Ergin Kılınma (TMK Madde 12 : Adagio TMK Şerhi)

4721 sayılı TMK madde 12; “Onbeş yaşını dolduran küçük, kendi isteği ve velisinin rızasıyla mahkemece ergin kılınabilir.”

Ergin Kılınma

TMK Madde 12

Kanun koyucu, erginliğin kazanılmasının üç yolunu öngörmüş olup, bunlar kişinin onsekiz yaşını doldurması, evlenmek ve mahkemece ergin kılınmaktır. TMK madde 12 hükmü ile bunlardan sonuncusu olan mahkeme kararı ile ergin kılınma hüküm altına alınmıştır.

Yasa metnin göre ergin kılınmanın şartı olduğu anlaşılmaktadır. Bunlardan ilki küçüğün onbeş yaşını doldurması, ikincisi ergin kılınma noktasında kendi isteğinin açıklanması, üçüncüsü velisinin rızasının bulunması ve nihayet sonuncusu mahkemenin takdiri gereklidir.

Onbeş Yaşını Doldurmuş Olma

Küçüğün ergin kılınabilmesi için onbeş yaşını doldurmuş olması gerekir. Bu noktada yasadaki sınırlama davanın açıldığı tarihte değil, hüküm tarihinde onbeş yaşının doldurulmuş olması noktasındadır. Bu minvalde mahkemeye başvuru, onbeş yaş tamamlanmadan önce de yapılabilir. Ancak kararın verilmesi onbeş yaşın doldurulmuş olmasına bağlıdır. (Oğuzman/ Seliçi/ Oktay-Özdemir, Kişiler Hukuku, b.20, s.73)

Küçüğün Kendi İsteği

Küçüğün isteği olmaksızın ergin kılınabilmesi mümkün değildir. Bu isteğini davada mahkemeye yöneltmelidir. Bu isteğin mahkemeye nasıl yöneltileceği konusunda bir sınırlama yoktur. Küçüğün ergin kılınma isteğini vermiş olduğu dilekçe ile veya ergin kılınma dava dilekçesinin altına imza atarak Ergin kılınmaya yönelik davanın küçüğün bizzat kendisi tarafından ikamesi şart olmamakla birlikte, küçüğün velisi veya bir başkası tarafından açılan küçüğün ergin kılınmasına ilişkin davada mahkemece yapılması gereken küçüğün ergin kılınma isteği olup olmadığını öğrenmektir.

Küçüğün Velisinin Rızası

Küçük, velayet halinde ise velisinin rızası olmaksızın küçüğün ergin kılınmasına karar verilemez. Küçüğün birden fazla velisi var ise her iki velisinin de rızası gerekecektir.

Küçüğün çıkarlarına aykırı olarak rızanın verilmemesi halinde ise ne olacağı hususu tartışmalıdır. Bu noktada doktrindeki bir görüşe göre; rızanın verilmeyişinin hakkın kötüye kullanılmasını oluşturacağı ve hâkimce değerlendirilmesi gerektiği, ikinci bir görüşe göre; rızanın verilmemesinin velayetin kaldırılması sebebi olarak görülebileceği, diğer bir görüşe göre de velayetin anne ve babanın hakkı olup bu haktan vazgeçmeye zorlanamayacakları ifade edilmektedir.

Küçüğün Vesayet ve Denetim Makamının Rızası

4721 s.k. m.12 hükmünde ergin kılınma şartı olarak küçüğün velisinin rızasından bahsederken vasi veya denetim makamının rızasından bahsedilmemiştir. Buna mukabil 4721 s.k. m.463 hükmünde açıkça küçüğün ergin kılınmasının denetim makamının iznine tabi olduğu düzenlendiğinden küçük vesayet ve denetim altında ise önce vesayet makamının sonrasında ise denetim makamının da rızası gerekecektir.

Mahkemenin Takdir Yetkisi

Yukarıda bahsedilen tüm bu şartların varlığı halinde ikame edilen davada mahkemece küçüğün ergin kılınmasının gerektiği yönünde kanaat oluşması gereklidir. Bu kanaatin dayanağı küçüğün menfaati olacaktır. Eğer ki ergin kılınmada küçüğün menfaati var ise mahkemece küçüğün ergin kılınmasına (kazaî rüşt) karar verilmelidir.

Ergin Kılınma Davasında Görevli Mahkeme

Ergin kılınma davalarında görevli mahkemeler Sulh Hukuk Mahkemeleridir. Zira, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.382/2-a-b fıkrasında; ergin kılınma davası çekişmesiz yargı işi olarak sayılmış olup, devamında m.383 hükmü gereği çekişmesiz yargı işlerinde görevli mahkemenin sulh hukuk mahkemesi olduğu belirlenmiştir.

Ergin Kılınma Davasında Yetkili Mahkeme

Ergin kılınma davası kanun gereği çekişmesiz yargı işi olup 6100 sayılı HMK m. 384 uyarınca; “Kanunda aksine hüküm bulunmadıkça, çekişmesiz yargı işleri için talepte bulunan kişinin veya ilgililerden birinin oturduğu yer mahkemesi yetkilidir.”

Ergin Kılınma Davasında Yargılama Usulü

Ergin kılınma davası kanun gereği çekişmesiz yargı işi olup 6100 sayılı HMK m. 385 uyarınca; “Çekişmesiz yargı işlerinde, niteliğine uygun düştüğü ölçüde, basit yargılama usulü uygulanır. (2) Çekişmesiz yargı işlerinde aksine bir hüküm bulunmadıkça resen araştırma ilkesi geçerlidir. (3) Mahkemeler dışındaki resmî makamlara bırakılan çekişmesiz yargı işlerinde uygulanacak usul, ilgili özel kanunlarında belirtilen hükümlere tabidir.”

Ergin Kılınma Kararı

4721 sayılı TMK m.470 uyarınca; “Erginliğe mahkemece karar verilmiş ise, mahkeme aynı zamanda küçüğün hangi tarihte ergin olacağını tespit ve ilân eder.” Ancak bu noktada ilanın yapılmamış olması erginliğin kazanılmasına engel teşkil etmeyecektir. Mahkemenin belirlediği erginlik tarihinin gelmiş olması ile o tarihten itibaren kazanılmış olacaktır.

Ergin kılınma kararı halihazırdaki velayet ve vesayet durumlarını sona erdirecektir.

Ergin kılınma, kişinin ergin olmaya dair hak ve sorumlulukları haiz olması sonucunu doğuracak olmakla birlikte kanunda ayrıca yaş haddi belirtilen düzenlemeler bakımından yaş haddini sağlamış olduğu sonucuna çıkmayacaktır. Örnek olarak; evlenme yaşı kanunda onyedi yaşını doldurmak olarak düzenlenmiş olup, onbeş yaşını doldurmuş ve fakat henüz onyedi yaşını doldurmamış kişi kazaî rüşt kazanmış olsa dahi evlenebilmesi mümkün olmayacaktır. (Oğuzman/ Seliçi/ Oktay-Özdemir, Kişiler Hukuku, b.20, s.75)

TMK Madde 12 : İçtihat

• Ergin kılınma davasında sulh hukuk mahkemesi görevlidir.

Yargıtay 18. HD. 2014/19326 E. 2015/7143 K. 30.04.2015 T. künyeli ilamına göre; “6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 382/2-a-1 maddesine göre, ergin kılınma çekişmesiz yargı işlerinden olup aynı Kanunun 383. maddesinde de çekişmesiz yargı işlerinde sulh hukuk mahkemesinin görevli olduğu düzenlenmiştir.

Göreve ilişkin kurallar kamu düzeninden olup, mahkemece re’sen gözetilmesi gerektiği, söz konusu düzenlemeler çerçevesinde somut olayda sulh hukuk mahkemesinin görevli olduğu, mahkemece görevsizlik kararı verilerek dosyanın görevli ve yetkili mahkemeye gönderilmesi gerektiği halde, işin esası değerlendirilmek suretiyle yazılı şekilde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı bulunmuştur.”

• Ergin kılınma davasında sulh hukuk mahkemesi görevlidir.

Yargıtay 8. HD. 2017/968 E. 2017/734 K. 26.01.2017 T. künyeli ilamına göre; “6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 382/2-a-l maddesinde, ergin kılınma (kaza-i rüşt) kararı verilmesine ilişkin davanın çekişmesiz yargıya ilişkin olduğu düzenlenmiş aynı Kanun’un 383. maddesinde çekişmesiz yargıda aksine bir düzenleme bulunmadığı sürece sulh hukuk mahkemesinin görevli olduğu belirlenmiştir. Bu durumda uyuşmazlığın sulh hukuk mahkemesinde görülüp sonuçlandırılması gerekmektedir.

Aynı Yasa’nın 1. maddesinde yer alan “Mahkemelerin görevi, ancak Kanunla düzenlenir. Göreve ilişkin kurallar kamu düzenindendir” hükmü uyarınca, görev hususunun mahkemece re’sen araştırılması ve yargılamanın her aşamasında dikkate alınması gerekmektedir. Dolayısıyla davanın görev yönünden reddine karar verilmesi gerekirken, bu konuda bir araştırma yapmadan davanın esastan karara bağlanarak kesin hüküm oluşmasına sebebiyet verilmesi usul ve yasaya aykırı bulunmuştur.”

• Vesayet ve denetim makamlarından izin almadan küçüğün ergin kılınmasına karar verilemez.

Yargıtay 2. HD. 2004/14068 E. 2004/15983 K. 29.12.2004 T. künyeli ilamına göre; “4721 Sayılı Türk Medeni Kanununun 12. maddesi hükmüne göre onbeş yaşını dolduran küçük, kendi isteği ve velisinin rızasıyla mahkemece ergin kılınabilir. Aynı Kanunun 463. maddesinde vesayet makamının izninden sonra denetim makamının da izninin gerekli olduğu haller düzenlenmiş olup, vesayet altındaki kişinin ergin kılınması hali de bunlar arasında sayılmıştır. Mahkemece, vesayet ve denetim makamlarından izin alınmaksızın küçüğün ergin kılınmasına karar verilmesi usul ve yasaya aykırıdır.”

• Küçüğün isteği öğrenilmeden ergin kılınmasına karar verilemez.

Yargıtay 2. HD. 2003/13682 E. 2003/14668 K. 03.11.2003 T. künyeli ilamına göre; “Davacılar H. A. ve A. A’nın velayetleri altındaki S. A’nın reşit kılınması istemiyle açtıkları davanın, mahkemece kabulüne karar verildiği ve hükmün temyiz edilmeksizin kesinleştiği anlaşılmaktadır. 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun 12. maddesi hükmüne göre “onbeş yaşını dolduran küçük, kendi isteği ve velisinin rızasıyla mahkemece ergin kılınabilir.” Dosyada mevcut nüfus kaydına göre, reşit kılınmasına karar verilen S. A’nın dava tarihinde onbeş yaşını ikmal etmiş olmasına rağmen isteği aranmaksızın davanın kabulüne karar verilmesi usul ve yasaya aykırıdır.”

TMK Madde 12 : Madde Gerekçesi

Yürürlükteki Kanunun 12 nci maddesini karşılamaktadır.

Maddenin kenar başlığında “Kazaî rüşt” yerine 1984 tarihli Öntasarıya uygun olarak “Ergin kılınma” deyimi kullanılmıştır. Maddede küçüğü ergin kılmada görevli mahkemenin asliye mahkemesi olduğuna ilişkin belirlemenin hukukumuz bakımından gereksiz olduğu kabul edilerek “mahkemei asliyece” yerine “mahkemece” deyimi kullanılmıştır. İsviçre’den farklı olarak Ülke genelinde geçerli Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunumuz bulunduğundan, hangi mahkemelerin bu tür işlerde görevli olduğu konusunun usul kanunlarının işi olduğu düşünülerek bu değişikliğe gidilmiştir.

Maddede yürürlükteki metin esas alınmakla birlikte, ana ve babanın muvafakati yerine rıza gösterecek kimsenin veli olması koşulu getirilerek, velâyeti kaldırılmış bulunanların rızasının aranmayacağı açıklığa kavuşturulmuştur. 463 üncü maddede küçüğün ergin kılınması için vesayet makamının izni ve denetim makamının onayının alınması öngörüldüğünden, yürürlükteki maddede yer alan ayrıca vasinin dinlenilmesi hususuna yer verilmemiştir.

TMK Madde 12 : Mülga 743 Sayılı Türk Kanunu Medenisi Madde 12

Mülga 743 sayılı TKM m.12; On beş yaşını ikmal eden küçük, kendi rızası ve ana ve babasının muvafakatı ile mahkemei asliyece mezun kılınabilir. Vesayet altında ise, vasi da dinlenir.

TMK Madde 12 : Karşılık Mehaz İsviçre ZGB Hükmü

TMK Madde 12 hükmüne karşılık gelen mehaz İsviçre ZGB hükmü; yasa değişikliği ile kaldırılmıştır. ( Aufgehoben durch Ziff. I des BG vom 7. Okt. 1994, mit Wirkung seit 1. Jan. 1996)

Av. Efehan Mihai ERGİNER