Doğum ve ölüm (TMK Madde 28 : Adagio TMK Şerhi)

4721 sayılı TMK madde 28;

“Kişilik, çocuğun sağ olarak tamamıyla doğduğu anda başlar ve ölümle sona erer.

Çocuk hak ehliyetini, sağ doğmak koşuluyla, ana rahmine düştüğü andan başlayarak elde eder.”

Doğum ve Ölüm

TMK Madde 28

Türk Medenî Kanunu’nun (TMK) 28. maddesi, medeni hukukun en temel kavramlarından biri olan kişiliğin (yani, haklara sahip olabilme ve borç altına girebilme ehliyetinin) ne zaman başlayıp ne zaman sona ereceğini net bir şekilde düzenlemektedir. Bu madde, hak ehliyetinin kazanılması anı ile fiil ehliyetinin kazanılması anını birbirinden ayırmaktadır.

Kişiliğin Başlangıcı ve Sona Ermesi (Fiil Ehliyeti Değil, Hukuki Varlık)

Maddenin birinci fıkrası, kişilik kavramının sınırlarını çizer:

• Başlangıç: “Kişilik, çocuğun sağ olarak tamamıyla doğduğu anda başlar…”
  • Bu hükme göre, bir bireyin tam ve gerçek anlamda hukuk süjesi (hukukun kişisi) olabilmesi için iki temel koşulun aynı anda gerçekleşmesi gerekir:
    1. Tam Doğum: Çocuğun ana rahminden tamamen ayrılmış olmasıdır. (Göbek bağının kesilmesi şart değildir.)
    2. Sağ Doğum: Çocuğun doğduktan sonra bir an bile olsa yaşamış olmasıdır. Sağ doğumun süresi önemli değildir; bir saniye yaşamış olması dahi hukuki kişiliğin başladığı anlamına gelir ve miras, ad koyma gibi hukuki sonuçlar doğurur.
• Sona Erme: “…ve ölümle sona erer.”
  • Kişiliğin sona ermesi, kişinin ölümü ile gerçekleşir. Ölüm, tıbbi ve hukuki olarak kişinin tüm yaşamsal fonksiyonlarının geri dönülmez şekilde durmasıdır. Ölümün kesinleşmesiyle birlikte, kişinin hak ehliyeti son bulur ve mirası açılır.

Hak Ehliyetinin Kazanılması Anı (Geleceğe Etkili Kazanım)

Maddenin ikinci fıkrası, hak ehliyeti (haklara sahip olabilme ve borç altına girebilme yeteneği) için özel ve lehe bir düzenleme getirir:

• Şartlı Kazanım: “Çocuk hak ehliyetini, sağ doğmak koşuluyla, ana rahmine düştüğü andan başlayarak elde eder.”
  • Bu kural, henüz doğmamış olan (cenin) durumundaki çocuğun, miras, bağış veya vasiyet gibi lehe olan hakları kazanabilmesi için getirilmiştir.
  • Buna “tam ve sağ doğmak koşuluyla geriye etkili hak ehliyeti” denir.
  • Yani, bir cenin, ana rahmine düştüğü andan itibaren potansiyel olarak haklara sahip olur. Ancak bu hakların kesinleşmesi ve korunması, çocuğun sağ ve tam olarak doğmasına bağlıdır. Eğer çocuk sağ doğarsa, ana rahmine düştüğü andan itibaren hakları kazanmış sayılır. Eğer ölü doğarsa, bu hak ehliyeti hiç doğmamış sayılır ve cenin döneminde kazanma ihtimali olan haklar da ortadan kalkar.

TMK Madde 28 İçtihat

Yargıtay 3. HD. 2020/10566 E. 2021/129 K. 19.01.2021 T. künyeli ilamına göre;

“MK. nun 28. maddesine göre, ölüm ile kişilik son bulur. Ölü bir kişi herhangi bir hakkın sujesi olamayacağına göre onun açmış olduğu davaya devam edilemez. Bu şekilde yürütülen bir dava sonunda ölü kişi aleyhine hüküm kurulamaz. 6100 Sayılı HMK m.114/1-d hükmü gereği taraf ehliyeti (HMK m.50) dava şartlarından olup, varlığı davanın her aşamasında mahkemece re’sen gözetilmesi gerekir. Ölüm ile kişilik ve bunun sonucu olarak hak ehliyeti sona ereceğinden dava sırasında ölen kişinin taraf ehliyeti de sona erer. Ölümle birlikte ölenin hak ve borçları külli halefiyet ilkesine göre mirasçılarına geçer ve mirasçılar arasında zorunlu dava arkadaşlığı meydana gelir.

Somut olayda; davalı T.’nin mirasçısı …’na ait nüfus kaydından, davaya dahil edilen davalının yargılama sırasında 15.04.2014 tarihinde öldüğü, mirasçılarının yargılama aşamasında davaya dahil edilmeksizin, işin esasına girilerek yazılı şekilde, ölü kişi hakkında hüküm kurulduğu anlaşılmıştır. Taraf teşkili kamu düzenine ilişkin olup, mahkemece yargılamanın her aşamasında re’sen göz önünde bulundurulmalıdır.

Hal böyle olunca, mahkemece; yukarıda açıklanan maddi ve hukuki olgular çerçevesinde, öncelikle yargılama sırasında vefat eden davalı … mirasçılık belgesi getirtilerek, mirasçılarına usulüne uygun tebligat yapılıp, mirası reddetmeyen mirasçılarının davaya katılımı ile taraf teşkili sağlandıktan sonra, hasıl olacak sonuca göre esas hakkında bir karar verilmesi gerekirken; taraf teşkili sağlanmaksızın, ölü kişi hakkında yazılı şekilde hüküm tesisi usul ve yasaya aykırı olup, bozmayı gerektirmiştir.”

TMK Madde 28 Gerekçesi

Yürürlükteki Kanunun 27 nci maddesini karşılamaktadır.

Madde kenar başlıkları ile birlikte sadeleştirilmek suretiyle yürürlükteki maddeden aynen alınmıştır.

TMK Madde 28 Mülga Kanun

Doğum ve ölüm Madde 27

Şahsiyet, çocuğun sağ olarak tamamiyle doğduğu andan başlar ve ölüm ile nihayet bulur.

Çocuk sağ doğmak şartiyle, ana rahmine düştüğü andan itibaren medenî haklarından istifade eder.

TMK Madde 28 ZGB Karşılığı

Art. 31

Die Persönlichkeit beginnt mit dem Leben nach der vollendeten Geburt und endet mit dem Tode.

Vor der Geburt ist das Kind unter dem Vorbehalt rechtsfähig, dass es lebendig geboren wird.