Vasi, vesayet altındaki kişinin mal varlığı ve kişisel işlerini yönetmekle yükümlüdür. Türk Medeni Kanunu’nun ilgili maddeleri, tüzükler ve yönetmelikler bu vasilik görevlerinin yerine getirilmesi için usul ve esasları belirler.

Vasinin Görevleri

Göreve Başlangıç İşlemleri

Vasi, atanmasının kesinleşmesiyle birlikte bazı başlangıç işlemlerini yerine getirmek zorundadır. Bunlar şunlardır:

Malvarlığı Defteri Tutulması (TMK madde 438)

Vasinin atanma kararı kesinleştiğinde, vasi ve vesayet makamı tarafından görevlendirilen bir kişi, yönetilecek mal varlığının envanterini çıkarır. Eğer vesayet altındaki kişinin ayırt etme gücü varsa, mümkünse bu işleme katılması sağlanır. Bu deftere malların türü, adedi ve tahmini piyasa değeri yazılır. Taşınmazların konumu, sınırları, yüz ölçümü, tapu bilgileri ve üzerindeki kısıtlamalar da belirtilir. Eğer vesayet altındaki kişinin mal varlığı yoksa, durum vesayet makamına yazılı olarak bildirilir ve bu durumda defter tutulmaz. Vesayet makamı, defterin usulüne uygun ve doğru olduğunu gördüğünde onaylar.

Değerli Şeylerin Saklanması (TMK madde 439)

Kıymetli evraklar, değerli eşyalar, önemli belgeler gibi unsurlar, mal varlığının yönetimi açısından bir risk oluşturmuyorsa, vesayet makamının denetiminde emniyetli bir yere konulur. Muhafazasında bir engel varsa, Tüzüğün 23/2. maddesi uyarınca güvence karşılığında bir tutanakla vasiye teslim edilebilir.

Taşınırların Elden Çıkarılması (TMK madde 440)

Vesayet altındaki kişinin faydasına olacaksa, değerli eşya dışında kalan taşınırlar vesayet makamının yönlendirmesiyle açık artırma usulüyle satılabilir. Türk Medeni Kanunu’nun Velayet, Vesayet ve Miras Hükümlerinin Uygulanmasına İlişkin Tüzüğün 26. maddesi bu konuda izlenecek yolu gösterir. Ancak, özel durumlarda veya taşınırların değerinin az olması halinde pazarlık usulüyle de satış kararı verilebilir. Vesayet altındaki kişi veya ailesi için manevi değeri olan eşyalar zaruret olmadıkça satılmaz.

Paranın Değerlendirilmesi (TMK 441)

Vesayet altındaki kişinin gereksinimleri dışında kalan paralar, gelir sağlamak amacıyla vesayet makamı tarafından belirlenen bir kamu bankasına yatırılmalı veya menkul kıymete çevrilmelidir. Eğer para bir aydan daha uzun süre gecikmeli yatırılırsa, vasi bu gecikmeden doğan gelir kaybını tazmin etmekle yükümlüdür. Öte yandan güvenli olmayan yatırımların TMK m.442 amir hükmü gereği, vesayet altındaki kişinin yararı gözetilerek daha güvenilir yatırımlara dönüştürülmesi gerekir.

Ticari ve Sınai İşletmeler (TMK 443)

Vesayet altındaki kişinin mal varlığında ticari veya sınai bir işletme bulunuyorsa, vesayet makamı bu işletmelerin idaresi veya tasfiyesi için gerekli yönergeleri belirler.

Taşınmazların Satışı (TMK 444)

Vesayet altındaki kişinin menfaati icap ediyorsa, vesayet makamının talimatıyla taşınmazlar elden çıkarılabilir. Satış, vesayet makamının görevlendirdiği bir kişi ve vasinin iştirakiyle açık artırma yoluyla yapılır ve onay ile tamamlanır.

Özen ve Temsil Yükümlülüğü

Vasi, görevini yerine getirirken özenli ve dikkatli davranmakla yükümlüdür.

Küçüklerin Bakımı ve Eğitimi (TMK 445)

Vesayet altındaki kişi küçük yaşta ise vasi, onun bakımını ve eğitimini güvence altına almakla yükümlüdür. Vasi, bu hususta anne ve babanın yetkilerine benzer haklara sahiptir.

Kısıtlıların Korunması (TMK 447)

Vasi, kısıtlı kişiyi korumak ve tüm işlerinde ona destek olmakla yükümlüdür. Acil durumlarda, vasi kısıtlıyı koruma amacıyla bir kuruma yerleştirebilir ve durumu hemen vesayet makamına bildirmelidir.

Temsil Yetkisi (TMK 448)

Vasi, vesayet makamının yetkileri saklı kalmak üzere, vesayet altındaki kişiyi bütün hukuki işlemlerinde temsil eder.

Yasak İşlemler (TMK 449)

Vasi, vesayet altındaki kişi adına kefil olamaz, vakıf kuramaz ve önemli bağışlar yapamaz.

Görüş Alma Zorunluluğu (TMK 450)

Vesayet altındaki kişi görüşlerini ifade etme yeteneğine sahipse, vasi önemli kararlar almadan önce mümkün olduğu ölçüde onun fikrini almalıdır.

Mal Varlığı Yönetimi ve Denetim

Vasi, vesayet altındaki kişinin mal varlığını “iyi bir yönetici” gibi özenle yönetmelidir (TMK 454).

Yönetim ve Hesap Tutma (TMK 454)

Vasi, yönetimle ilgili hesapları tutmalı ve vesayet makamının belirlediği periyotlarda, ancak yılda en az bir defa olmak üzere denetime sunmalıdır. Vesayet altındaki kişi görüşlerini açıklama yeteneğine sahipse, hesap incelemesi sırasında hazır bulunması sağlanır.

Serbest Kullanılabilen Mallar (TMK 455)

Vesayet altındaki kişi, kendi kullanımına ayrılmış mallar ile vasinin izniyle kazandığı malları özgürce yönetir ve kullanır.

Görev Süresi

Vasinin görev süresinin düzenleyen TMK m.456 lafzına göre vasi, kural olarak iki yıllık bir süre için atanır. Bu süre, vesayet makamı tarafından her seferinde ikişer yıl uzatılabilir. Dört yıldan sonra göreve devam etmek vasinin isteğine bağlıdır. Uygulamada, hükümlülük ve ayırt etme gücünün yitirilmesi sebepleriyle vasi atamasına karar verildiğinde ekseriyetle hükümlülük halinde hükümlülük bitinceye dek, ayırt etme gücünün yitirilmesinde ise süresiz olarak vasi görevlendirilmesi yapıldığı görülmektedir.

Av. Efehan Mihai ERGİNER