Avukatlar Masak Uyum Görevlisi Olabilir mi?
Mevzuatımızda son yıllarda ivme kazanan suç gelirlerinin aklanması (kara para aklama) ve terörün finansmanının önlenmesi (AML/CFT) çabaları, Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK) yükümlüleri ve bu kurumların uyum birimleri için uyum görevlisi atama zorunluluğunu gündeme getirmiştir. Bu kritik pozisyon, özellikle hukuki bilgi ve risk yönetimi tecrübesi gerektirdiğinden, avukatların bu görevi üstlenip üstlenemeyeceği, hangi şartlarda üstlenebileceği, hukuk camiasının yakından takip ettiği bir mesele haline gelmiştir.
Yazı İçeriği
Yasal Çerçevede Uyum Görevlisi Kavramı ve Şartları
5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun ve buna dayanılarak çıkarılan ikincil mevzuat, uyum programı oluşturma ve uyum görevlisi atama zorunluluğunu düzenlemektedir. MASAK, özellikle finansal kuruluşlar, sermaye piyasası kurumları, sigorta şirketleri ve son düzenlemelerle kapsamı genişletilen diğer yükümlü gruplarında (örneğin, belirli taşınmaz alım satım işleri veya şirket kurulumunda danışmanlık yapan avukatlar da belirli sınırlar içinde yükümlü sayılmaktadır) uyum programının etkinliğini sağlamak üzere uyum görevlisi atanmasını şart koşar.
Uyum Görevlisi Olma Genel Şartları
MASAK düzenlemelerinde uyum görevlisi olmak için aranan genel şartlar, ilgili Yönetmelik ve Genel Tebliğ’lerde ayrıntılı olarak belirtilmiştir. Temel olarak aranan şartlar şunlardır:
T.C. vatandaşı olmak.
Lisans düzeyinde yükseköğrenim görmüş olmak (Hukuk fakültesi mezunları, bu şartı doğal olarak sağlamaktadır).
Kamu haklarından mahrum bulunmamak.
Belirli suçlardan hükümlü olmamak (adli sicil kaydı ile belgelenir).
Uyum Yönetmeliği’nin 17. maddesinde belirtilen mesleklerde en az beş yıllık mesleki deneyime sahip olmak (Finansal kuruluşlar için bu şartta istisnalar ve detaylar bulunabilmektedir).
Avukatların Uyum Görevlisi Olarak Konumu: Yetkinlik ve Sınırlamalar
Hukuk eğitimi ve avukatlık mesleği, uyum görevlisinin ihtiyaç duyduğu mevzuat bilgisine, risk analiz yeteneğine ve raporlama disiplinine doğrudan katkı sağlamaktadır. Dolayısıyla, bir avukatın mesleki bilgi ve tecrübesi, bu görevi icra etmek için üstün bir yetkinlik sağlamaktadır.
Avukatlık Mesleği ve Uyum Görevlisi Sınavı/Lisansı
MASAK, son düzenlemelerle birlikte Uyum Görevlisi Lisanslama ve Sicil Sistemi’ni getirmiştir. Bu sistem, görevi üstlenecek kişilerin yetkinliğini bir sınav ile belgelendirmesini zorunlu kılmaktadır.
Avukatlar Sınava Girebilir mi? Hukuk fakültesi mezunu ve diğer genel şartları taşıyan her aday gibi avukatlar da MASAK Uyum Görevlisi Yetkilendirme Sınavı’na katılma hakkına sahiptir. Sınavda başarılı olan ve diğer şartları sağlayan avukatlar Uyum Görevlisi Lisansı almaya hak kazanır.
5 Yıllık Deneyim Şartı: Yönetmelikteki bazı istisnalar hariç, uyum görevlisi adaylarından belirli alanlarda 5 yıllık mesleki deneyim talep edilmektedir.
Avukatlar İçin Meslek Sırrı
Avukatlık mesleğinin temelini oluşturan sır saklama yükümlülüğü ve savunma hakkının kutsallığı, avukatların MASAK yükümlülükleri ile çatıştığı en hassas noktadır. Kanun koyucu bu ikilemi gidermek amacıyla, 5549 sayılı Kanun’da yapılan değişiklikle avukatların yükümlülük kapsamını netleştirmiştir:
Sınırlı Yükümlülük: Avukatlar, kural olarak müvekkilin savunma hakkı kapsamında icra ettiği mesleki faaliyetler ve edindiği bilgiler (meslek sırrı) nedeniyle MASAK yükümlüsü sayılmazlar.
Yükümlü Olan İşler: Ancak, Kanun, avukatların sadece belirli mali işlemlerle (örneğin; taşınmaz alım satımı, şirket, vakıf veya dernek kurulması, yönetiminde bulunma, banka hesabı işletme vb.) sınırlı olarak müvekkil adına veya hesabına hareket etmeleri halinde MASAK yükümlüsü olacağını açıkça düzenlemiştir. Bu sınırlı alandaki faaliyetler dahi, uyum görevlisi olarak görev yapacak bir avukat için çıkar çatışması potansiyeli yaratabilir.
Sonuç
Avukatlar, hukuki altyapıları, mesleki deneyimleri ve risk yönetimine olan hakimiyetleri sayesinde MASAK uyum görevlisi pozisyonu için son derece uygun adaylardır.
Ancak, bu görevi üstlenmek isteyen bir avukatın, öncelikle MASAK Uyum Görevlisi Yetkilendirme Sınavı’nda başarılı olarak lisans alması gerekmektedir. Ayrıca, avukatın Uyum Yönetmeliği’nin 17. maddesinde belirtilen mesleklerde en az beş yıllık mesleki deneyime sahip olmak şartını yerine getirmesi gereklidir. Yükümlü kuruluşların, uyum programını etkin bir şekilde yürütebilmek için, avukat uyum görevlilerinin bilgi ve tecrübesinden azami ölçüde yararlanması, Kanun’un ruhuna uygun bir yaklaşım olacaktır.
Av. Efehan Mihai ERGİNER
