Yasal Yerleşim Yeri (TMK Madde 21 : Adagio TMK Şerhi)

4721 sayılı TMK madde 21;

“Velâyet altında bulunan çocuğun yerleşim yeri, ana ve babasının; ana ve babanın ortak yerleşim yeri yoksa, çocuğun kendisine bırakıldığı ana veya babanın yerleşim yeridir. Diğer hâllerde çocuğun oturma yeri, onun yerleşim yeri sayılır.

Vesayet altındaki kişilerin yerleşim yeri, bağlı oldukları vesayet makamının bulunduğu yerdir.”

Yasal Yerleşim Yeri

Bağımsız yerleşim yeri kuramayacak kişiler hakkında kanundan kaynaklı yerleşim yerinin belirleneceği öngörülmüştür. Bu kişiler velayet altındaki çocuklar ve vesayet altındaki kısıtlılardır.

TMK Madde 21/1

Yasa maddesinde velayet altında bulunan çocukların yerleşim yeri düzenlenmiştir. Buna göre öncelikle velayet altındaki çocuğun yasal yerleşim yeri velisi olan anne ve babasının ortak yerleşim yeri olarak kabul edilecektir.

 Anne ve babanın ortak yerleşim yeri yok ise çocuğun kendisine bırakıldığı velisinin yerleşim yerinin yasal yerleşim yeri olduğu hüküm altına alınmıştır. Çocuğun kendisine bırakılması yasal bir hakka dayanmalıdır. Bu hak, boşanma davası neticesinde veya dava devam ederken geçici olarak çocuğun velilerden birinin yanına bırakılması olabileceği gibi evlilik dışı doğan çocuklarda baba; çocuğun velisi olmadığından annenin yanın bırakıldığı kabul edilir.

Bunlar dışında hem anne hem de babanın çocuğun velayetini elinde bulundurmaması ve aynı zamanda çocuğun da yanlarına bırakılmamış olması halinde çocuğun oturduğu yer yerleşim yeri sayılır. Buna mukabil, çocuk velayet altında değil ise kural olarak vesayet altına alınması gerekeceğinden TMK’nun 21/1. maddesi yerine vesayet altındaki kısıtlıların yerleşim yerini düzenleyen 21/2. maddesinin uygulanması gündeme gelecektir. (Dural/ Öğüz, Kişiler Hukuku, b.20, s.200)

TMK Madde 21/2

Yasa maddesinde vesayet altında bulunan kısıtlıların yerleşim yeri düzenlenmiştir. Buna göre vesayeti altında bulundukları vesayet makamı olan Sulh Hukuk Mahkemesinin bulunduğu yer, kısıtlının yerleşim yeri kabul edilecektir. Öte yandan, kural olarak vesayet makamının izniyle kısıtlının yerleşim yerinin değişmesi halinde kısıtlının yeni yerleşim yerinin yetki alanın girdiği yeni vesayet makamı kısıtlının yasal yerleşim yeri kabul edilir.

Uygulamada, vesayet makamının izni olmasa da kısıtlının kalmakta olduğu sağlık kurumunun değişmesi ile vesayet makamının yetki alanından çıkılması halinde vesayet makamının durumu haber aldıktan sonra kısıtlının yeni yerleşim yerinin yetki alanındaki vesayet makamı olan Sulh Hukuk Mahkemesine vesayet dosyasını gönderdiği ve bu mahkemenin kısıtlılık halinin devamı kararı ile vesayetini üstlendiği görülmektedir.

Kısıtlanan Ergin Çocuğun Yasal Yerleşim Yeri

Maddenin ilk fıkrası velayet altındaki çocukların yasal yerleşim yerini, ilk fıkranın son cümlesi velayet altında olmayan çocukların yasal yerleşim yerini ve maddenin ikinci fıkrası da vesayet altındaki kısıtlıların yerleşim yerini düzenlemektedir.

Esasen, kişinin kısıtlı olduğu yahut ilk fıkranın son cümlesindeki gibi çocuk olmasına karşın velayetin bulunmadığı ve kural olarak kısıtlanması gerektiği hallerde yasal yerleşim yerinin vesayet makamının bulunduğu yer olup, yasa hükümlerinin çatışması söz konusu olmayacaktır.

TMK madde 419/3; “Kısıtlanan ergin çocuklar kural olarak vesayet altına alınmayıp velâyet altında bırakılır” hükmünü havidir.

Buna mukabil, kısıtlı ergin çocuğun hem velayet altına olduğu hem de vesayet altında olduğu durumlarda her iki maddenin de uygulama alanı bulduğundan cihetle kanunlar ihtilafı doğmakta ve hangi yasa maddesine öncelik tanınarak kısıtlı ergin çocuğun yasal yerleşim yerinin belirleneceği sorunu ortaya çıkmaktadır.

Bu noktada, doktrinde kısıtlanan kişinin yerleşim yerinin vesayet makamının bulunduğu yer olması kuralına istisna kabul edilmekte olup kısıtlanan ergin çocuğun yerleşim yerinin TMK m.21/1 hükümlerine göre velinin yerleşim yeri esas alınarak belirlenmesi gerektiği belirtilmektedir. (Dural/ Öğüz, Kişiler Hukuku, b.20, s.200)

TMK Madde 21 : İçtihat

• Çocuğun yerleşim yeri velayeti kendisine bırakılan velinin yerleşim yeridir.

Yargıtay 5. HD. 2025/2448 E. 2025/3843 K. 24.03.2025 T. künyeli ilamına göre; “Genel yetkili mahkeme, davalı gerçek veya tüzel kişinin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesidir.” Dosya kapsamından, küçüklerin velayeti kendisine bırakılan davalı babanın yerleşim yeri adresinin Sivrihisar/Eskişehir olduğu anlaşıldığından, uyuşmazlığın Sivrihisar Asliye Hukuk Mahkemesinde (Aile Mahkemesi sıfatıyla) görülüp, sonuçlandırılması gerekmektedir…”

• Çocuğun yerleşim yeri velayeti kendisine bırakılan velinin yerleşim yeridir.

Yargıtay 5. HD. 2022/12989 E. 2022/15353 K. 07.11.2022 T. künyeli ilamına göre; “Somut olayda, mallarının korunması istenen küçüğün velayetinin Hacıbektaş Asliye Hukuk Mahkemesinin (Aile Mahkemesi sıfatıyla) 07.09.2021 tarih 2020/5 E. 2021/86 K. sayılı kararı ile anne …’a verildiği anlaşıldığından bu halde yetkili mahkeme, velayeti kullanma hakkına sahip annenin yerleşim yeri mahkemesidir. Uyap sistemi üzerinden yapılan inceleme sonucu annenin yerleşim yeri adresinin dava tarihi itibariyle “Hacıbektaş/Nevşehir” olduğu anlaşıldığından, uyuşmazlığın Hacıbektaş Asliye Hukuk Mahkemesinde (Aile Mahkemesi sıfatıyla) görülüp sonuçlandırılması gerekmektedir.”

TMK Madde 21 : Madde Gerekçesi

Yürürlükteki Kanunun 21 inci maddesini karşılamaktadır.

Maddenin kenar başlığı velâyet ve vesayet altında bulunan kişilerin yerleşim yerlerini ifade etmek üzere “Yasal yerleşim yeri” şeklinde kaleme alınmıştır. Maddede ana ve babanın birlikte velâyet hakkına sahip olduğu durumlarda velâyet altındaki küçüğün yerleşim yerinin ana ve babanın yerleşim yeri olduğu hükme bağlanmıştır. Ana ve babanın ortak bir yerleşim yerinin bulunmadığı, eşlerin ayrı yaşadığı, boşanma hâlinde henüz velâyet hakkına sahip olmayan ana veya babanın söz konusu olduğu durumlarda çocuğun yerleşim yeri, çocuk kendisine bırakılan ana veya babanın yerleşim yeri olacaktır. Buradaki “çocuğun kendisine bırakıldığı” deyimi, fiilen çocuğu yanında alıkoyan ana veya babayı değil, bırakılmanın bir hakka dayanmasını ifade etmek üzere kullanılmıştır. Bir başka ifadeyle buradaki alıkoymak, fiilî durumu değil “hukuka uygun bırakılmayı”, ifade eder.

Ana ve baba velâyet hakkına sahip değiller ve çocuk bunlardan birinin korumasına bırakılmış da değilse, maddede çocuğun oturma yeri onun yerleşim yeri olarak kabul edilmiştir.

Maddenin ikinci fıkrasında vesayet altındaki kişilerin yerleşim yeri vesayet makamının bulunduğu yer olarak düzenlenmiştir.

TMK Madde 21  : Mülga 743 Sayılı Türk Kanunu Medenisi Madde 21

Kocanın ikametgâhı karının ve ana ve babanın ikametgâhı velâyetleri altındaki çocuğun ve mahkemenin bulunduğu yer vesayet altındaki kimsenin ikametgâhı addolunur.

İkametgâhı belli olmayan kimsenin karısı, veya kocasından ayrı yaşamağa mezun olan kadın kendisine ayrı bir ikametgâh ittihaz edebilir.

TMK Madde 21 : Karşılık Mehaz İsviçre ZGB Hükmü

TMK madde 21 hükmüne karşılık gelen mehaz İsviçre ZGB hükmü; Art.25 Als Wohnsitz des Kindes unter elterlicher Sorge gilt der Wohnsitz der Eltern oder, wenn die Eltern keinen gemeinsamen Wohnsitz haben, der Wohnsitz des Elternteils, unter dessen Obhut das Kind steht; in den übrigen Fällen gilt sein Aufenthaltsort als Wohnsitz.

Bevormundete Kinder haben ihren Wohnsitz am Sitz der Kindesschutzbehörde.

Av. Efehan Mihai ERGİNER