Haber Yayıncılığında Kişisel Verilerin Korunması
Dijitalleşmenin ve bilgi akışının benzeri görülmemiş bir hıza ulaştığı günümüz dünyasında, haber yayıncılığı kamuoyunu bilgilendirme ve denetleme görevini ifa ederken, bireylerin temel hak ve hürriyetleriyle sık sık kesişim noktasına gelmektedir. Bu kesişim alanlarının en hassas olanı ise şüphesiz kişisel verilerin korunmasıdır. Bir yanda kamuoyunun haber alma hakkı ve basın özgürlüğü gibi demokratik toplumların temel taşları, diğer yanda ise bireyin özel hayatının gizliliği ve kişilik hakları gibi vazgeçilmez değerler bulunmaktadır. Bu iki temel hak arasındaki denge, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) çerçevesinde nasıl kurulmalıdır?
Yazı İçeriği
Temel Kavramlar: Kişisel Veri, Veri Sorumlusu Ve Basın Özgürlüğü
Konunun daha net anlaşılabilmesi için öncelikle temel kavramların hukuki çerçevesini çizmek elzemdir.
Kişisel Veri: KVKK’nın 3. maddesine göre, kimliği belirli veya belirlenebilir gerçek kişiye ilişkin her türlü bilgiyi ifade eder. Bir haberde yer alan kişinin adı, soyadı, fotoğrafı, video görüntüsü, çalıştığı kurum, sağlık durumu, adli sicil bilgileri gibi unsurlar doğrudan kişisel veri niteliğindedir.
Özel Nitelikli Kişisel Veri: Kişilerin ırkı, etnik kökeni, siyasi düşüncesi, felsefi inancı, dini, mezhebi veya diğer inançları, kılık ve kıyafeti, dernek, vakıf ya da sendika üyeliği, sağlığı, cinsel hayatı, ceza mahkûmiyeti ve güvenlik tedbirleriyle ilgili verileri ile biyometrik ve genetik verileri özel nitelikli (hassas) kişisel veridir. Bu verilerin işlenmesi, kanun gereği çok daha sıkı şartlara bağlanmıştır ve haber yayıncılığında kullanılmaları ek bir özen gerektirir.
Veri Sorumlusu Olarak Medya Kuruluşları: Haber üreten ve yayan gazete, televizyon, internet haber sitesi gibi tüm medya kuruluşları, haber faaliyetleri kapsamında işledikleri kişisel veriler bakımından “Veri Sorumlusu” sıfatını haizdir. Bu sıfat, onlara KVKK kapsamında aydınlatma, veri güvenliğini sağlama, hukuka uygun işleme gibi bir dizi yükümlülük getirmektedir.
Kvkk’nın Haber Yayıncılığına Bakışı: İstisna Kuralı Ve Sınırları
KVKK, temel bir kural olarak kişisel verilerin ilgili kişinin “açık rızası” olmaksızın işlenmesini yasaklamıştır. Ancak gazetecilik faaliyetinin doğası gereği her haber için ilgili kişilerden açık rıza alınması pratikte mümkün değildir. Kanun koyucu bu durumu öngörerek, KVKK’nın 28. maddesinde önemli bir istisna düzenlemesine yer vermiştir.
KVKK Madde 28/1-c bendine göre, kişisel verilerin “sanat, tarih, edebiyat veya bilimsel amaçlarla ya da ifade özgürlüğü kapsamında işlenmesi” halinde Kanun’un temel hükümlerinin uygulanmayacağı belirtilmiştir. Basın ve yayın faaliyetleri, Anayasa ile güvence altına alınan ifade ve basın özgürlüğünün en temel kullanım alanlarından biridir. Dolayısıyla, gazetecilik faaliyeti kapsamında yapılan kişisel veri işlemeleri, bu istisnanın koruması altındadır.
Ancak bu istisna, medya kuruluşlarına sınırsız bir serbesti tanımamaktadır. Aynı maddenin ikinci fıkrası, bu istisnanın dahi kişilik haklarını ihlal etmemesi gerektiğini açıkça vurgular. İşte bu nokta, haber yayıncılığı ve KVKK arasındaki hassas dengenin kurulduğu yerdir.
Dengeleme Testi: Basın Özgürlüğü Mü, Kişilik Hakları Mı?
Bir haberin KVKK istisnası kapsamında değerlendirilip değerlendirilemeyeceği, bir “dengeleme testi” ile ortaya konulur. Yargıtay ve Kişisel Verileri Koruma Kurulu kararlarında bu testin unsurları şu şekilde belirginleşmiştir:
Haberin Kamu Yararına Hizmet Etmesi: Haber, magazinel bir meraktan öte, toplumu ilgilendiren, kamusal bir tartışmaya katkı sunan bir nitelik taşımalıdır.
Haberin Gerçekliği Ve Güncelliği: Yayınlanan bilginin gerçek ve güncel olması esastır. Gerçek dışı veya güncelliğini yitirmiş bilgilerin yayınlanması, istisna kapsamından çıkılmasına neden olabilir.
Konunun Toplumsal İlgi Düzeyi: Haber konusu olayın veya kişinin, kamuoyunun ilgisini çekecek nitelikte olması gerekir. Sıradan bir vatandaşın özel hayatına dair detayların haberleştirilmesi ile bir siyasetçinin kamuoyunu ilgilendiren faaliyetlerinin haberleştirilmesi arasında hukuki koruma açısından fark vardır.
Haberin Veriliş Biçimi (Öz İle Biçim Arasındaki Denge): Haber, gereksiz yere küçültücü, aşağılayıcı, özel hayatın mahremiyetini ihlal eden bir üslupla verilmemelidir. Kişisel veriler, haberin amacı ile sınırlı ve ölçülü bir şekilde kullanılmalıdır. Örneğin, bir trafik kazası haberinde, kazazedelerin kanlı görüntülerinin yakın plandan yayınlanması ölçülülük ilkesini ihlal eder.
Uygulamada Sıkça Gündeme Gelen Sorunlar
Unutulma Hakkı ve İnternet Arşivleri: İnternet haberciliğinin yaygınlaşmasıyla birlikte, yıllar önce yapılmış bir haberin dijital arşivlerde sürekli ulaşılabilir olması en büyük sorunlardan biridir. Anayasa Mahkemesi, belirli şartlar altında kişilerin dijital geçmişlerinde yer alan ve zamanla kamusal önemini yitirmiş haberlere erişimin engellenmesini “unutulma hakkı” kapsamında bir güvence olarak kabul etmektedir. Haber kuruluşları, bu yöndeki mahkeme kararlarına uymakla yükümlüdür.
Adli Süreçlerdeki Kişilerin Verilerinin Yayınlanması: Soruşturma veya kovuşturma altındaki şüpheli ve sanıkların isimlerinin, fotoğraflarının yayınlanması “masumiyet karinesi” ve “lekelenmeme hakkı” ile doğrudan ilişkilidir. Bu tür haberlerde, kamuoyunu bilgilendirme amacı ile sanığın kişilik hakları arasında son derece hassas bir denge gözetilmelidir. Özellikle yargılama sonuçlanmadan kişilerin suçlu ilan edilmesi hukuka aykırıdır.
Mağdur Verilerinin İşlenmesi: Suç mağdurlarının, özellikle cinsel suç veya aile içi şiddet mağdurlarının kimliklerini deşifre edecek bilgi ve görüntülerin yayınlanması, ikincil bir mağduriyete (tali örselenme) yol açar ve bu durum KVKK ve Türk Ceza Kanunu kapsamında ağır bir ihlal teşkil eder.
Fotoğraf ve Video Kullanımı: Kamuya açık alanlarda çekilen fotoğraflarda yer alan kişilerin görüntülerinin haber amaçlı kullanılması genellikle basın özgürlüğü kapsamında kabul edilir. Ancak, kişinin özel yaşam alanında (ev, bahçe vb.) izinsiz çekilen görüntülerin kullanılması hukuka aykırıdır.
Veri Sorumlusu Medya Kuruluşlarının Yükümlülükleri
KVKK Madde 28 istisnasına rağmen, medya kuruluşlarının veri sorumlusu olarak bazı temel yükümlülükleri devam etmektedir:
Veri Güvenliğini Sağlama Yükümlülüğü (Madde 12): Gazetecilerin haber kaynaklarının gizliliğini koruması, dijital ve fiziki arşivlerin güvenliğini sağlaması, siber saldırılara karşı teknik ve idari tedbirler alması bu kapsamdadır.
Aydınlatma Yükümlülüğü: Her ne kadar haber anında aydınlatma pratik olmasa da, medya kuruluşlarının internet sitelerindeki “Gizlilik Politikaları” veya “KVKK Aydınlatma Metinleri” aracılığıyla genel bir aydınlatma yapmaları iyi bir uygulama olarak kabul edilmektedir.
Kurul Kararlarına Uyma: Kişisel Verileri Koruma Kurulu’nun verdiği ilke kararlarına ve somut olaylara ilişkin kararlara uymakla yükümlüdürler. Aksi takdirde yüksek idari para cezaları ile karşılaşabilirler.
Sonuç Ve Değerlendirme
Haber yayıncılığı, demokratik toplumun can damarı olan basın özgürlüğünün bir tezahürüdür. KVKK ise bireyin en temel haklarından olan özel hayatın gizliliğini ve kişisel verilerinin geleceğini kontrol etme hakkını güvence altına almayı amaçlar. Görüldüğü üzere, 6698 sayılı Kanun, gazetecilik faaliyetlerini yasaklayıcı bir yaklaşım benimsememiş, aksine ifade özgürlüğü kapsamında önemli bir istisna alanı tanımıştır.
Ancak bu istisna, “basın özgürlüğü her türlü kişisel veri ihlalini meşru kılar” şeklinde yorumlanamaz. Medya kuruluşları, her haberde kamu yararı, gerçeklik, ölçülülük ve kişilik haklarına saygı ilkelerini bir arada gözetmek zorundadır. Özellikle dijital haberciliğin ve sosyal medyanın yarattığı yeni sorun alanları karşısında, “unutulma hakkı” gibi kavramlar giderek daha fazla önem kazanmaktadır. Nihayetinde, hukuka ve etiğe uygun bir habercilik anlayışı, hem basının saygınlığını koruyacak hem de bireylerin temel hak ve özgürlüklerine saygılı, daha adil bir kamusal alanın inşasına hizmet edecektir.
Av. Efehan Mihai ERGİNER
