Gaiplik Kararı Yargılama Usulü (TMK Madde 33 : Adagio TMK Şerhi)
4721 sayılı TMK madde 33;
Gaiplik kararının istenebilmesi için, ölüm tehlikesinin üzerinden en az bir yıl veya son haber tarihinin üzerinden en az beş yıl geçmiş olması gerekir.
Mahkeme, gaipliğine karar verilecek kişi hakkında bilgisi bulunan kimseleri, belirli bir sürede bilgi vermeleri için usulüne göre yapılan ilânla çağırır.
Bu süre, ilk ilânın yapıldığı günden başlayarak en az altı aydır.
Yazı İçeriği
Gaiplik Kararı Yargılama Usulü
TMK Madde 33
Türk Medenî Kanunu’nun (TMK) 33. maddesi, gaiplik kararı verilmesi sürecinin usulüne, yani mahkemece yapılacak işlemlere ve özellikle ilan şartına odaklanır. Bu madde, gaiplik talebinin ciddiyetini vurgular ve olası bir geri dönüşe karşı gaibin ve diğer ilgili kişilerin haklarını korumayı amaçlayan zorunlu bir süreçtir.
Mahkemenin Resen Araştırma Yükümlülüğü
Gaiplik başvurusu yapıldığında, yetkili Sulh Hukuk Mahkemesi, taleple bağlı kalmayıp, gaip hakkında bilgi edinmek için resen (kendiliğinden) gerekli gördüğü araştırmaları yapmakla yükümlüdür. Bu, bir kişinin ölümünün hukuken tescil edilmesi gibi ağır bir sonucun doğmaması için gösterilen yasal bir titizliktir. Mahkeme, emniyet birimleri, nüfus idareleri ve konsolosluklar aracılığıyla araştırma yapabilir.
İlan Kararı ve İçeriği
Araştırmalar sonucunda gaibin akıbeti hakkında kesin bir bilgiye ulaşılamazsa, mahkeme gaipliğe karar vermeden önce ilan yapılmasına karar verir. İlan, gaiplik talebinin kamuoyuna duyurulması ve gaibin hayatta olması ihtimaline karşı bir uyarı görevi görmesi açısından kritiktir.
İlanın Amacı: Gaibin veya hakkında bilgi sahibi olanların belirli bir süre içinde mahkemeye başvurmasını sağlamaktır.
İlanın İçeriği: İlanda, gaibin adı, soyadı, doğum yeri ve tarihi gibi kimlik bilgileri, son görüldüğü yer ve tarih, ve neden gaiplik kararı istendiği gibi hususlar yer alır. En önemlisi, gaibe ve onun hakkında bilgi sahibi olanlara belli bir süre içinde mahkemeye başvurmaları yönünde bir çağrı yapılır.
İlanın Şekli: İlanın, Basın İlan Kurumu’nun ilan portalında yapılması zorunludur.
İlan Süresi ve Gaipliğe Karar Verilmesi
Mahkeme, ilan için uygun bir süre belirler. Kanun bu süreyi net bir şekilde ortaya koymuştur:
Asgari Süre: Mahkeme, gaiplik kararı verebilmek için ilan tarihinden itibaren en az altı ay geçmesini beklemek zorundadır.
Bu altı aylık süre, gaibe ya da hakkında bilgi sahibi olan kişilere, mahkemeye başvurup gaibin yaşadığına dair kanıt sunmaları için tanınan son yasal süredir. Bu süre içinde mahkemeye gaibin sağ olduğu yönünde hiçbir bilgi gelmezse, mahkeme bu sürenin sonunda gaiplik kararı verir.
TMK Madde 33 Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 32 nci maddesini karşılamaktadır.
Maddenin ifadesi arılaştırılmak suretiyle yürürlükteki maddeden aynen alınmıştır. Maddede “gaip hakkında” deyimi “gaipliğine karar verilecek kişi hakkında” şeklinde değiştirilmiştir. Zira “gaiplik” gaipliğine karar verilecek kişi hakkındaki kurumun adıdır. Gaiplik kararı, bu kişiler hakkında verilen karardır.
Not: Türk Medenî Kanunu Tasarısı’nın 33. maddesinin son fıkrasındaki ilan süresi ilk ilandan başlayarak en az “bir yıl” olarak belirlenmişti. Ancak, bu süre Türkiye Büyük Millet Meclisi Adalet Komisyonu Alt Komisyonu’nca çok uzun bulunmuş ve özellikle deprem sonrasında birçok kişi hakkında gaiplik iddiası bulunabileceği göz önünde bulundurularak “altı ay” a indirilmiştir.
TMK Madde 33 Mülga Kanun
Usulü muhakeme
Madde 32
Gaiplik kararı talep olunabilmek için, ölüm tehlikesinden en aşağı bir sene yahut gaibin son haberinden beş sene geçmiş olmak lâzımdır.
Hâkim, gaip hakkında malûmatı olan kimseler muayyen bir müddet içinde malûmatlarını bildirmek için usulü dairesinde ilân edilen bir tebliğ ile dâvet eder. Bu müddet birinci ilân tarihinden itibaren en aşağı bir senedir.
TMK Madde 33 ZGB Karşılığı
Art. 36
Das Gesuch kann nach Ablauf von mindestens einem Jahre seit dem Zeitpunkte der Todesgefahr oder von fünf Jahren seit der letzten Nachricht angebracht werden.
Das Gericht hat jedermann, der Nachrichten über den Verschwundenen oder Abwesenden geben kann, in angemessener Weise öffentlich aufzufordern, sich binnen einer bestimmten Frist zu melden.
Diese Frist ist auf mindestens ein Jahr seit der erstmaligen Auskündung anzusetzen.
Av. Efehan Mihai ERGİNER
