Özel Boşanma Sebepleri Ve Şartları

vlilik birliğinin sona ermesi, Türk Medeni Kanunu’nda (TMK) katı kurallara bağlanmış hukuki bir süreçtir. Kanun koyucu, boşanma sebeplerini Genel Boşanma Sebepleri (TMK m. 166: Evlilik birliğinin temelden sarsılması – şiddetli geçimsizlik) ve Özel Boşanma Sebepleri (TMK m. 161-165) olarak iki ana kategoride düzenlemiştir.

Özel boşanma sebepleri, kanunda sınırlı sayıda (numerus clausus) belirtilmiş olup, bu hallerin varlığı halinde, genel sebebin aksine, evlilik birliğinin temelden sarsılıp sarsılmadığı hususu çoğu zaman ayrıca araştırılmaz. Özel sebeplerde, kanunda tanımlanan fiilin gerçekleşmiş olması, kural olarak boşanma kararı verilmesi için yeterlidir. Bu, ispat kolaylığı ve daha kesin sonuçlar elde etme avantajı sunar.

Özel Boşanma Sebepleri Ve Şartları

Türk Medeni Kanunu’nda yer alan özel boşanma sebepleri beş ana başlıkta toplanmaktadır:

1. Zina (Aldatma)

2. Hayata Kast, Pek Kötü Muamele Veya Onur Kırıcı Davranış

3. Suç İşleme Veya Haysiyetsiz Hayat Sürme

4. Terk

5. Akıl Hastalığı

Bu sebepler, kendi içlerinde mutlak boşanma sebepleri ve nispi boşanma sebepleri olarak ikiye ayrılır. Mutlak sebeplerde, fiilin varlığı ispatlandığında Hâkim boşanmaya karar vermek zorundadır. Nispi sebeplerde ise fiilin varlığının yanı sıra, bu fiil nedeniyle ortak hayatın diğer eş için çekilmez hale gelmiş olduğunun da ispatı gerekir.

1. Zina (Aldatma) Nedeniyle Boşanma (TMK m. 161)

Zina (Aldatma), eşlerden birinin evlilik birliği devam ederken, karşı cinsten veya aynı cinsten biriyle isteyerek cinsel ilişkiye girmesi halidir. Cinsel sadakat yükümlülüğünün en ağır ihlalidir ve mutlak boşanma sebebi niteliğindedir.

Şartları:

• Eşlerden birinin evlilik birliği devam ederken gerçekleşen cinsel ilişkisi olmalıdır. (Cinsel ilişki teşebbüsü dahi yeterlidir.)

• Eylemde bulunan eş kusurlu olmalıdır.

• Hak Düşürücü Süre: Zina eylemini öğrenen eş, bu durumu öğrendiği tarihten itibaren 6 ay ve her halükarda zinanın gerçekleştiği tarihten itibaren 5 yıl içinde dava açmalıdır.

• Af Yasağı: Zina eylemini affeden eşin dava hakkı düşer. Af, açıkça beyan edilebileceği gibi, eylemli davranışlarla (örneğin eylemden sonra birlikte yaşamaya devam etmek) da gösterilebilir.

Zina nedeniyle boşanma davasında, yalnızca cinsel ilişkinin ispatı yeterli olup, bu durumun evlilik birliğini çekilmez hale getirip getirmediği araştırılmaz.

2. Hayata Kast, Pek Kötü Veya Onur Kırıcı Davranış (TMK m. 162)

Bu madde, eşin can güvenliğine, fiziksel veya manevi bütünlüğüne yönelik ağır saldırıları kapsar ve mutlak boşanma sebebi niteliğindedir.

a. Hayata Kast

Eşlerden birinin diğerinin hayatına kastetmesi, yani onu öldürmeye teşebbüs etmesi veya kasten yaralama gibi ağır eylemlerde bulunmasıdır.

b. Pek Kötü Muamele

Eşin fiziksel veya ruhsal sağlığına zarar veren, acı veren, eziyet çektiren her türlü kötü davranış. Örnek olarak; sürekli şiddet, aç bırakma, odaya kilitleme gibi eylemler gösterilebilir.

c. Onur Kırıcı Davranış

Eşin şeref, haysiyet ve onurunu ağır şekilde zedeleyen, küçük düşürücü davranışlardır. Toplum içinde hakaret etmek, iftira atmak veya sürekli aşağılayıcı sözler sarf etmek bu kapsamdadır.

Şartları:

• Eylemlerin kasten yapılmış olması gerekir.

• Hak Düşürücü Süre: Mağdur eş, eylemi öğrendiği tarihten itibaren 6 ay ve her halde eylemin gerçekleştiği tarihten itibaren 5 yıl içinde dava açmalıdır.

• Af Yasağı: Affeden eşin dava hakkı düşer.

Bu nedenlere dayalı davalarda, fiilin ispatlanması halinde Hâkim, evlilik birliğinin çekilmez hale gelip gelmediğini araştırmaz.

3. Suç İşleme Ve Haysiyetsiz Hayat Sürme (TMK m. 163)

Bu sebep, nispi boşanma sebepleri arasında yer alır ve kusura dayalıdır.

a. Küçük Düşürücü Suç İşleme

Eşlerden birinin yüz kızartıcı nitelikte bir suç işlemesi ve bu durumun diğer eş için birlikte yaşamayı beklenemez hale getirmesi gerekir. Her suç değil, toplum nazarında küçük düşürücü nitelikteki suçlar (hırsızlık, cinsel saldırı, dolandırıcılık gibi) bu kapsama girer.

b. Haysiyetsiz Hayat Sürme

Eşin toplumun ahlak, şeref ve namus gibi değer yargılarına aykırı, sürekli ve istikrarlı bir yaşam tarzını benimsemesi. Örneğin; jigololuk, kumarbazlık, uyuşturucu madde bağımlılığı veya sürekli alkol bağımlılığı gibi durumlar Yargıtay kararlarında bu kapsamda değerlendirilebilmektedir.

Şartları:

• Suçun veya haysiyetsiz hayat sürme durumunun evlilik birliği devam ederken gerçekleşmiş olması.

• Bu durumlar nedeniyle diğer eşten birlikte yaşamayı sürdürmesinin beklenemez olması.

• Bu sebep için kanunda hak düşürücü süre öngörülmemiştir. Durum devam ettiği sürece her zaman dava açılabilir. Ancak eş, bu durumu affetmiş ve uzun süre birlikte yaşamışsa dava hakkı zayıflayabilir.

4. Terk Nedeniyle Boşanma (TMK m. 164)

Eşlerden birinin, evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemek amacıyla ortak yaşam alanını haklı bir sebep olmaksızın terk etmesi ve en az altı ay boyunca geri dönmemesi halinde açılan davadır. Terk, mutlak boşanma sebebi niteliğindedir.

Şartları:

• Eşlerden birinin ortak konutu terk etmesi.

• Terk eyleminin haklı bir nedene dayanmaması ve evlilik yükümlülüklerinden kaçınma amacıyla yapılması.

• Terk süresinin kesintisiz en az altı ay sürmesi.

• Terk eden eşe, Hâkim veya noter aracılığıyla usulüne uygun olarak eve dön ihtarı yapılmasına rağmen, eşin ihtardan sonra iki ay içinde haklı bir sebep olmaksızın ortak konuta dönmemesi.

İhtar süresi, terk süresine dahil değildir. Terk nedeniyle boşanma davası dilekçesi, altı aylık sürenin dolmasının ardından ihtarın sonuçsuz kalmasıyla açılabilir.

5. Akıl Hastalığı Nedeniyle Boşanma (TMK m. 165)

Bu sebep, eşin kusuruna dayanmayan tek özel boşanma sebebidir ve nispi boşanma sebebi niteliğindedir.

Şartları:

• Eşlerden birinin akıl hastalığına yakalanmış olması. (Şizofreni, ileri düzey paranoya gibi.)

• Akıl hastalığının iyileşme imkanının olmaması. Bu durumun resmi sağlık kurulu raporuyla tespit edilmesi şarttır.

• Akıl hastalığı nedeniyle ortak hayatın, sağlıklı olan eş için çekilmez hale gelmesi.

Bu dava için bir hak düşürücü süre öngörülmemiştir. Hastalık devam ettiği sürece dava her zaman açılabilir. Akıl hastası eşin kusuru bulunmadığı için, bu sebeple açılan davalarda diğer eş aleyhine maddi ve manevi tazminat kararı verilemez.

Özel Boşanma Sebeplerinin Hukuki Sonuçları

Özel boşanma sebeplerine dayalı bir boşanma davası açmanın, genel boşanma sebeplerine göre bazı önemli hukuki sonuçları bulunmaktadır:

Mutlak Ve Nispi Sebeplerin Ayrımı