Evlilik Dışı Çocuğun Nüfusa Kaydı Nasıl Yapılır?
Aile Hukuku alanında karşılaşılan önemli ve hassas konuların başında, evlilik dışı doğan çocuğun nüfusa kaydı ve bu kaydın beraberinde getirdiği soybağı meseleleri gelmektedir. Türk Medeni Kanunu (TMK) hükümleri, evlilik birliği dışında dünyaya gelen çocukların haklarını ve resmiyet kazanma süreçlerini ayrıntılı olarak düzenlemiştir. Bir çocuğun doğumuyla birlikte, annesi ile arasındaki soybağı kendiliğinden, doğum olayı ile kurulmuş kabul edilir. Ancak, çocuğun babası ile arasındaki hukuki soybağının tesisi, evlilik birliği içinde doğan çocuklardan farklı prosedürlere tabidir.
Yazı İçeriği
Evlilik Dışı Çocuğun Annesi Tarafından Nüfusa Kaydı
Evlilik birliği dışında doğan bir çocuğun nüfusa kaydı sürecinde ilk ve en temel adım, çocuğun annesi tarafından yapılan bildirimdir. Çocuk ile anne arasındaki soybağı, başka hiçbir işleme gerek kalmaksızın, doğumla kurulur.
Gerekli Belgeler Ve Başvuru Mercii
Annenin başvurusu ile evlilik dışı çocuğun nüfusa kaydı için gerekli temel belgeler şunlardır:
Annenin Nüfus Cüzdanı/Kimlik Kartı: Başvuruyu yapan annenin kimlik belgesi aslı.
Hastane Doğum Belgesi: Doğumun gerçekleştiği sağlık kuruluşu tarafından düzenlenen resmi belge. Eğer doğum, sağlık personeli takibi dışında gerçekleşmişse, nüfus müdürlüğüne sözlü beyan ile bildirim yapılabilir.
Anne, bu belgelerle birlikte yerleşim yerindeki Nüfus Müdürlüğü‘ne başvurarak çocuğunu kendi kütüğüne kaydettirir. Bu aşamada, çocuğun baba hanesi boş bırakılır ve çocuk kural olarak annenin soyadını alır. Doğum bildirimi işleminin, çocuğun doğumunu takiben 30 gün içinde yapılması yasal bir zorunluluktur. Yurt dışında doğan çocuklar için ise bu süre 60 gün olup, en yakın dış temsilciliğe (Konsolosluk) bildirimde bulunulmalıdır.
Baba İle Soybağının Kurulması Yolları
Evlilik dışı doğan çocuğun baba hanesine kaydedilmesi ve babanın hukuki yükümlülükler altına girmesi için baba ile çocuk arasında soybağının kurulması gerekir. Türk Medeni Kanunu’na göre, baba ile çocuk arasında soybağı iki temel yolla kurulabilir: Tanıma veya Babalık Davası yoluyla.
Tanıma Yoluyla Soybağının Kurulması
Tanıma, biyolojik babanın, evlilik dışı doğan çocuğunu kendi isteğiyle ve tek taraflı irade beyanıyla kabul etmesi işlemidir. TMK madde 295‘e göre tanıma beyanı, belirli şekil şartlarına tabidir ve şu yollarla gerçekleştirilebilir:
Nüfus Memuruna Yazılı Başvuru: Babanın, Nüfus Müdürlüğü’ne yazılı bir dilekçe ile başvurması. Bu işlem, genellikle anne ile birlikte Nüfus Müdürlüğü’ne gidilerek yapılır.
Noterde Düzenlenen Resmi Senet: Babanın notere giderek, çocuğu tanıdığına dair resmi bir senet (Tanıma Senedi) düzenlemesi. Senedin aslının nüfus kaydı için Nüfus Müdürlüğü’ne ibrazı gerekir.
Mahkemeye Yazılı Başvuru: Babanın, Aile Mahkemesi’ne yazılı bir dilekçe ile başvurarak çocuğu tanıdığını beyan etmesi. Uygulamada bu duruma Tanınma Davası adı verilmektedir ve hasımsız (davalı taraf olmadan) açılır.
Vasiyetnamede Beyan: Babanın usulüne uygun düzenlenmiş bir vasiyetnamesinde çocuğu tanıdığını beyan etmesi.
Tanımanın Hukuki Sonuçları: Tanıma işleminin usulüne uygun yapılması ve geçerlilik şartlarının (çocuğun başka bir erkekle soybağının bulunmaması gibi) sağlanması halinde, çocuk babanın soyadını alır ve babanın kütüğüne kaydedilir. Ayrıca, çocuk babanın mirasçısı olur ve babanın nafaka yükümlülüğü başlar. Ancak, tanımanın gerçekleşmesi, çocuğun velayetinin kendiliğinden babaya geçmesi anlamına gelmez.
Babalık Davası Yoluyla Soybağının Kurulması
Babanın çocuğu tanıma yoluna gitmemesi veya tanıma işleminin geçerlilik şartlarını taşımaması durumunda, soybağının mahkeme kararı ile kurulması için babalık davası açılması gerekir.
Babalık Davasını Kimler Açabilir?
Türk Medeni Kanunu’na göre babalık davası açma hakkı, çocuğun haklarının korunması ilkesi gereği, sadece anne ve çocuğa aittir. Biyolojik babanın bu davayı açma hakkı yoktur; baba soybağını ancak tanıma yoluyla kurabilir.
Anne: Çocuğun doğumundan itibaren bir yıl içinde babalık davası açmak zorundadır. Bu süre hak düşürücü süredir.
Çocuk: Çocuk açısından ise hak düşürücü süre bulunmamaktadır. Anayasa Mahkemesi kararları ile çocuğun reşit olduktan sonra bile herhangi bir zaman diliminde babalık davası açabileceği hükme bağlanmıştır.
Babalık Davası Süreci ve Deliller
Dava, Aile Mahkemesi‘nde açılır ve davalı taraf biyolojik baba olduğu iddia edilen kişidir. Babalık davasında en temel ve belirleyici delil DNA testidir. Mahkeme, DNA testi ile babalığı tespit ederse, hükmedilen karar ile çocuk baba hanesine kaydedilir ve babanın soyadını alır.
Evlilik Dışı Çocuğun Velayeti Ve Soyadı
Çocuğun Soyadı
Evlilik birliği dışında doğan çocuk, başlangıçta ve doğal olarak annenin soyadını alır. Ancak, baba ile hukuki soybağı kurulduğunda (tanıma veya babalık davası sonucuyla), çocuk babanın soyadını alma hakkına kavuşur. Bu durumda evlilik dışı çocuğun soyadı değişikliği için gerekli hukuki süreç tamamlanmış olur. Babanın soyadının tescil edilmesiyle birlikte, çocuk babanın nüfus kütüğüne kaydolur.
Velayet Durumu
Türk Medeni Kanunu’nun 337. maddesi uyarınca, evlilik dışı doğan çocukların velayeti, başkaca bir işleme gerek kalmaksızın ve otomatik olarak anneye aittir.
Babanın Velayet Hakkı: Babanın çocuğu tanıması veya babalığının mahkeme kararı ile tespit edilmesi, velayeti kendiliğinden babaya geçirmez. Velayetin babaya verilebilmesi için babanın, annenin velayetinin kaldırılması talebiyle ayrıca bir velayet davası açması ve mahkemenin, çocuğun üstün yararını gözeterek bu yönde karar vermesi gerekir. Olağan şartlar altında, özellikle küçük yaştaki çocukların velayeti annede kalmaya devam eder.
Kişisel İlişki Tesisi: Soybağı kurulan baba, velayet kendisine verilmese dahi, çocuğuyla düzenli olarak görüşme hakkı elde eder. Anne ile anlaşma sağlanamaması durumunda, baba Aile Mahkemesi’ne başvurarak çocukla arasında kişisel ilişki kurulmasını talep edebilir.
Yabancı Anne İle Olan Çocuğun Nüfus İşlemleri
Baba Türk, anne ise yabancı uyruklu olduğu durumlarda da evlilik dışı çocuğun nüfusa kaydı ve soybağının kurulması mümkündür.
Bu durumda baba, yukarıda belirtilen tanıma yollarından birini kullanarak çocukla arasında soybağını tesis edebilir. Yabancı anneden doğan çocuğun nüfus kayıt işlemleri için annenin yabancı kimlik ve pasaport belgeleri ile çocuğun doğum belgesinin tercümeleri ile birlikte Nüfus Müdürlüğü’ne başvurulması gerekir. Tanıma işlemi tamamlandığında, Türk babanın soyadı ile çocuk nüfus kütüğüne kaydedilir ve Türk vatandaşlığını kazanır.
Av. Efehan Mihai ERGİNER
