Gaiplik İstemin Düşmesi (TMK Madde 34 : Adagio TMK Şerhi)
4721 sayılı TMK madde 34;
Gaipliğine karar verilecek kişi, ilân süresi dolmadan ortaya çıkar veya kendisinden haber alınırsa ya da öldüğü tarih tespit edilirse gaiplik istemi düşer.
Yazı İçeriği
İstemin Düşmesi
TMK Madde 34
Türk Medenî Kanunu’nun (TMK) 34. maddesi, mahkeme tarafından verilen gaiplik kararının hukuki sonuçlarının ne zamandan itibaren başlayacağını belirler. Bu madde, gaiplik durumunda ortaya çıkan miras, evliliğin feshi ve diğer hukuki ilişkilerin kesinleşmesi açısından kritik öneme sahiptir, çünkü başlangıç anı büyük bir belirsizliği ortadan kaldırır.
Gaipliğin Hukuki Etkisinin Başlangıç Anı
Madde, gaipliğin iki farklı durumuna göre, hukuki sonuçların başlangıcını farklı tarihlere bağlar:
Ölüm Tehlikesi İçinde Kaybolma Durumu (TMK m. 32/1)
Kişi, ölüm tehlikesi içinde kaybolmuşsa (örneğin kaza, afet), gaipliğin sonuçları, bu tehlikenin ortadan kalktığı (kaybolma) tarihten itibaren hüküm ve sonuç doğurur.
Örnek: Bir uçak kazasında kaybolan kişi için gaiplik kararı verilirse, hukuki sonuçlar uçağın düştüğü tarihten itibaren geçerli sayılır. Bu, özellikle mirasın o tarihte açıldığı anlamına gelir.
Uzun Süreden Beri Haber Alınamama Durumu (TMK m. 32/2)
Kişiden uzun süredir haber alınamaması nedeniyle gaiplik kararı verilmişse, gaipliğin sonuçları son haberin alındığı günden itibaren hüküm ve sonuç doğurur.
Örnek: Beş yıldır haber alınamayan bir kişi hakkında gaiplik kararı verilirse, hukuki sonuçlar (mirasın açılması gibi) kişinin ailesine en son haber verdiği tarihten itibaren geçerli kabul edilir.
Başlangıç Anının Önemi
Gaipliğin başlangıç anının kanunla kesin olarak belirlenmesi, özellikle miras hukuku açısından hayati öneme sahiptir.
Mirasçılık Durumu: Mirasın kime kalacağı, gaibin öldüğü kabul edilen tarihteki mirasçılık durumuna göre belirlenir. Bu tarih, o an kimlerin sağ olduğunu ve miras paylarının nasıl hesaplanacağını kesinleştirir.
Hak ve Borçların Geçişi: Gaibe ait alacak ve borçlar, hukuki sonuçların başladığı kabul edilen tarihten itibaren mirasçılara geçer.
İkinci Eşin Evliliği: Sağ kalan eşin evliliğinin feshi sonrasında yaptığı ikinci evliliğin geçerliliği, gaipliğin başlangıç anına göre belirlenen hukuki duruma bağlıdır.
Ölüm Karinesinden Farkı
Madde 34’teki bu belirleme, TMK madde 31’deki Ölüm Karinesinden farklıdır. Ölüm karinesinde, kişi zaten kaybolma anında gerçekten ölmüş sayıldığı için başlangıç anı karinenin tespit edildiği an değil, olayın gerçekleştiği andır ve bu durum nüfusa doğrudan tescil edilir. Gaiplikte ise, kaybolma anı ile gaiplik kararı arasında belirli bir bekleme süresi (1 veya 5 yıl) ve ayrıca ilan süresi (6 ay) geçer; ancak hukuki sonuçlar bu uzun sürecin sonuna değil, kaybolma veya son haber alma tarihine geriye dönük olarak bağlanır.
Bu geriye yürütme, gaibin malvarlığı üzerindeki hukuki belirsizliği ortadan kaldırmayı ve hak sahiplerinin haklarını korumayı amaçlayan en adil çözümdür.
TMK Madde 34 Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 33 üncü maddesini karşılamaktadır.
1984 tarihli Öntasarının bu maddeyle ilgili metni kısmen düzeltilmek suretiyle yeniden kaleme alınmıştır. Maddede “gaip olan kimse” deyimi yerine “gaipliğine karar verilecek kişi” deyimi kullanılmıştır.
TMK Madde 34 Mülga Kanun
Talebin sukutu
Madde 33
Kaybolan kimse, ilân müddeti bitmeden meydana çıkar veya kendisinden haber alınır yahut öldüğü tarih tebeyyün ederse gaiplik talebi sâkıt olur.
TMK Madde 34 ZGB Karşılığı
Art. 37
Meldet sich innerhalb der Frist der Verschwundene oder Abwesende, oder laufen Nachrichten über ihn ein, oder wird der Zeitpunkt seines Todes nachgewiesen, so fällt das Gesuch dahin.
Av. Efehan Mihai ERGİNER
