İşverenin Yanlış Numara Ayakkabı Vermesi ve İş Sözleşmesinin Haklı Nedenle Feshi: İş Sağlığı ve Güvenliği Kapsamında Hukuki Analiz (2025)

İş hukuku, işçi ve işveren arasındaki menfaat dengesini sağlamayı hedefleyen bir disiplindir. Bu dengenin korunması, özellikle işverenin temel yükümlülüklerinden biri olan iş sağlığı ve güvenliği (İSG) tedbirlerini eksiksiz ve mevzuata uygun şekilde yerine getirmesiyle doğrudan ilintilidir. İşçiye verilen koruyucu donanımın, örneğin iş ayakkabısının, gerekli standartlara veya işçinin anatomik yapısına uygun olmaması, yüzeysel bir ihmal gibi görünse de, hukuken derin sonuçlar doğurabilecek ciddi bir İSG ihlali teşkil eder. Bu makalemizde, işverenin işçiye yanlış numara iş ayakkabısı vermesi eyleminin, 4857 sayılı İş Kanunu‘nun 24. maddesi kapsamında işçi lehine haklı nedenle fesih hakkı doğurup doğurmadığı hususu, Yargıtay kararları ve doktrin ışığında, ciddi ve ağır bir üslupla ele alınacaktır.

İşverenin İş Sağlığı ve Güvenliği Yükümlülüğünün Kapsamı

İşverenin, işçiyi gözetme borcunun en temel ve devredilemez unsuru, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve ilgili mevzuat uyarınca işyerinde gerekli tüm İSG tedbirlerini almak, bu tedbirlere uygun araç ve gereçleri sağlamaktır.

Kişisel Koruyucu Donanım (KKD) Temini Mecburiyeti

Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik‘e göre, işveren, risklerden korunma önlemlerinin toplu korunma tedbirleriyle önlenemediği veya yeterli olmadığı durumlarda, işçilere kişisel koruyucu donanım (KKD) sağlamakla yükümlüdür. İş ayakkabısı da, işin niteliğine göre koruyucu malzeme olarak kabul edilen hayati bir KKD’dir. Bu donanımın teminindeki yükümlülük sadece fiziksel olarak malzemeyi vermekle sınırlı değildir; aynı zamanda:

1. KKD’nin amacına uygun olmasını,

2. CE işareti taşımasını,

3. Kişisel kullanıma uygun ve ergonomik olmasını,

4. İşçinin ölçülerine tam olarak uymasını sağlamayı gerektirir.

Yanlış numara veya uygun olmayan emniyet ayakkabısı temini, işçinin ayak sağlığını tehlikeye atmanın ötesinde, iş kazası riskini artırır ve uzun vadede meslek hastalığına davetiye çıkarabilir. Ayakkabının dar, bol ya da anatomik olarak uygunsuz olması, işçinin yürüme, eğilme ve çalışma performansını olumsuz etkileyerek, dikkat dağınıklığına ve sendelemeye neden olabilir; dolayısıyla iş güvenliği doğrudan ihlal edilmiş olur.

Haklı Nedenle Fesih Hakkı ve Yasal Dayanağı

İşçinin iş sözleşmesini haklı nedenle derhal feshetme hakkı, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 24. maddesi ile düzenlenmiştir. Bu madde, işçiye, iş sözleşmesini çekilmez kılan veya iş ilişkisinin devamını kendisi için katlanılmaz hale getiren belirli durumların varlığında, derhal fesih imkanı tanır.

İşverenin Sağlık ve Güvenlik Yükümlülüklerine Aykırılık

İş Kanunu m. 24/II. bendi uyarınca, işverenin ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan halleri ve benzerleri kapsamında, işçinin sağlık ve yaşayışı için tehlike oluşturan durumlar, işçi açısından haklı fesih sebebi sayılmıştır. Ancak işverenin İSG yükümlülüklerini ihlal etmesi, özellikle İş Kanunu m. 24/I (sağlık sebepleri) kapsamında da değerlendirilebilir.

Yargıtay içtihatlarında, işverenin İSG tedbirlerini almaması, hatta eksik alması veya kusurlu davranması, işçinin sağlık ve yaşamını tehdit ettiği gerekçesiyle haklı fesih nedeni olarak kabul edilmektedir. Yanlış numara iş ayakkabısı verilmesi vakası da, işverenin “gerekli araç ve gereçlerin sağlanması” yükümlülüğünü ihlal etmesi ve potansiyel bir iş kazası riski oluşturması nedeniyle bu kapsamda değerlendirilmelidir.

Fesih İçin Gerekli Şartlar ve İspat Yükü

İşçinin bu gerekçeyle haklı fesih hakkını kullanabilmesi için, yanlış numara ayakkabının kendisine sağlık ve yaşayış açısından bir tehlike oluşturduğunu veya iş görme edimini yerine getirmesini ciddi biçimde engellediğini ispat etmesi gerekir. Süreç şu şekilde işlemelidir:

1. İhbar ve Uyarı: İşçi, öncelikle yanlış numaralı ayakkabı sorununu işverene yazılı olarak bildirmeli ve düzeltilmesi için makul bir süre tanımalıdır. Bu bildirim, işverene tebliğ edilmiş olmalıdır (Noter, ihtarname, tutanak vb.).

2. Tehlikenin Devamı: İşverenin bu makul süre içinde sorunu gidermemesi, yani doğru numarayı temin etmemesi veya alternatif bir çözüm sunmaması halinde, işçi için haklı nedenle fesih imkanı doğar.

3. Derhal Fesih: İşçi, haklı nedeni öğrendiği tarihten itibaren altı iş günü içinde iş sözleşmesini tek taraflı olarak feshedebilir. Bu fesih bildiriminin de ispat kolaylığı açısından yazılı yapılması önem arz etmektedir.

Yargısal Yaklaşım ve Sonuçları

Yargıtay, iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin alınmaması durumunda işçinin sözleşmeyi haklı nedenle feshedebileceğini istikrarlı bir şekilde kabul etmektedir. Yanlış numara ayakkabı verilmesi, somut olayın özelliklerine göre (ayakkabının niteliği, işin tehlike sınıfı, işçinin uyarılarına rağmen sorunun çözülmemesi) değerlendirilecektir.

Haklı Fesih Halinde İşçinin Alacakları

İşçi, iş sözleşmesini haklı nedenle feshettiğinde, kıdem tazminatına hak kazanır. Ancak ihbar tazminatına hak kazanamaz, zira ihbar süresine uyma yükümlülüğü haklı fesih halinde ortadan kalkar. Ayrıca haklı fesih, işçinin birikmiş fazla mesai ücreti, UBGT (Ulusal Bayram ve Genel Tatil) ücretleri, yıllık izin ücretleri ve varsa diğer işçilik alacaklarını talep etme hakkını korur.

Sonuç

İşverenin, işçiye görevini ifa ederken kullanması zorunlu olan koruyucu donanımı (iş ayakkabısı) kasıtlı veya ihmali olarak yanlış numarada temin etmesi ve bu durumu işçinin uyarısına rağmen düzeltmemesi, işçinin sağlık ve yaşayışını tehlikeye atan bir iş sağlığı ve güvenliği ihlalidir. Bu durum, iş ilişkisinin temelini oluşturan güven ve özen yükümlülüğünü zedeleyerek, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 24. maddesi uyarınca işçi açısından iş sözleşmesini haklı nedenle derhal fesih imkanı sunar ve işçinin kıdem tazminatı hakkını doğurur. İşçilerin bu konudaki haklarını yasal süreçleri doğru takip ederek kullanmaları, ileride yaşanabilecek hak kayıplarının önüne geçilmesi adına elzemdir.