Gıda Firmalarında Gıda Mühendisi Çalıştırma Zorunluluğu
Gıda sektöründe faaliyet gösteren ticari işletmelerin, toplum sağlığının korunması ve gıda güvenliğinin temini gibi kamusal menfaatler doğrultusunda, mevzuatla belirlenmiş bir takım yükümlülüklere tabi olduğu izahtan varestedir. Bu yükümlülüklerin en önemlilerinden biri de belirli nitelikleri haiz gıda işletmelerinin, üretim süreçlerinin teknik ve hijyenik denetimini sağlamak üzere gıda mühendisi istihdam etme mecburiyetidir.
Yazı İçeriği
Gıda Mühendisi İstihdam Zorunluluğunun Yasal Dayanağı
Gıda işletmelerinde gıda mühendisi ve diğer ilgili meslek mensuplarının istihdam zorunluluğunun temel hukuki dayanağı, 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu‘dur. Kanun’un “Sorumluluklar” başlıklı 22. maddesinin 7. fıkrası, bu zorunluluğun çerçevesini çizmektedir. Mezkûr fıkra hükmü, Kanun’un Ek-1’inde belirlenen gıda ve yem işletmelerinin, işin nevine göre, konu ile ilgili lisans eğitimi almış en az bir personel çalıştırmak zorunda olduğunu amirdir.
Bu kanun hükmüne istinaden, Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından Gıda ve Yem İşletmelerinde Çalıştırılması Zorunlu Meslek Mensuplarının Belirlenmesine Dair Tebliğ yayımlanmıştır. Bu tebliğ, hangi tür gıda işletmelerinin, hangi meslek unvanlarına sahip personeli istihdam etmekle yükümlü olduğunu detaylı bir şekilde düzenlemektedir. Dolayısıyla, gıda mühendisi çalıştırma zorunluluğunun kapsamını belirlerken, 5996 sayılı Kanun ile ilgili tebliğ hükümlerinin bir arada mütalaa edilmesi gerekmektedir.
Hangi Gıda İşletmeleri Gıda Mühendisi Çalıştırmak Zorundadır?
Gıda mühendisi istihdam etme zorunluluğu, tüm gıda işletmeleri için geçerli değildir. Bu zorunluluk, işletmenin üretim kapasitesi ve faaliyet alanına göre farklılık göstermektedir. Genel olarak, 30 beygir üzeri motor gücüne sahip olan veya toplamda 10’dan fazla personel çalıştıran gıda işletmeleri bu yükümlülük kapsamındadır.
Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından yayımlanan ilgili tebliğde, zorunlu personel istihdam etmesi gereken işletmeler ve bu işletmelerde çalışabilecek meslek mensupları şu şekilde sıralanmaktadır:
Alkollü ve Alkolsüz İçecek Üreten İşletmeler: Gıda mühendisi, ziraat mühendisi (gıda veya süt bölümü), kimya mühendisi, kimyager.
Meyve ve Sebze İşleyen İşletmeler: Gıda mühendisi, ziraat mühendisi, kimya mühendisi, kimyager.
Et ve Et Ürünleri Üreten İşletmeler (Kasaplar Hariç): Veteriner hekim, gıda mühendisi, ziraat mühendisi (gıda bölümü).
Süt ve Süt Ürünleri Üreten İşletmeler: Gıda mühendisi, ziraat mühendisi (süt bölümü), kimya mühendisi, kimyager, veteriner hekim.
Ekmek ve Unlu Mamuller Üreten İşletmeler: Gıda mühendisi, ziraat mühendisi, kimya mühendisi, kimyager.
Her Türlü Gıda Katkı Maddesi ve Aroma Maddesi Üreten İşletmeler: Gıda mühendisi, ziraat mühendisi (gıda bölümü), kimya mühendisi, kimyager.
Baharat, Kuruyemiş, Cips, Çerez Üreten İşletmeler: Gıda mühendisi, ziraat mühendisi, kimya mühendisi, kimyager, biyolog.
Bal, Polen, Arı Sütü, Temel Petek Üreten İşletmeler: Gıda mühendisi, veteriner hekim, ziraat mühendisi (gıda ve zootekni bölümü), kimyager, biyolog.
Yukarıda sayılanlar, tebliğde yer alan işletme türlerinden sadece bir kısmıdır. Gıda işletmecilerinin, kendi faaliyet alanlarına göre ilgili tebliği detaylı bir şekilde inceleyerek, hangi meslek mensubunu istihdam etmeleri gerektiğini tespit etmeleri hukuki bir zorunluluktur.
Küçük Gıda İşletmeleri İçin Muafiyet Durumu
Yukarıda da belirtildiği üzere, gıda mühendisi çalıştırma zorunluluğu, işletmenin büyüklüğü ile doğrudan ilişkilidir. 30 beygirin altında motor gücüne sahip olan ve 10’dan az personel çalıştıran küçük gıda işletmeleri, genel olarak bu zorunluluktan muaftır. Ancak, bu muafiyetin de istisnaları bulunabilmekte ve işletmenin faaliyet gösterdiği spesifik alana göre farklı düzenlemeler öngörülebilmektedir. Bu nedenle, küçük işletme sahiplerinin de güncel mevzuatı takip etmeleri ve muafiyet durumlarını teyit etmeleri önem arz etmektedir.
Gıda Mühendisinin Görev ve Sorumlulukları
Gıda işletmelerinde istihdam edilen gıda mühendisleri, sadece yasal bir zorunluluğu yerine getirmekle kalmaz, aynı zamanda gıda güvenliği ve halk sağlığının korunmasında kritik bir rol oynarlar. Gıda mühendisinin temel görev ve sorumlulukları şu şekilde özetlenebilir:
Gıda Güvenliği Yönetim Sistemlerinin Kurulması ve Uygulanması: HACCP (Tehlike Analizi ve Kritik Kontrol Noktaları) gibi gıda güvenliği sistemlerinin kurulmasını, uygulanmasını ve denetlenmesini sağlamak.
Üretim Süreçlerinin Denetimi: Hammadde kabulünden son ürünün sevkiyatına kadar tüm üretim aşamalarının, gıda mevzuatına ve hijyen kurallarına uygun olarak yürütülmesini temin etmek.
Hijyen ve Sanitasyon Kontrolü: İşletmenin genel hijyen koşullarını, personel hijyenini ve üretimde kullanılan alet ve ekipmanın temizliğini denetlemek.
Kalite Kontrol: Üretilen gıdaların, Türk Gıda Kodeksi’ne ve diğer ilgili standartlara uygunluğunu kontrol etmek.
İzlenebilirliğin Sağlanması: Üretim sürecindeki her aşamanın kayıt altına alınarak, ürünün geriye dönük olarak izlenebilirliğini sağlamak.
Mevzuat Takibi: Gıda ile ilgili ulusal ve uluslararası mevzuatı takip ederek, işletmenin bu mevzuata uyumunu sağlamak.
İstihdam Süreci: Gıda Mühendisi Sözleşmesi ve Gerekli Belgeler
Zorunlu personel istihdamı, işletme ile gıda mühendisi arasında noter huzurunda imzalanacak bir “Mesul Müdürlük Sözleşmesi” ile resmiyet kazanır. Bu sözleşme, tarafların hak ve yükümlülüklerini detaylı bir şekilde düzenler. Gıda mühendisinin, ilgili meslek odasına (TMMOB Gıda Mühendisleri Odası) kayıtlı olması ve odaya karşı herhangi bir borcunun bulunmaması gerekmektedir.
Gıda üretim izni ve işletme kayıt belgesi alım süreçlerinde, bu sözleşmenin ve gıda mühendisine ait diğer mesleki belgelerin Tarım ve Orman Bakanlığı il veya ilçe müdürlüklerine ibraz edilmesi zorunludur.
Gıda Mühendisi Çalıştırmamanın Cezai Müeyyideleri
5996 sayılı Kanun’da öngörülen zorunlu personel istihdam etme yükümlülüğüne uymayan gıda işletmeleri hakkında idari yaptırımlar uygulanmaktadır. Kanun’un 40. maddesi uyarınca, 22. maddenin yedinci fıkrasında belirtilen personeli çalıştırmayanlara idari para cezası verilir. Bu ceza tutarı, her yıl yeniden değerleme oranına göre güncellenmektedir. 2025 yılı itibarıyla bu ceza miktarı on binlerce Türk Lirası’na tekabül edebilmektedir.
İdari para cezasının yanı sıra, Tarım ve Orman Bakanlığı denetçileri tarafından yapılan denetimlerde bu eksikliğin tespiti halinde, işletmenin faaliyetlerinin geçici olarak durdurulması gibi daha ağır yaptırımlar da gündeme gelebilir.
Sonuç ve Değerlendirme
Gıda firmalarında gıda mühendisi çalıştırma zorunluluğu, keyfi bir uygulama olmayıp, gıda güvenliğinin sağlanması ve dolayısıyla halk sağlığının korunması amacına matuf, kanuni bir yükümlülüktür. Gıda işletmecilerinin, bu hukuki zorunluluğun bilincinde olarak hareket etmeleri, hem olası idari yaptırımlardan kaçınmaları hem de ürettikleri gıdaların güvenilirliğini teminat altına almaları açısından elzemdir. Bu süreçte, gıda hukuku alanında uzman bir avukattan hukuki danışmanlık hizmeti alınması, işletmelerin yasal yükümlülüklerini eksiksiz bir şekilde yerine getirmelerine ve olası hukuki ihtilafların önüne geçmelerine yardımcı olacaktır.
Av. Efehan Mihai ERGİNER
