Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde Kullanımını Özendirme Suçu ve Cezası (2025)

Toplum sağlığını ve geleceğini tehdit eden en büyük tehlikelerden biri, uyuşturucu ve uyarıcı madde bağımlılığıdır. Bu maddeler, bireylerin sadece fiziksel ve ruhsal sağlığını yok etmekle kalmaz, aynı zamanda aileleri parçalar, toplumsal düzeni bozar ve suça zemin hazırlar. Bu nedenle devletin en temel görevlerinden biri, vatandaşlarını, özellikle de gençleri bu maddelerin yıkıcı etkilerinden korumaktır. Bu koruma, sadece uyuşturucu ticareti ve kullanımıyla mücadeleyi değil, aynı zamanda bu maddelere yönelik algıyı normalleştiren, kullanımını cazip gösteren ve teşvik eden her türlü eylemi engellemeyi de kapsar.Bu yazımızda, Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde Kullanımını Özendirme Suçu ve Cezası konusunu değerlendireceğiz.

TCK Madde 190

(1) Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını kolaylaştırmak için;

a) Özel yer, donanım veya malzeme sağlayan,

b) Kullananların yakalanmalarını zorlaştıracak önlemler alan,

c) Kullanma yöntemleri konusunda başkalarına bilgi veren,

Kişi, beş yıldan on yıla kadar hapis ve bin günden onbin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.

(2) Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını alenen özendiren veya bu nitelikte yayın yapan kişi, beş yıldan on yıla kadar hapis ve bin günden onbin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.

(3) Bu maddede tanımlanan suçların tabip, diş tabibi, eczacı, kimyager, veteriner, sağlık memuru, laborant, ebe, hemşire, diş teknisyeni, hastabakıcı, sağlık hizmeti veren, kimyacılıkla veya ecza ticareti ile iştigal eden kişi tarafından işlenmesi halinde, verilecek ceza yarı oranında artırılır.

Uyuşturucuya Özendirme Suçu Nedir?

Uyuşturucuya özendirme suçu, TCK’nın “Kamunun Sağlığına Karşı Suçlar” bölümünde yer alır. Bu suçla kanun koyucunun korumayı amaçladığı temel hukuki değer, en geniş anlamıyla kamu sağlığıdır. Toplumun, özellikle de suça ve bağımlılığa karşı daha savunmasız olan gençlerin ve çocukların, uyuşturucu maddelerin zararlı etkilerinden korunması hedeflenmektedir.

Bu suç, bir “soyut tehlike suçu” olarak kabul edilir. Bunun anlamı şudur: Suçun oluşması için, özendirici eylem sonucunda belirli bir kişinin uyuşturucu kullanmaya başlaması veya zarar görmesi şart değildir. Özendirici nitelikteki eylemin, kamuya açık bir şekilde yapılmış olması, toplum sağlığı için potansiyel bir tehlike oluşturduğundan, suçun tamamlanması için yeterlidir. Kanun, tehlikenin fiilen gerçekleşmesini beklemeden, tehlikeyi yaratan eylemin kendisini cezalandırmaktadır.

Uyuşturucuya Özendirme Suçunun Unsurları (TCK m. 190)

TCK’nın 190. maddesi, birbiriyle bağlantılı ancak farklı nitelikteki eylemleri düzenlemektedir.

Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde Kullanımını Alenen Özendirme (TCK m. 190/1)

• Maddi Unsur (Hareket): Suçun maddi unsuru iki temel hareketten oluşur:
  1. Alenen Özendirmek: Özendirme; bir şeyi cazip gösterme, teşvik etme, imrendirme, heveslendirme gibi anlamlara gelir. Uyuşturucu kullanımının zararsız, eğlenceli, “havalı”, sanatsal bir ilham kaynağı veya bir “protesto” biçimi olduğu gibi olumlu bir imajla sunulması bu kapsama girer.
  2. Bu Nitelikte Yayın Yapmak: Özendirici nitelikteki içeriklerin kitle iletişim araçları yoluyla paylaşılmasıdır.
• Aleniyet Unsuru: Suçun oluşabilmesi için en kritik şartlardan biri, özendirme eyleminin “alenen”, yani belirsiz sayıda kişinin görüp duyabileceği, erişebileceği bir şekilde yapılmasıdır.

• • Örnekler:
    • Bir sosyal medya hesabından (Instagram, Twitter, TikTok, Facebook vb.) uyuşturucu madde kullanımını öven, yücelten bir fotoğraf, video veya metin paylaşmak.
    • Bir şarkı sözünde, film sahnesinde veya kitapta uyuşturucu kullanımını olumlayan ifadelere yer vermek.
    • Halka açık bir yerde uyuşturucu kullanımının faydalarından (!) bahseden bir konuşma yapmak.
    • Üzerinde uyuşturucuyu teşvik eden bir sembol veya yazı bulunan tişörtler giymek veya satmak.

İki kişinin özel bir konuşmasında uyuşturucudan bahsetmesi bu suçu oluşturmaz, çünkü “aleniyet” unsuru yoktur.

• Manevi Unsur (Kast): Bu suç, ancak genel kastla işlenebilir. Fail, yaptığı eylemin (paylaşım, yayın vb.) uyuşturucu kullanımını özendirici nitelikte olduğunu bilmeli ve bu eylemi aleni bir şekilde yapmayı istemelidir. Failin özel bir amaç (saik) gütmesine gerek yoktur.

Uyuşturucu Kullanımını Kolaylaştırma ve Yöntemlerini Gösterme (TCK m. 190/2)

Maddenin ikinci fıkrası, daha somut ve doğrudan eylemleri cezalandırır. Bu eylemler şunlardır:

1. Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını kolaylaştırmak.
2. Kullanma yöntemleri konusunda başkalarına yol göstermek.
3. Bu maddelerin kullanılması için özel yer, araç veya gereç temin etmek.
4. Kullanılması için gerekli olan bilgileri yayımlamak.

Bu fıkra, soyut bir teşvikten çok, uyuşturucu kullanımına yönelik pratik ve teknik bir yardım sağlamayı cezalandırmaktadır.

• Örnekler:
  • İnternette “Kenevir nasıl yetiştirilir?” veya “X maddesi nasıl kullanılır?” gibi bilgileri içeren bir blog yazısı veya video yayınlamak.
  • Uyuşturucu kullanılması için bir ev, oda veya mekan tahsis etmek (“takılma mekanı” sağlama).
  • Uyuşturucu kullanmak için gerekli olan enjektör, bong (nargile benzeri aparat), özel pipo gibi araçları satmak veya temin etmek.

Uyuşturucuya Özendirme ve Uyuşturucu Ticareti Suçları Arasındaki Fark

Uygulamada, uyuşturucuya özendirme (TCK 190) ile uyuşturucu madde ticareti (TCK 188) suçları karıştırılabilmektedir. Aralarındaki temel fark şudur:

• Uyuşturucu Ticareti (TCK 188): Bu suçun konusu, doğrudan uyuşturucu maddenin kendisidir. Suç; satma, satın alma, devretme, depolama, nakletme gibi maddeye yönelik fiziki eylemlerle işlenir. Somut bir uyuşturucu madde alışverişi veya buna yönelik bir hazırlık vardır.
• Uyuşturucuya Özendirme (TCK 190): Bu suçun konusu, uyuşturucu madde değil, uyuşturucu kullanma fikridir. Suç; bu fikri yayma, normalleştirme, cazip hale getirme gibi soyut ve iletişimsel eylemlerle işlenir. Ortada fiziken bir madde alışverişi yoktur.

Kısacası, TCK 188 “maddeyi”, TCK 190 ise “madde kullanma fikrini” satmayı veya yaymayı cezalandırır.

Uyuşturucuya Özendirme Suçunun Cezası

• Temel Ceza (TCK m. 190/1 ve 190/2): TCK 190. maddede tanımlanan (özendirme, kolaylaştırma, yayın yapma vb.) suçları işleyen kişi, beş yıldan on yıla kadar hapis ve bin günden on bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır.
• Nitelikli Hal (Cezayı Artıran Durum): Eğer özendirme suçu, basın ve yayın yoluyla (radyo, televizyon, gazete, dergi, internet haber siteleri vb.) işlenirse, verilecek ceza yarı oranında artırılır. Yargıtay, sosyal medya aracılığıyla işlenen suçlarda da, aleniyetin ve yayılma hızının yüksekliği nedeniyle bu ağırlaştırıcı sebebin uygulanması gerektiği yönünde kararlar vermektedir.

Yargılama Süreci ve Özel Haller

• Şikâyet: Uyuşturucuya özendirme suçu, kamu sağlığını ve düzenini doğrudan ilgilendirdiği için şikâyete tabi değildir. Cumhuriyet Savcısı suçu öğrendiği anda (örneğin siber devriye tespiti, bir vatandaşın ihbarı üzerine) re’sen soruşturma başlatır.
• Uzlaşma: Bu suç, uzlaşma kapsamında olan suçlardan değildir.
• Etkin Pişmanlık: TCK’nın 192. maddesinde düzenlenen etkin pişmanlık hükümleri, temel olarak uyuşturucu madde ticareti (TCK 188) ve kullanmak için uyuşturucu madde bulundurma (TCK 191) suçları için öngörülmüştür. Uyuşturucuya özendirme suçu (TCK 190), yapısı gereği (soyut tehlike suçu olması ve geri alınamaz bir yayın içermesi nedeniyle) etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanmasına elverişli bir suç değildir.

Sonuç

Uyuşturucuya özendirme, masum bir “fikir beyanı” veya “sanatsal ifade” olarak görülemeyecek kadar ciddi ve toplumsal sonuçları ağır bir suçtur. Özellikle sosyal medyanın kontrolsüz gücü, uyuşturucuyu normalleştiren bir mesajın, korumasız zihinlere ne kadar hızlı ve etkili bir şekilde ulaşabildiğini göstermektedir. Kanun koyucu, bu tehlikenin farkında olarak TCK 190. madde ile ağır cezai yaptırımlar öngörmüştür.

Sıkça Sorulan Sorular

Tam olarak “özendirmek” ne anlama geliyor? Uyuşturucu kullanımını olumlu bir eylem gibi göstermek, faydalarından bahsetmek, zararlarını küçümsemek, kullanan kişileri “özgür”, “yaratıcı” veya “cesur” gibi sıfatlarla yüceltmek, kullanımını bir eğlence veya statü göstergesi olarak sunmak gibi eylemlerin tamamı “özendirme” kapsamına girer.

Uyuşturucuya özendirme suçunun cezası nedir? Bu suçun cezası, 5 yıldan 10 yıla kadar hapis ve bin günden on bin güne kadar adli para cezasıdır. Eğer suç basın-yayın veya sosyal medya gibi araçlarla işlenirse bu ceza yarı oranında artırılır.

Beğendiğim bir şarkının uyuşturucuyu öven sözlerini sosyal medyada paylaşmam suç mu? Bu durum, paylaşımın yapılış şekline ve içeriğine göre değişir. Eğer sadece şarkıyı paylaşıyorsanız bu durum ifade özgürlüğü kapsamında değerlendirilebilir. Ancak, şarkı sözlerini alıntılayıp “işte hayat bu”, “herkes denemeli” gibi kişisel yorumlar ekleyerek, sahiplenerek ve teşvik edici bir bağlamda paylaşırsanız, bu eylem TCK 190 kapsamında suç oluşturma riski taşır. Yargı, her olayı kendi özelinde değerlendirir.

Suçun oluşması için birinin benim yüzümden uyuşturucuya başlaması gerekir mi? Hayır, gerekmez. Bu bir “tehlike suçudur”. Sizin özendirici nitelikteki paylaşımı veya eylemi kamuya açık bir şekilde yapmanız, suçun tamamlanması için yeterlidir. Bir kişinin somut olarak etkilenip uyuşturucuya başlaması aranmaz.

Uyuşturucuya özendirme (TCK 190) ile uyuşturucu satma (TCK 188) arasındaki fark nedir? TCK 188 (ticaret), doğrudan uyuşturucu maddenin kendisini satmak, vermek, nakletmek gibi eylemleri cezalandırır. TCK 190 (özendirme) ise, ortada bir madde olmaksızın, uyuşturucu kullanma fikrini yaymayı, teşvik etmeyi ve normalleştirmeyi cezalandırır.

İnternette uyuşturucuyu öven bir içerik gördüm, ne yapmalıyım? Bu içeriği gördüğünüz sosyal medya platformunun kendi şikayet mekanizmalarını kullanarak (içeriği şikayet et/raporla) bildirimde bulunabilirsiniz. Ayrıca, ekran görüntülerini alarak Emniyet Genel Müdürlüğü’nün online ihbar hatlarına (örneğin, Siber Suçlarla Mücadele Daire Başkanlığı’nın web siteleri veya uygulamaları) veya doğrudan CİMER üzerinden Cumhuriyet Başsavcılığına bildirebilirsiniz.

Tıbbi amaçlı kenevir kullanımını savunmak veya bu konuda makale yazmak da bu suça girer mi? Eğer içerik, tamamen bilimsel, tıbbi bir çerçevede, tedavi yöntemleri ve yasal düzenlemeler hakkında bilgilendirme amacı taşıyorsa, bu durum genellikle ifade ve bilim özgürlüğü kapsamında değerlendirilir. Ancak, “tıbbi kullanım” maskesi altında, keyfi ve yaygın kullanımı teşvik eden, zararlarını göz ardı eden ve yasa dışı kullanımı meşrulaştıran bir dil kullanılırsa, bu eylem TCK 190 kapsamında suç olarak yorumlanabilir.

Bu suç için birisi şikayetçi olmazsa dava açılmaz mı? Hayır, bu suç şikayete bağlı değildir. Kamu sağlığını ilgilendirdiği için savcılık, suçu öğrendiği an kendiliğinden harekete geçer ve kamu davası açar.

Av. Efehan Mihai ERGİNER