Mala Zarar Verme Suçu ve Cezası

Bu yazımızda, Mala Zarar Verme Suçu ve Cezası konusunu değerlendireceğiz. Halk arasında “vandalizm” olarak da bilinen bu eylemler, hukuk dilinde “Mala Zarar Verme” suçunu oluşturur. Bu suç, mülkiyet hakkına yönelik en doğrudan saldırılardan biridir ve genellikle öfke, kin, intikam gibi yıkıcı duyguların bir sonucu olarak ortaya çıkar. Fail, mal üzerinden sahibine manevi bir acı ve maddi bir kayıp yaşatmayı hedefler. Türk Ceza Kanunu (TCK), kişilerin emekleriyle edindikleri veya devlete ait olan malların bu şekilde keyfi olarak tahrip edilmesini cezasız bırakmamıştır.

TCK’nın 151. ve 152. maddeleri, bu suçu, verilen zararın niteliğine ve zarara uğrayan malın kime ait olduğuna göre basit ve nitelikli haller olarak ikiye ayırmış, failler için farklı cezalar ve yargılama usulleri belirlemiştir. Bu ayrım, kanunun kişisel bir anlaşmazlık sonucu ortaya çıkan bir zararla, toplumun ortak malına verilen bir zararı aynı kefeye koymadığını gösterir.

TCK Madde 151

(1) Başkasının taşınır veya taşınmaz malını kısmen veya tamamen yıkan, tahrip eden, yok eden, bozan, kullanılamaz hale getiren veya kirleten kişi, mağdurun şikayeti üzerine, dört aydan üç yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır.

(2) (Mülga:9/7/2021-7332/17 md.)

TCK Madde 152

(1) Mala zarar verme suçunun;

a) Kamu kurum ve kuruluşlarına ait, kamu hizmetine tahsis edilmiş veya kamunun yararlanmasına ayrılmış yer, bina, tesis veya diğer eşya hakkında,

b) Yangına, sel ve taşkına, kazaya ve diğer felaketlere karşı korunmaya tahsis edilmiş her türlü eşya veya tesis hakkında,

c) Devlet ormanı statüsündeki yerler hariç, nerede olursa olsun, her türlü dikili ağaç, fidan veya bağ çubuğu hakkında,

d) Sulamaya, içme sularının sağlanmasına veya afetlerden korumaya yarayan tesisler hakkında,

e) Grev veya lokavt hallerinde işverenlerin veya işçilerin veya işveren veya işçi sendika veya konfederasyonlarının maliki olduğu veya kullanımında olan bina, tesis veya eşya hakkında,

f) Siyasi partilerin, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının ve üst kuruluşlarının maliki olduğu veya kullanımında olan bina, tesis veya eşya hakkında,

g) Sona ermiş olsa bile, görevinden ötürü öç almak amacıyla bir kamu görevlisinin zararına olarak,

İşlenmesi halinde, fail hakkında bir yıldan dört yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.

(2) Mala zarar verme suçunun;

a) Yakarak, yakıcı veya patlayıcı madde kullanarak,

b) Toprak kaymasına, çığ düşmesine, sel veya taşkına neden olmak suretiyle,

c) Radyasyona maruz bırakarak, nükleer, biyolojik veya kimyasal silah kullanarak,

işlenmesi halinde, verilecek ceza bir katına kadar artırılır.

(3) (Ek: 18/6/2014-6545/65 md.) Mala zarar verme suçunun işlenmesi sonucunda haberleşme, enerji ya da demiryolu veya havayolu ulaşımı alanında kamu hizmetinin geçici de olsa aksaması hâlinde, yukarıdaki fıkralar hükümlerine göre verilecek ceza yarısından iki katına kadar artırılır.

Mala Zarar Verme Suçu ve Cezası

Mala zarar verme suçu, TCK’nın “Malvarlığına Karşı Suçlar” bölümünde yer alır. Bu suçla kanun koyucunun korumak istediği temel hukuki değer, kişilerin mülkiyet hakkıdır. Anayasa ile güvence altına alınan mülkiyet hakkı, kişinin sahip olduğu eşya üzerinde dilediği gibi kullanma, ondan yararlanma ve üzerinde tasarrufta bulunma yetkilerini içerir. Mala zarar verme suçu, başkasının bu haklarını, o mala fiziken müdahale ederek ihlal eden her türlü eylemi kapsar.

Bu suçun en temel özelliği, failin zarar verme kastıyla hareket etmesidir. Eğer bir mal, dikkatsizlik, tedbirsizlik veya özensizlik (taksir) sonucu zarara uğrarsa, bu durum ceza hukuku anlamında bir suç değil, borçlar hukuku kapsamında bir “haksız fiil” teşkil eder ve sadece tazminat sorumluluğu doğurur.

Basit Mala Zarar Verme Suçu ve Cezası (TCK 151)

Suçun temel hali, TCK 151. maddede düzenlenmiş olup, kural olarak mağdurun şikâyetine bağlıdır.

• Suçun Unsurları:
  • Konu: Başkasına ait taşınır (araba, telefon vb.) veya taşınmaz (duvar, kapı, pencere vb.) bir mal.
  • Hareket: Failin, bu malı kısmen veya tamamen yıkması, tahrip etmesi, yok etmesi, bozması, kullanılamaz hâle getirmesi veya kirletmesi eylemlerinden birini gerçekleştirmesidir.
    • Örnekler: Bir dükkanın vitrin camını kırmak (bozmak), bir arabanın üzerine boya dökmek (kirletmek), bir bilgisayarın hard diskini sökmek (kullanılamaz hale getirmek), bir bahçe çitini sökmek (yıkmak).
  • Manevi Unsur: Failin, başkasının malına zarar verdiğini bilerek ve bu sonucu isteyerek (doğrudan kast) hareket etmesi gerekir.
• Ceza (TCK 151/1): Basit mala zarar verme suçunun faili, mağdurun şikâyeti üzerine, dört aydan üç yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır. Burada hakime, hapis veya adli para cezasından birini seçme takdiri tanınmıştır.
• Sahipli Hayvanlara Zarar Verme (TCK 151/2): TCK, hukuken “mal” statüsünde kabul edilen sahipli hayvanlara yönelik eylemleri de bu madde kapsamında özel olarak düzenlemiştir. Başkasına ait sahipli bir hayvanı öldüren, işe yaramaz hâle getiren veya değerinin azalmasına neden olan kişi de aynı cezayla cezalandırılır. (Örneğin, komşusunun köpeğini zehirlemek). Bu suç da mağdurun şikâyetine bağlıdır.

Nitelikli Mala Zarar Verme Suçu ve Cezası (TCK 152)

TCK 152. madde, zarara uğratılan malın niteliği veya suçun işleniş biçimi nedeniyle eylemin toplumsal tehlikesinin arttığı durumları düzenler. Bu haller daha ağır cezalara tabidir ve en önemlisi, soruşturulması mağdurun şikâyetine bağlı değildir.

Cezanın Bir Yıldan Dört Yıla Kadar Hapis Olduğu Haller (TCK 152/1):

• Kamu malına (devlet daireleri, okullar, hastaneler vb.) zarar verilmesi.
• Kamu hizmetine ayrılmış tesislere (su boruları, elektrik direkleri, telefon hatları) zarar verilmesi.
• Afetleri önlemeye yönelik tesislere zarar verilmesi.
• İbadethanelere, mezarlıklara, okul ve yurt gibi tesislere zarar verilmesi.

Cezanın Ağırlaştırıldığı Diğer Haller (TCK 152/2):

• Mala zarar verme suçunun yakarak, yakıcı veya patlayıcı madde kullanarak işlenmesi halinde verilecek ceza bir katına kadar artırılır.
• Suçun, kamuya ait ormanlık alanlara veya ulaşım araçlarına (otobüs, tren, vapur) karşı işlenmesi de cezayı ağırlaştıran nedenlerdir.

Etkin Pişmanlık (TCK 168)

Diğer malvarlığı suçlarında olduğu gibi, mala zarar verme suçunda da failin pişmanlık göstererek zararı gidermesi, cezasında önemli bir indirim sağlar (Etkin Pişmanlık):

• Fail, mağdurun zararını dava açılmadan önce (soruşturma aşamasında) tamamen karşılarsa, cezasının üçte ikisine kadarı (%66) indirilir.
• Zararı, dava açıldıktan sonra ama mahkeme hüküm vermeden önce giderirse, cezasının yarısına kadarı (%50) indirilir.

Yargılama Süreci

• Şikâyet: Suçun basit hali (TCK 151) şikâyete tabidir. Mağdurun, fiili ve faili öğrendiği tarihten itibaren 6 ay içinde şikâyette bulunması gerekir. Nitelikli haller (TCK 152) ise şikâyete tabi değildir, savcılık re’sen soruşturma başlatır.
• Uzlaşma: Suçun basit hali uzlaşma kapsamındadır. Nitelikli haller ise uzlaşma kapsamında değildir.
• Görevli Mahkeme: Mala zarar verme suçunun hem basit hem de nitelikli hallerine ilişkin davalara bakmakla görevli mahkeme Asliye Ceza Mahkemesi’dir.

Sıkça Sorulan Sorular

Komşumla park yeri yüzünden tartıştık ve sinirle arabasının lastiğini kestim. Ne yapmalıyım? Bu eylem, TCK 151 kapsamında basit mala zarar verme suçunu oluşturur. Bu suç şikâyete tabidir. Eğer komşunuz 6 ay içinde şikayetçi olursa hakkınızda soruşturma başlar. Bu durumda, etkin pişmanlık hükümlerinden yararlanmak en lehinize olan yoldur. Komşunuzun zararını (yeni lastik bedeli) karşılayarak, hakkınızda verilecek cezada önemli bir indirim sağlayabilir veya uzlaşma aşamasında dosyayı kapatabilirsiniz.

Parktaki bir bankın üzerine sprey boyayla yazı yazdım. Kimse şikayetçi olmazsa bir şey olur mu? Evet, olur. Parktaki bank, “kamu malı” statüsündedir. Kamu malına zarar vermek ise TCK 152’de düzenlenen nitelikli mala zarar verme suçunu oluşturur. Bu suç şikâyete tabi değildir. Park görevlilerinin veya herhangi bir vatandaşın durumu polise bildirmesi, hakkınızda re’sen soruşturma başlatılması için yeterlidir.

Bir protesto gösterisi sırasında, bazı kişiler bir bankanın ATM’sini ateşe verdi. Bu hangi suça girer? Bu eylem, mala zarar verme suçunun en ağır hallerinden birini oluşturur. Burada hem başkasının malına (bankaya ait ATM) zarar verilmekte, hem de bu eylem yakıcı madde kullanarak işlenmektedir. Bu durum TCK 152/2-a uyarınca cezası bir kat artırılan nitelikli mala zarar verme suçudur ve kamu güvenliği açısından ciddi bir eylem olarak kabul edilir.

Yanlışlıkla geri manevra yaparken komşumun bahçe çitine çarptım ve kırdım. Suç mu işledim? Hayır, ceza hukuku anlamında bir suç işlemediniz. Mala zarar verme suçu, ancak kasten işlenebilir. Sizin eyleminiz dikkatsizlik (taksir) sonucu meydana gelmiştir. Bu nedenle ceza davası açılmaz. Ancak, borçlar hukuku kapsamında bir “haksız fiil” işlediğiniz için, komşunuzun uğradığı zararı (çit onarım masrafı) tazmin etmekle yükümlüsünüz.

Komşum, sürekli havladığı için sinirlenip kedimi tekmeleyerek yaraladı. Şikayetçi olabilir miyim? Evet, kesinlikle şikayetçi olmalısınız. Sahipli bir hayvana zarar vermek, TCK 151/2 kapsamında “mala zarar verme” suçu olarak düzenlenmiştir. Kediniz sizin “malınız” sayıldığı için, onu yaralayan veya değerinin azalmasına (sakat kalması gibi) neden olan komşunuz bu suçu işlemiştir. Eylem şikâyete tabi olduğu için 6 ay içinde suç duyurusunda bulunmanız gerekmektedir.

Av. Efehan Mihai ERGİNER