Yerleşim Yeri (TMK Madde 19 : Adagio TMK Şerhi)

4721 sayılı TMK madde 19; “Yerleşim yeri bir kimsenin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yerdir. Bir kimsenin aynı zamanda birden çok yerleşim yeri olamaz. Bu kural ticarî ve sınaî kuruluşlar hakkında uygulanmaz.”

Yerleşim Yeri

TMK Madde 19/1

Maddenin ilk fıkrası ile yerleşim yerinin tanımı yapılmıştır. Maddeden anlaşıldığı yerleşim yerinin belirlenmesindeki temel unsur kişinin o yerleşim yerinde sürekli kama niyetinin varlığıdır. Bu noktada, yerleşim yeri belirlenirken; tapu kayıtları, ikamet süresi, iskana elverişlilik gibi unsurlardan ziyade kişinin hayat faaliyetlerinin merkezine koyduğu ve sürekli yaşama niyeti olduğu iradesi esas alınacaktır.

Ayrıca belirtmek gerekir ki; kişinin bu konudaki iradesinin geçerliliği için bağımsız yerleşim yeri seçebilme yetkisi olmalıdır. Öte yandan yasal yerleşim yeri olanların bağımsız yerleşim yeri seçme yetkisi kural olarak yoktur. Yasal yerleşim yeri ise TMK madde 21 ile düzenlenmiş olup, bunlar kısaca velayet altında bulunan çocuk ve vesayet altındaki kısıtlı olarak sayılmıştır.

TMK Madde 19/2

Maddenin ikinci fıkrası ile yerleşim yerinin tekliği ilkesi görülmektedir. Bu ilke; kişinin birden fazla yerle ilgisi olamayacağı anlamına gelmeyip yerleşim yerlerinden en sıkı bağlantısının bulunduğu yer, yerleşim yeri olarak kabul edilecektir. Uyuşmazlık halinde yerleşim yerinin neresi olduğunu hâkim takdir eder. (Dural/ Öğüz, Kişiler Hukuku, b.20, s.196)

TMK Madde 19/3

Yerleşim yerinin tekliği ilkesinin ticari ve sınai kuruluşlar hakkında uygulanmayacağı hüküm altına alınmıştır.

TMK Madde 19 : İçtihat

• Mirasa ilişkin davalar ölenin son yerleşim yeri mahkemesinde açılır.

Yargıtay 5. HD. 2025/7275 E. 2925/8800 K. 16.06.2025 T. künyeli ilamına göre; “Dosya kapsamında yapılan incelemeye göre mirasbırakanın yerleşim yeri adresinin ve adres kayıt sistemine kayıtlı adresinin bulunmadığı, vasiyetnamesini Yalova Noterliği’nde düzenlettirmiş olduğu bahse konu vasiyetnamenin içeriğinden müteveffanın ölmeden önceki sürekli yerleşim yeri adresinin Yalova olduğu anlaşıldığından uyuşmazlığın Yalova Sulh Hukuk Mahkemesince çözümlenmesi gerekmektedir.”

• Kesin yetki dava şartının dava açıldıktan sonra yerleşim yerinin değiştirilmesi ile ikamesi mümkün olmayıp dava tarihindeki durum değerlendirilir.

Sakarya BAM. 7. HD. 2025/647 E. 2025/1102 K. 30.05.2025 T. künyeli ilamına göre; “Yukarıda yer alan kanun maddelerince konkordato talepleri için getirilen görev ve yetki kuralı kamu düzenine ilişkin olup mahkemece resen gözetilecektir. Kesin yetki dava şartı niteliğinde olması nedeniyle dava şartlarının dava tarihi itibariyle değerlendirilmesi kuralına göre inceleme yapılması gerekmektedir. Konkordato talebinde bulunan davacıların karar tarihinden sonra yerleşim yerlerini şirket adresi ile aynı yere taşıdıkları sabittir. Davacıların ikamet adreslerini taşımalarının mahkemeyi yetkili kılmak amacıyla yapıldığı, ikamet adreslerinin dava tarihi itibariyle daha önceki adresleri olan İstanbul olduğu kanaati ile ilk derece mahkemesinin yetkisizlik kararının isabetli olduğu anlaşılmıştır.”

TMK Madde 19 : Madde Gerekçesi

Yürürlükteki Kanunun 19 uncu maddesini karşılamaktadır.

Maddede ve konu başlığında kullanılan “İkametgâh” terimi yerine günümüz diline de uygun olarak “Yerleşim yeri” terimi kullanılmıştır. Aynı şekilde maddedeki “ticarî ve sınaî müesseseler” deyimi yerine “ticarî ve sınaî kuruluşlar” deyimi kullanılmıştır.

TMK Madde 19  : Mülga 743 Sayılı Türk Kanunu Medenisi Madde 19

Bir kimsenin ikametgâhı, yerleşmek niyetiyle oturduğu yerdir. Bir kimsenin aynı zamanda birden ziyade ikametgâhı olamaz.

Bu fıkranın hükmü, ticarî ve sınaî müesseseler hakkında cari değildir.

TMK Madde 19 : Karşılık Mehaz İsviçre ZGB Hükmü

TMK madde 19 hükmüne karşılık gelen mehaz İsviçre ZGB hükmü; Art.23 Der Wohnsitz einer Person befindet sich an dem Orte, wo sie sich mit der Absicht dauernden Verbleibens aufhält; der Aufenthalt zum Zweck der Ausbildung oder die Unterbringung einer Person in einer Erziehungs- oder Pflegeeinrichtung, einem Spital oder einer Strafanstalt begründet für sich allein keinen Wohnsitz.

Niemand kann an mehreren Orten zugleich seinen Wohnsitz haben.

Die geschäftliche Niederlassung wird von dieser Bestimmung nicht betroffen.

Av. Efehan Mihai ERGİNER