Gıda Zehirlenmesi Şikayetlerinde Analiz Ücreti (2025)

İşbu yazımızda; gıda zehirlenmelerinde ya da gıda zehirlenmesi şüphesi bulunan durumlarda yapılan şikâyet üzerine denetim gerçekleşmesi, numune alınması ve buna dair alınan numunenin incelenmesi karşılığı meydana gelen masrafların kim tarafından karşılanacağı, bir başka anlatımla gıda zehirlenmesi şikayetlerinde analiz ücretinin sorumlusu konusu irdelenecektir.

Gıda Zehirlenmesi Şikayetlerinde Analiz Ücreti

Gıda işletmelerinin rutin denetimlerinin yanı sıra şikâyet üzerine denetimleri de söz konusu olabilmektedir. İşletmeler hakkında mevcut veya potansiyel gıda zehirlenmesi iddiası ile T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı uygulaması olarak hayata geçen ALO 174 hattı üzerinden veya doğrudan doğruya bakanlık ile ilgili birimlere şikâyet başvurusu yapılabilmekte olup, işbu başvuru üzerine bakanlığa bağlı denetim ekiplerince işletmeye gelinerek denetim yapılmakta, şikâyet edilen gıda üzerinden laboratuvar analizi için numune alınmaktadır. İşbu numune ve analiz ücretlerinin ise kimin tarafından karşılanacağı meselesi tartışılmaktadır.

Gıda Zehirlenmesi Şikayetlerinde Analiz Ücreti : Değerlendirme

17 Aralık 2011 R.G. Tarihli Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığınca yayınlanan Gıda ve Yemin Resmi Kontrollerine Dair Yönetmeliğin 41. maddesine göre;

Resmi kontrollerin finansmanı

(1) Gıda zehirlenmelerinde ya da zehirlenme şüphesi bulunan durumlarda zehirlenmeye neden olabilecek gıda ve gıda ile temasta bulunan madde ve malzemelerden alınan numunelere ait her türlü muayene ve analiz ücretleri dahil tüm masraflar ilgili faaliyetten sorumlu gerçek veya tüzel kişilerce ödenir.

(2) Bir uygunsuzluğun tespiti, Bakanlığın normal kontrol faaliyetlerini aşan resmi kontrolleri gerektiriyorsa, ek kontrollerden doğan masraflar, ürünlerin sahibi olan veya ek kontroller yürütülürken ürünleri elinde bulunduran gerçek veya tüzel kişiler tarafından ödenir. Normal kontrol faaliyetleri; Bakanlığın çok yıllık ulusal kontrol planı ile belirlenenler dahil olmak üzere, Kanun kapsamında gerekli görülen rutin kontrol faaliyetleridir. Normal kontrol faaliyetlerini aşan faaliyetler ise sorunun kapsamının tespiti için veya düzeltici faaliyetlerin yürütüldüğünün onaylanması için gerekli olan çalışmalardır; bu amaçla bir uygunsuzluğu tespit etmek veya kanıtlamak için yürütülmesi gereken numune alma ve analiz dahil diğer kontrolleri de kapsamaktadır.

(3) İtiraz durumunda, şahit numunenin analizi de dahil olmak üzere tüm masraflar gerçek veya tüzel kişiler tarafından karşılanır.

(4) Resmi kontrollerin hangi faaliyetlerinden ne miktarda ücret alınacağı, 28/12/2006 tarihli ve 26390 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Tarım ve Köyişleri Döner Sermaye İşletmeleri Uygulama Yönetmeliğine göre belirlenir.

Zehirlenmeye sebep olduğu veya olabileceği iddiası ile şikâyet olunan gıda analizlerinin temiz çıkıp çıkmadığı ayrımına mevzuatta yerel verilmemiş olup, her türlü şikâyet üzerine denetimde muayene ve analiz ücretlerinin işletmeye yükletilmesi öngörülmüştür. Bu analiz sonuçlarına karşı girişilecek itirazlarda da benzer şekilde işletme sorumlu tutulmaktadır. Hal böyle iken, numune analiz sonuçları temiz çıkan işletmelerin kusuru olmaksızın söz konusu masraflara katlanma gereğinin hukuk ilkeleri ve hakkaniyet ile bağdaştığından söz edebilmek mümkün değildir.

Gıda Zehirlenmesi Şikayetlerinde Analiz Ücreti : İçtihat

Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 2025/440 E. 2025/1265 K. ve 03.03.2025 T. künyeli ilamına göre;

“Uyuşmazlık, ALO 174 hattına şikayet sonucunda davacı Bakanlık tarafından davalıdan alınan numunelerin temiz çıkması halinde analiz ücretinin tahsilinin davalıdan talep edilip edilmeyeceği noktasında toplanmaktadır.

17.12.2011 tarihli ve 28145 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Gıda ve Yemin Resmi Kontrollerine Dair Yönetmeliğin “Resmi kontrollerin finansmanı” başlıklı 41/1. maddesinde, “Gıda zehirlenmelerinde ya da zehirlenme şüphesi bulunan durumlarda zehirlenmeye neden olabilecek gıda ve gıda ile temasta bulunan madde ve malzemelerden alınan numunelere ait her türlü muayene ve analiz ücretleri dahil tüm masraflar ilgili faaliyetten sorumlu gerçek veya tüzel kişilerce ödenir.” hükmü düzenlenmiştir.

Dosyanın incelenmesinde, somut olayda zehirlendiğini iddia eden bir kişinin ALO 174 hattını araması sonucu davacı idare tarafından davalının işlettiği pastaneden numune alınarak analiz yapıldığı, olayda somut şikayetin bulunduğu, davalıdan alınan numunenin aynı ürüne ait olmadığı, benzer nitelikte olan ürüne ait olduğu, benzer nitelikte üründen alınan numunenin temiz çıktığı, analiz ücretinin de davalıdan istendiği, zehirlenme şüphesiyle alınan numunelerde analiz ücretlerinin faaliyetten sorumlu gerçek veya tüzel kişilerce ödeneceği Yönetmeliğin 41. maddesinde düzenlendiği anlaşılmaktadır (Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin 11.11.2015 tarihli ve 2014/14319 E., 2015/12 801 K. sayılı ilamı).

O halde Mahkemece, Gıda ve Yemin Resmi Kontrollerine Dair Yönetmeliğin “Resmi kontrollerin finansmanı” başlıklı 41/1. maddesine göre davanın kabulü yerine, anılan Yönetmeliğin 41. maddesinin hukuka aykırı olduğu, idarenin görevi olan gıda zehirlenmesi denetimi sonucu temiz çıkan ürünlerle ilgili numune ücretlerinin davalıdan istenemeyeceği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olduğundan Adalet Bakanlığının bu yöne ilişen kanun yararına temyiz talebinin kabulü gerekmiştir.”

Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin 2014/14319 E. 2015/12801 K. ve 11.11.2015 T. künyeli ilamına göre; “Dosya içeriğinden; davalı şirketin işlettiği R.. C..24/09/2010 tarihinde yemek yiyen kişilerde zehirlenme şüphesi bulunması üzerine savcılık talimatı ile yenilen yiyeceklerden numuneler alınarak analiz yaptırıldığı anlaşılmaktadır. Şu halde numuneler haklı nedenle alınmıştır. Numunelerin temiz çıkması analiz ücreti ödenmemesini gerektirmez. 17/11/2011 tarih, 28145 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe giren Gıda ve Yemin Resmi Kontrollerine Dair Yönetmelik’in 41/1. maddesinde belirtilen “.. ” hükmü uyarınca davalı şirket zehirlenme şüphesiyle yaptırılan analiz ücretinden sorumludur. Davanın kabulü yerine, yerinde olmayan gerekçeyle reddine karar verilmiş olması usul ve yasaya uygun düşmediğinden kararın bozulması gerekmiştir.”

Sonuç

Yönetmeliğin 41. Maddesinin amir hükümleri gözetilerek gıda zehirlenmesi şikayetlerinde yapılan denetimlerden alınan numunelerin muayenesi ve analizi ücretleri, analiz sonucunun temiz çıkıp çıkmamasına bakılmaksızın gıda işletmesine yükletilmektedir. Bu minvalde gıda zehirlenmesi şikayetlerinde analiz ücretinin işletme tarafından ödeneceği söylenmelidir. Buna mukabil, bu husus her ne kadar yönetmelikte düzenlenmiş ve yasal olsa da özellikle analiz sonuçları temiz çıkan işletmelerin haksız şekilde muayene ve analiz ücretlerinden sorumlu tutulmasının hukuk prensiplerine ve hakkaniyete aykırı olduğu, şikâyet hakkının suiniyetli şekilde kullanıma açık olduğu düşünceleriyle gıda zehirlenmesi şikayetlerinde analiz ücretinin bakanlıkça karşılanması için idari dava ikamesi yahut da haksız şikâyette bulunan kişinin sorumlu tutulması için hukuk davası ikame edilebileceği kanaatindeyiz.

Av. Efehan Mihai ERGİNER