İzinsiz Kenevir Ekme Suçu ve Cezası

Bu yazımızda, İzinsiz Kenevir Ekme Suçu ve Cezası konusunu değerlendireceğiz. Kenevir bitkisi, insanlık tarihi boyunca hem endüstriyel bir hammadde (lif, tohum, yağ) ve tıbbi bir kaynak hem de uyuşturucu özelliği nedeniyle yasa dışı bir madde olarak çifte bir role sahip olmuştur. Türkiye’nin hukuk sistemi de bu ikili doğayı yansıtır; bir yanda belirli illerde, devletin izni ve denetimi altında endüstriyel ve bilimsel amaçlarla kenevir ekimine izin verilirken, diğer yanda bu izinler dışında yapılan her türlü ekim faaliyeti ciddi bir suç olarak kabul edilmektedir. Ancak izinsiz kenevir ekme fiiline verilecek ceza, tek bir standarda bağlı değildir. Yargı sisteminin bu suça yaklaşımındaki temel ayrım, failin zihnindeki kritik bir sorunun cevabında yatar: Ekimin amacı nedir?

Bir kişinin, evinin balkonundaki birkaç saksıda, tamamen kişisel tüketimi için kenevir yetiştirmesi ile bir tarlada yüzlerce kök kenevir ekerek bunu satmayı ve dağıtmayı amaçlaması arasında dağlar kadar fark vardır. Türk Ceza Kanunu (TCK), bu farkı gözeterek, failin amacına göre iki ayrı suç tanımı ve iki farklı yargılama usulü öngörmüştür. Kişisel kullanım amacıyla yapılan ekim, tedavi ve rehabilitasyonu önceleyen TCK 191. madde kapsamında değerlendirilirken; satış, dağıtım veya başka bir ticari amaç güden ekim ise, cezası çok ağır olan TCK 188. madde, yani uyuşturucu madde ticareti kapsamında ele alınır.

İzinsiz Kenevir Ekme Suçu ve Cezası

İzinsiz kenevir ekme suçu, TCK’nın “Kamu Sağlığına Karşı Suçlar” bölümünde yer alan uyuşturucu suçlarının bir işleniş biçimidir. Bu suçla kanun koyucunun koruduğu temel hukuki değer, bir bütün olarak toplumun ve bireylerin sağlığıdır.

Suçun hukuki çerçevesi, failin kastına göre ikiye ayrılır:

1. Kullanmak Amacıyla Uyuşturucu Madde İmal Etme (TCK md. 191): Eğer ekim, failin sadece kendi kişisel kullanımı için yapılıyorsa, bu fiil “kullanmak için uyuşturucu madde imal etme” olarak kabul edilir. Buradaki temel yaklaşım, faili bir “suçlu” olarak damgalamaktan çok, bir “bağımlı” veya “kullanıcı” olarak görüp tedaviye yönlendirmektir.
2. Uyuşturucu Madde İmal ve Ticareti (TCK md. 188): Eğer ekim, satma, başkasına verme, sevk etme veya ihraç etme gibi ticari bir amaç taşıyorsa, bu fiil uyuşturucu madde imal ve ticareti olarak kabul edilir. Buradaki yaklaşım ise, kamu sağlığı için büyük bir tehdit oluşturan uyuşturucu tacirlerini en ağır şekilde cezalandırmaktır.

Kişisel Kullanım Amacıyla Kenevir Ekme (TCK md. 191)

Bu suç, daha çok “içicilik” olarak bilinen fiilleri düzenler ve kenevir ekiminin bu amaçla yapılması da aynı kapsamdadır.

• Özel Yargılama Usulü: Bu suçun en önemli özelliği, ilk kez işlenmesi halinde faile hapis cezası yerine bir şans tanınmasıdır. Süreç şu şekilde işler:
  1. Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi: Soruşturma aşamasında Cumhuriyet Savcısı, şüpheli hakkında kamu davası açmak yerine, davanın açılmasını beş yıl süreyle erteler.
  2. Denetimli Serbestlik Tedbiri: Bu beş yıllık erteleme süresi içinde, şüpheli hakkında en az bir yıl süreyle denetimli serbestlik tedbiri uygulanır. Bu tedbir, kişinin düzenli olarak kontrole gitmesini, gerekirse tedavi ve rehabilitasyon programlarına katılmasını içerebilir.
  3. Sonuç: Eğer kişi, beş yıllık erteleme süresi boyunca denetimli serbestlik yükümlülüklerine uyar ve kasıtlı bir suç işlemezse, hakkındaki soruşturma dosyası kapatılır ve kovuşturmaya yer olmadığına (düşme) karar verilir. Yani kişi, siciline işleyecek bir ceza almaktan kurtulur. Yükümlülükleri ihlal etmesi halinde ise ertelenen kamu davası açılır.
• Ceza: Eğer kamu davası açılırsa, bu suçun cezası iki yıldan beş yıla kadar hapistir.

Ticaret Amacıyla Kenevir Ekme (TCK md. 188)

Bu, suçun çok daha ciddi olan ve ağır yaptırımlar içeren halidir.

• Amacın Tespiti: Mahkemeler, ekimin kişisel kullanım sınırlarını aşıp aşmadığını ve ticaret amacı taşıyıp taşımadığını belirlerken bir dizi kriteri birlikte değerlendirir:
  • Miktar: Ekilen kenevir kökü sayısı ve bu bitkilerden elde edilebilecek net esrar miktarı en önemli kriterdir. Yargıtay, bir kişinin yıllık kişisel kullanım ihtiyacının üzerinde olan miktarları genellikle ticaret kastına delil sayar.
  • Ekim Yapılan Yer ve Yöntem: Evdeki birkaç saksı ile bir tarlaya veya özel aydınlatma/havalandırma sistemleri kurulmuş bir odaya yapılan ekim arasında fark vardır. Ekimin gizlenmesi, profesyonel yöntemler kullanılması ticaret kastını güçlendirir.
  • Failin Durumu: Failin kendisinin uyuşturucu madde kullanıcısı olup olmadığı, başka bir geçim kaynağının bulunup bulunmadığı gibi hususlar da dikkate alınır.
  • Diğer Deliller: Ekim yapılan yerde hassas terazi, paketlemede kullanılan materyaller, çok sayıda kilitli poşet gibi uyuşturucu ticaretine işaret eden başka aletlerin bulunması, ticaret kastının en güçlü delillerindendir.
• Ceza: Uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri ruhsatsız veya ruhsata aykırı olarak imal eden (kenevir eken) kişi, TCK 188/3 uyarınca yirmi yıldan otuz yıla kadar hapis ve iki bin günden yirmi bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır. Görüldüğü üzere, kişisel kullanım ile ticaret arasındaki amaç farkı, cezai sonuçlar açısından adeta bir uçurum yaratmaktadır.

Yargılama Süreci

Şikâyet ve Uzlaşma: Uyuşturucu suçlarının tamamı kamu sağlığına karşı işlendiği için şikâyete tabi değildir ve uzlaşma kapsamında yer almaz.

• Görevli Mahkeme:
  • Kişisel kullanım amaçlı ekim (TCK 191) davalarına Asliye Ceza Mahkemeleri bakar.
  • Ticaret amaçlı ekim (TCK 188) davalarına ise Ağır Ceza Mahkemeleri bakar.
• Etkin Pişmanlık (TCK md. 192): Uyuşturucu suçlarına özgü önemli bir indirim nedenidir. Fail, suçu birlikte işlediği diğer ortaklarını veya uyuşturucunun yakalanmasını sağlayan önemli bilgiler verirse, cezasında ciddi indirimler yapılabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Evimin balkonunda, kendim içmek için sadece 2 saksı kenevir yetiştirirken yakalandım. Hapse girecek miyim? Eğer bu ilk uyuşturucu suçunuzsa ve ekilen miktar kişisel kullanım sınırları içinde değerlendirilirse, TCK 191 uyarınca hakkınızda hemen hapis cezası verilmesi beklenmez. Savcılık, büyük ihtimalle kamu davasının açılmasını 5 yıl erteleyecek ve sizin için en az 1 yıl süreli denetimli serbestlik tedbiri uygulanacaktır. Bu süreci başarıyla tamamlarsanız hakkınızdaki dosya kapanır ve ceza almazsınız.

Köydeki boş tarlama 500 kök kenevir ektim. Mahkemede “hepsini ben içecektim” desem, kişisel kullanım sayılır mı? Hayır, sayılmaz. 500 kök kenevir, Yargıtay’ın benimsediği kişisel kullanım kriterlerinin çok üzerindedir. Bu miktar, bariz bir şekilde ticaret amacı taşıdığınıza delil olarak kabul edilecek ve hakkınızda TCK 188’deki uyuşturucu madde ticareti suçundan, yani cezası 20 yıldan başlayan ağır bir dava açılacaktır.

Hakkımda kenevir ekmekten denetimli serbestlik kararı verildi. Bu süreçte ne yapmam gerekiyor? Denetimli Serbestlik Müdürlüğü’ne başvurmanız ve size tebliğ edilecek programa harfiyen uymanız gerekmektedir. Bu program, belirli aralıklarla imza vermeyi, seminerlere katılmayı, gerekirse AMATEM gibi kurumlarda tedavi görmeyi ve düzenli olarak idrar tahlili vermeyi içerebilir.

Ticaret amacıyla kenevir eken arkadaşıma, sadece tarlayı sulaması için yardım ettim. Benim cezam da onunla aynı mı olur? Siz, suça “yardım eden” sıfatıyla katılmış olursunuz (TCK md. 39). Bu durumda, suçun asli faili olan arkadaşınız TCK 188’den tam ceza alırken, sizin cezanızda “yardım eden” olduğunuz için indirim yapılacaktır. Ancak bu indirim, yine de ağır bir hapis cezası alacağınız gerçeğini değiştirmez.

Ticaret amacıyla kenevir ekerken yakalandım. Bu kenevirleri satacağım kişilerin isimlerini ve yerlerini polise söylersem cezamda indirim olur mu? Evet. Bu durum, TCK 192’de düzenlenen “etkin pişmanlık” kapsamına girer. Suç ortaklarınızın yakalanmasını veya uyuşturucu maddenin ele geçirilmesini sağlayan samimi ve faydalı bilgiler verirseniz, mahkeme hakkınızda hükmedilecek cezada önemli bir indirim yapacaktır.

Av. Efehan Mihai ERGİNER