Kan Hısımlığı (TMK Madde 17 : Adagio TMK Şerhi)

4721 sayılı TMK madde 17; “Kan hısımlığının derecesi, hısımları birbirine bağlayan doğum sayısıyla belli olur. Biri diğerinden gelen kişiler arasında üstsoy-altsoy hısımlığı; biri diğerinden gelmeyip de, ortak bir kökten gelen kişiler arasında yansoy hısımlığı vardır.”

Kan Hısımlığı

Madde 17

Yasa maddesi ile birbirinden üreyen veya aynı kökten gelen kişiler arasındaki hukuki bağ düzenlenmiştir. Bu minvalde, birbirinden üreyen kişiler arasında üstsoy-altsoy hısımlığı; ortak bir kökten üreyen kişiler arasında yansoy hısımlığı söz konusu olacaktır.

Örnek olarak; kişinin, annesi, babası, çocuğu ve torunu gibi birbirinden doğan aile bireyleri arasındaki kan hısımlığı üstsoy-altsoy hısımlığı iken kişinin kardeşi veya kardeşinin çocukları ile arasında kan hısımlığı yansoy hısımlığı olur.

Hısımlığın derecesi ise aradaki doğum sayısı ile ölçülür. Kişinin, ailesindeki bir başka birey ile kaçıncı dereceden hısım olduğunun tespiti için o kişi ile arasındaki doğumların sayılması gerekir. Örnek olarak kişinin annesi ile arasındaki hısımlık 1. dereceden olur iken kişinin kardeşi ile arasındaki hısımlık arada iki doğum olduğu için 2. dereceden olacaktır. Zira, kişinin kendisi ile annesinin arasında bir doğum ve annesi ile kardeşi arasında da bir doğum bulunmaktadır. Bunun gibi, kişinin yeğeni ile 4. dereceden hısımlığı söz konusudur. Zira, aradaki doğumlar sırayla; kişi-babası, babası-babaanne ve dedesi, babaanne ve dedesi-amcası, amcası-yeğeni şeklinde sayılabilir.

Kan Hısımlığının Sonuçları

Evlenme Yasağı

TMK m.129/1 uyarınca; “Aşağıdaki kimseler arasında evlenme yasaktır: Üstsoy ile altsoy arasında; kardeşler arasında; amca, dayı, hala ve teyze ile yeğenleri arasında,” hükmü gereği üstsoy-altsoy kan hısımlığı bulunan yani birbirinden üreyen kişiler arasında evlenme yasağı söz konusudur. Bu noktada yansoy kan hısımlığına dair kardeşler; amca, dayı, hala ve teyze ile yeğenleri arasındaki yansoy kan hısımlığı dışında bir sınırlama öngörülmemiştir. Bu minvalde, amca, dayı, hala ve teyze ile yeğen arasında 3. dereceden kan hısımlığı bulunmakla birlikte, bu kişilerin alt soyları ile yeğen arasında evlenme yasağı bulunmayacaktır. Bir başka ifade ile aynı kökenden gelmeyen 4. dereceden itibaren yansoyların evlenmesinde bir beis yoktur.

Oy Kullanma Yasağı

TMK m.82/1 uyarınca; “Hiçbir dernek üyesi, dernek ile kendisi, eşi, üstsoyu ve altsoyu arasındaki bir hukukî işlem veya uyuşmazlık konusunda alınması gereken kararlarda oy kullanamaz.”

Nafaka Yükümlülüğü

TMK m.364 uyarınca; “Herkes, yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan üstsoyu ve altsoyu ile kardeşlerine nafaka vermekle yükümlüdür. Kardeşlerin nafaka yükümlülükleri, refah içinde bulunmalarına bağlıdır. Eş ile ana ve babanın bakım borçlarına ilişkin hükümler saklıdır.”

Mirasçı Olma

TMK m.495-498, 505 hükümlerinde mirasçılar düzenlenmiş olup, bu minvalde mirasın mirasçıya geçmesi, mirasın bölünmesi, mirasçıların payları ve saklı payları kan hısımlığına göre özellik gösterir.

Tanıklıktan Kaçınma Hakkı

HMK m.248 gereği hukuk davalarında ve CMK m.47 gereği ceza davalarında; davada taraf olan kişinin üstsoy ve altsoy ile üçüncü derece dahil yansoy hısımlarına tanıklık yapmaktan çekinme hakkı tanınmıştır.

Davada Hâkimlik Görevi Üstlenme Yasağı

HMK m.34 ve CMK m.21 hükümleri gereği hâkimin, üstsoy ve altsoy ile üçüncü derece dahil yansoy hısımlarının tarafı olduğu davada hâkimlik yapması yasaktır.

Davada Hâkimlik Görevinden Kaçınabilmesi

HMK m.36 gereği hakimin, dördüncü dereceye kadar yansoy hısımlarının tarafı olduğu davada hâkimlikten kaçınma konusunda takdir yetkisi bulunmaktadır.

TMK Madde 17 : İçtihat

Evlat edinme halinde kan hısımlığına dair hükümler uygulanmaz.

Yargıtay 18. HD. 2015/8751 E. 2016/4020 K. 08.03.2016 T. künyeli ilama göre; “Şu halde, evlat edinme; evlat edinenle evlatlık arasında kan bağına dayanan üstsoy-altsoy hısımlık ilişkisi kurmaz. Evlatlık ve onun altsoyunun, evlat edinene kan hısımı gibi mirasçı olması (TMK. m. 500/1), bu ikisi arasında üstsoy-altsoy kan hısımlığı ilişkisi kurulduğunu göstermez.”

TMK Madde 17 : Madde Gerekçesi

Yürürlükteki Kanunun 17 nci maddesini karşılamaktadır.

Yürürlükteki metin esas alınmakla beraber, İsviçre Medenî Kanununun 20 nci maddesinin Fransızca metni dikkate alınarak usul ve füru hısımlığının “üstsoy-altsoy hısımlığı”, civar hısımlığının ise “yansoy hısımlığı” olduğu belirtilmiştir. Ayrıca üstsoy-altsoy hısımlığında usul ve füru deyimlerini karşılamak üzere “üstsoy” ve “altsoy” deyimlerine yer verilmiş, “civar hısımları” için de “yansoy” deyimi kullanılmıştır.

TMK Madde 17 : Mülga 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi 17. Maddesi

Hısımlığın derecesi, nesillerin adedi ile taayyün eder. Birbirinin sulbünden gelenler arasındaki hısımlık usul ve füru hısımlığı ve birbirinin sulbünden gelmeyip te müşterek bir sulpten gelenler arasındaki hısımlık civar hısımlığıdır.

TMK Madde 17 : Karşılık Mehaz İsviçre ZGB Hükmü

TMK madde 17 hükmüne karşılık gelen mehaz İsviçre ZGB hükmü; Art 20. Der Grad der Verwandtschaft bestimmt sich nach der Zahl der sie vermittelnden Geburten.

In gerader Linie sind zwei Personen miteinander verwandt, wenn die eine von der andern abstammt, und in der Seitenlinie, wenn sie von einer dritten Person abstammen und unter sich nicht in gerader Linie verwandt sind.

Av. Efehan Mihai ERGİNER