşe verilirken, diğer eş ile kişisel ilişki günleri tesis edilir.

• Ortak Konutun Özgülenmesi: Dava süresince müşterek evin hangi eş tarafından kullanılmaya devam edileceğine hakim karar verebilir. Aile içi şiddet iddiası varsa, 6284 Sayılı Kanun kapsamında uzaklaştırma kararları da derhal alınabilir.

Boşanma Davası Ne Kadar Sürer?

Bu süre, tercih edilen dava türüne ve mahkemelerin iş yüküne göre büyük farklılıklar gösterir.

Anlaşmalı Boşanma Süresi: Eğer eşler her konuda anlaşmış, belgeler eksiksiz ve tensip zaptı hızlıca hazırlanmışsa, mahkemenin yoğunluğuna göre ortalama 15 gün ila 2 ay içerisinde duruşma günü verilir. Tarafların duruşmaya katılıp iradelerini onaylamasıyla dava tek celsede sonuçlanır.

Çekişmeli Boşanma Süresi: Çekişmeli bir davanın aşamaları dilekçelerin teatisi (dava, cevap, cevaba cevap, ikinci cevap), ön inceleme duruşması, tahkikat (tanıkların dinlenmesi, delillerin toplanması, bilirkişi/pedagog raporlarının alınması), sözlü yargılama ve hüküm aşamalarından oluşur. Adalet Bakanlığı’nın belirlediği hedef süreler bulunsa da, Türkiye genelindeki iş yükü dikkate alındığında ilk derece mahkemesindeki çekişmeli bir boşanma davası ortalama 1,5 ila 3 yıl sürebilmektedir. Tarafların İstinaf ve Yargıtay kanun yollarına başvurması halinde bu süre daha da uzayacaktır.

Boşanma Kararının Kesinleşmesi ve Sonuçları

Mahkeme hakimi boşanma kararı verdiğinde evlilik hemen o gün bitmiş sayılmaz. Yazılı gerekçeli kararın taraflara tebliğ edilmesi ve yasal itiraz (İstinaf) sürelerinin dolması veya tarafların karşılıklı olarak bu haktan feragat etmeleri gerekir. İtiraz süresi geçtikten sonra karar “kesinleşir”.

Kesinleşen karar mahkeme kalemi tarafından otomatik olarak Nüfus Müdürlüğüne bildirilir ve tarafların medeni hali “Bekar” (veya Boşanmış) olarak güncellenir. Boşanan kadın kural olarak bekarlık soyadına geri döner. Konuyla ilgili detaylara Boşanmadan Sonra Soyadı Değişikliği başlıklı içeriğimizden ulaşabilirsiniz. Ayrıca kanun gereği, boşanan kadının yeniden evlenebilmesi için 300 günlük bir bekleme süresi (iddet müddeti) öngörülmüştür. Bu sürenin iptali için ne yapılması gerektiğini İddet Süresi Nasıl Kaldırılır yazımızda detaylıca inceledik.

Sık Sorulan Sorular (SSS)

Boşanma davası e-devlet üzerinden açılabilir mi?

Hukuki altyapısı olan ve UYAP (Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi) üzerinden işlem yapmaya yetkili e-imza veya mobil imza sahibi bireyler, UYAP Vatandaş portalı aracılığıyla evraklarını sisteme yükleyerek elektronik ortamda dava açabilirler. Ancak e-imza veya mobil imza bulunmuyorsa, fiziken adliyeye gidilmesi gerekmektedir.

Eşim boşanmak istemezse ne olur?

Çekişmeli boşanma davalarında davalı eşin boşanmak istememesi davanın reddedileceği anlamına gelmez. Önemli olan, davacının evlilik birliğinin temelinden sarsıldığını veya davalının kusurlu olduğunu kanıtlamasıdır. İddialar ispatlandığı takdirde, diğer tarafın itirazlarına rağmen hakim boşanmaya hükmeder.

Boşanma davası açarken eşimden habersiz dava açabilir miyim?

Dava adliyede açıldıktan sonra mahkeme, davalı eşe hazırlanan dava dilekçesini resmi tebligat yoluyla gönderir. Dolayısıyla davanın açıldığı andan itibaren karşı tarafın yasal olarak haberdar edilmesi usuli bir zorunluluktur. Gizli bir yargılama yürütülmesi mümkün değildir.

Boşanma davası hangi durumlarda reddedilir?

Davacı, boşanmaya neden olan olaylarda karşı tarafın kusurunu (veya kendisinden daha az kusurlu olduğunu) ispat edemezse dava reddedilir. Ayrıca, bir olay affedilmişse veya o olay sonrasında barışarak evliliğe devam edilmişse (hoşgörü ile karşılama), affedilen olaylara dayanılarak açılan davalar da kanunen reddedilir.

Yazar: Av. Efehan Mihai Erginer – İzmir Barosu Sicil No: 20373

Yasal Uyarı: Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup, hukuki danışmanlık veya mütalaa niteliği taşımamaktadır. Her hukuki uyuşmazlık kendi somut şartları çerçevesinde değerlendirilmelidir. Hak kaybı yaşamamak adına sürecinizi uzman bir avukatla yürütmeniz tavsiye edilir.