Basın İş Kanunu Uyarınca Kıdem Tazminatı

Türk iş hukuku sistematiği içerisinde, çalışanların haklarını koruyan temel kanun 4857 sayılı İş Kanunu olmakla birlikte, belirli meslek gruplarının çalışma koşullarının özel niteliği gereği ayrı kanunlarla düzenleme altına alındığı görülmektedir. Bu özel düzenlemelerden en önemlilerinden biri, 5953 sayılı Basın Mesleğinde Çalışanlarla Çalıştıranlar Arasındaki Münasebetlerin Tanzimi Hakkında Kanun, bilinen adıyla Basın İş Kanunu’dur. Bu kanun, gazetecilerin ve diğer basın çalışanlarının özgün çalışma şartlarını göz önünde bulundurarak onlara genel İş Kanunu’na tabi çalışanlardan daha farklı ve çoğu zaman daha lehe olanaklar sunmaktadır. Bu olanakların başında ise kıdem tazminatı hakkı gelmektedir.

Basın İş Kanunu Kapsamında “Gazeteci” Sayılan Çalışanlar Kimlerdir?

Öncelikle, bu kanunun sunduğu haklardan kimlerin yararlanabileceğini netleştirmek gerekir. 5953 sayılı Kanun, yalnızca gazete, dergi gibi yayın organlarında haber ve yazı işleriyle uğraşanları değil, oldukça geniş bir çalışan grubunu “gazeteci” tanımı altında toplamaktadır. Yargıtay içtihatları ve kanunun lafzı uyarınca;

• Muhabirler,

• Editörler,

• Yazı İşleri Müdürleri,

• Sayfa Sekreterleri,

• Foto Muhabirleri,

• Kameramanlar,

• İnternet haber sitelerinin yayın ve içerik birimlerinde çalışanlar,

• Radyo ve televizyonların haber birimlerinde görev yapanlar

gibi fikir ve sanat işçiliği niteliği taşıyan görevleri ifa edenler, bu kanun kapsamında değerlendirilir. Önemli olan, unvan değil, fiilen yapılan işin niteliğidir.

Kıdem Tazminatına Hak Kazanmanın Genel Şartları Nelerdir?

Basın İş Kanunu’na tabi bir gazetecinin kıdem tazminatına hak kazanabilmesi için genel İş Kanunu’ndan farklı olarak, o işyerinde değil, meslekte en az beş yıllık bir kıdeme sahip olması gerekmektedir. Bu, en temel ve ayırt edici şarttır. Beş yıllık mesleki kıdemi dolduran bir gazeteci, aşağıdaki durumlardan birinin gerçekleşmesi halinde kıdem tazminatını talep edebilir:

1. İşveren Tarafından İş Sözleşmesinin Feshedilmesi: Gazetecinin kusurlu davranışları dışında bir nedenle işveren tarafından iş akdinin sona erdirilmesi durumunda kıdem tazminatı hakkı doğar.

2. Gazetecinin Haklı Nedenle Sözleşmeyi Feshetmesi: İş Kanunu’ndaki haklı nedenlere paralel olarak, ücretin zamanında ödenmemesi, işverenin gazetecinin şeref ve haysiyetine dokunacak davranışlarda bulunması gibi geçerli gerekçelerle gazetecinin istifa etmesi halinde kıdem tazminatı ödenmelidir.

3. Yayın Organının Faaliyetine Son Vermesi: Gazete, dergi veya haber ajansının kapanması durumunda gazetecinin kıdem tazminatı hakkı saklıdır.

4. Yayın Organının Siyasi Çizgisinde Gazetecinin Vicdani Kanaatlerine Aykırı Bir Değişiklik Olması: Bu madde, Basın İş Kanunu’nun en özgün hükümlerinden biridir. Çalışılan yayın organının siyasi veya yayın politikasında gazetecinin şerefini, şöhretini veya genel olarak manevi menfaatlerini ihlal edecek nitelikte bariz bir değişiklik olması durumunda, gazeteci iş sözleşmesini feshederek kıdem tazminatına hak kazanabilir.

5. Emeklilik: Yaşlılık, malullük aylığı veya toptan ödeme almak amacıyla işten ayrılan gazeteci kıdem tazminatını alır.

6. Muvazzaf Askerlik Hizmeti: Askerlik görevi nedeniyle işten ayrılan gazeteci kıdem tazminatına hak kazanır.

7. Gazetecinin Vefatı: Çalışanın vefatı halinde, kıdem tazminatı yasal mirasçılarına ödenir.

Basın İş Kanunu Uyarınca Kıdem Tazminatı Nasıl Hesaplanır?

Kıdem tazminatı hesaplaması, Basın İş Kanunu’nun gazetecilere sağladığı en büyük avantajlardan birini barındırır. Hesaplama yapılırken şu adımlar izlenir:

• Esas Alınacak Ücret: Kıdem tazminatı, gazetecinin aldığı son brüt ücret üzerinden hesaplanır. Bu ücrete, “giydirilmiş brüt ücret” denilmektedir. Yani, maaşın yanı sıra gazeteciye düzenli olarak sağlanan ikramiye, prim, yol ve yemek yardımı gibi tüm ek menfaatler de hesaba dahil edilir.

• Hesaplama Formülü: Her bir yıllık hizmet süresi için bir aylık giydirilmiş brüt ücret tutarında tazminat ödenir. Altı aydan fazla olan süreler, tam yıl gibi kabul edilir. Örneğin, 5 yıl 7 ay çalışması olan bir gazeteci, 6 yıllık kıdem tazminatına hak kazanır.

• Kıdem Tazminatı Tavanı Uygulanmaması: Belki de en önemli fark budur. 4857 sayılı İş Kanunu’na tabi çalışanlar için devlet tarafından belirlenen bir “kıdem tazminatı tavanı” mevcutken, Basın İş Kanunu’na tabi gazeteciler için herhangi bir tavan uygulaması yoktur. Bu durum, yüksek ücretle çalışan gazetecilerin, hak ettikleri tazminatı eksiksiz bir şekilde almalarını sağlar.

4857 Sayılı İş Kanunu İle Temel Farklılıklar

Konunun daha net anlaşılması için iki kanun arasındaki temel kıdem tazminatı farklarını özetlemek faydalı olacaktır: