Askerlik Nedeniyle İşten Ayrılan İşçinin Yasal Hakları Nelerdir? (2025)
Çalışma hayatı, çeşitli sebeplerle iş sözleşmelerinin sonlanmasını içeren dinamik bir süreçtir. Bu nedenlerden biri de Anayasal bir yükümlülük olan askerlik hizmetidir. Türk hukukunda, muvazzaf askerlik hizmeti nedeniyle iş sözleşmesini feshetmek durumunda kalan işçilerin yasal hakları özel bir düzenlemeye tabidir. Bu düzenlemeler, çalışanın hem sosyal güvencesini hem de ekonomik kazanımlarını koruma altına almayı amaçlamaktadır.
Yazı İçeriği
Kıdem Tazminatına Hak Kazanma Şartları
Muvazzaf askerlik hizmeti, işçinin haklı nedenle fesih hallerinden biri olarak kabul edilmektedir. Bu durum, çalışanın en önemli haklarından olan kıdem tazminatına hak kazanmasına zemin hazırlar.
Yasal Dayanak
İşçinin muvazzaf askerlik hizmeti nedeniyle işten ayrılması durumunda kıdem tazminatına hak kazanacağı,
4857 sayılı İş Kanunu’nun 120. maddesi ile halen yürürlükte bulunan 1475 sayılı (eski) İş Kanunu’nun kıdem tazminatını düzenleyen 14. maddesi hükümleriyle güvence altına alınmıştır.
Ancak, kıdem tazminatına hak kazanmanın temel bir ön koşulu bulunmaktadır. İşçinin, iş sözleşmesinin sonlandırıldığı tarihte o işyerinde en az 1 yıl süre ile çalışmış olması gerekir. Askerlik nedeniyle kıdem tazminatı talep eden işçi için de bu bir yıllık çalışma süresi şartı geçerliliğini korur.
Muvazzaf Askerlik Kavramı
Kıdem tazminatı hakkını doğuran “muvazzaf askerlik” terimi, TDK sözlüğünde; Silahlı Kuvvetler’de görev başında olan subay, astsubay ve askerlik hizmetini yerine getiren erler olarak tanımlanmıştır. Yani, aktif askerlik hizmeti nedeniyle işten ayrılma durumunu ifade eder.
Bedelli Askerlik Durumu
Uzun süre hukuki bir tartışma konusu olan bedelli askerlik durumunda kıdem tazminatına hak kazanılıp kazanılmayacağı hususu, yüksek yargı kararları ve ilgili kanun değişiklikleri ile netlik kazanmıştır.
- Yasal Gelişme: 2019 yılında yürürlüğe giren 7179 sayılı Asker Alma Kanunu ile bedelli askerlik kalıcı bir statüye kavuşmuştur.
- Yargı Görüşü: Çeşitli yargı kararlarında, bedelli askerlik sebebiyle işten ayrılan işçilere de kıdem tazminatı ödenmesi gerektiğine hükmedilmiştir.
- Kanunda Ayrım Yok: İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 28. Hukuk Dairesi’nin bir kararında bu durum şu şekilde ifade edilmiştir: “Kıdem tazminatına hak kazanma bakımından işçinin iş sözleşmesini muvazzaf askerlik hizmeti nedeniyle feshetmesi yeterli olup, askerliğin kısa süreli ya da bedelli olması önem taşımaz.
1475 sayılı Kanunun 14. maddesi ‘Muvazzaf askerlik hizmeti dolayısıyla’ işten ayrılanların kıdem tazminatına hak kazanacağını düzenlemekle yetinmiş, muvazzaf askerlik hizmetinin ne şekilde yapılacağı, diğer bir ifade ile fiilen mi yoksa bedel ödemek suretiyle mi yapılacağı konusunda bir ayrım yapmamıştır”. Bu görüş, Konya Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi’nin kararıyla da desteklenmektedir.
Dolayısıyla, bedelli askerlik yapan işçi de, iş sözleşmesini feshetmek koşuluyla ve 1 yıllık kıdem şartını sağlaması halinde, 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14. maddesi gereğince kıdem tazminatını talep edebilir.
İhbar Tazminatı ve İhbar Süresi Durumu
Muvazzaf askerlik nedeniyle iş sözleşmesinin feshedilmesi, işçinin kıdem tazminatına hak kazandığı özel bir fesih nedeni iken , ihbar tazminatı ve ihbar süresi açısından farklı bir hüküm söz konusudur.
İhbar Tazminatına Hak Kazanamama
1475 sayılı İş Kanunu’nun 14. maddesi hükmüne göre, işçi muvazzaf askerlik sebebiyle işten ayrıldığında kıdem tazminatına hak kazanır; ancak ihbar tazminatına hak kazanamaz. İş sözleşmesini fesheden taraf, feshi haklı bir nedene dayandırsa dahi ihbar tazminatına hak kazanamaz.
İhbar Öneli (Bildirim Süresi) Zorunluluğu
Askerlik nedeniyle işten ayrılmak isteyen bir işçi, işverene önceden bildirimde bulunmak zorunda değildir. İşçi, iş sözleşmesini ani bir kararla feshetme ve ihbar öneli (süresi) vermeme hakkına sahiptir.
Yargıtay’ın ilgili bir kararında da belirtildiği gibi; ihbar tazminatı, belirsiz süreli iş sözleşmesini haklı bir neden olmaksızın ve usulüne uygun bildirim öneli tanımadan fesheden tarafın ödemesi gereken bir tazminattır. Askerlik, evlilik veya emeklilik gibi nedenlerle işçinin iş sözleşmesini feshetmesi durumunda, işçinin ihbar tazminatı talep hakkı bulunmadığı gibi, işveren de işçiden ihbar tazminatı talep edemez.
Fesih Bildirimi ve Belgelendirme Yükümlülüğü
Kıdem tazminatı hakkını kullanmak isteyen işçinin, askerlik nedeniyle işten ayrıldığını resmi olarak belgelendirmesi ve işverene yazılı bildirimde bulunması gerekmektedir.
İspat Külfeti
Kıdem tazminatını düzenleyen 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14. maddesi gereğince, kıdem tazminatını hak eden kişinin bu durumu işverene belgelendirmesi (ispat etmesi) bir ön koşuldur.
|
Gerekli Belgeler
|
İletim Şekli
|
Açıklama
|
|---|---|---|
|
Yazılı Fesih Bildirimi (İhbarname/Dilekçe)
|
İşverene yazılı olarak iletilmelidir.
|
İş akdini askerlik nedeniyle sonlandırma iradesini beyan etmek.
|
|
İlgili kurumdan alınmış "Askerlik Sevk Belgesi"
|
İspat kolaylığı için noter kanalıyla ve avukat vasıtasıyla iletilmesi tavsiye edilir.
|
Fesih nedenini resmî belgeyle ispatlamak.
|
Sevk Belgesi Olmadan Fesih ve Makul Süre
İş Kanunu, askere gidecek işçinin işten ne zaman ayrılması gerektiği konusunda net bir düzenleme içermemektedir. Bu durum, Yargıtay’ın içtihatlarıyla çözüme kavuşturulmaktadır.
Makul Süre İlkesi: Yüksek yargı, işçinin askere sevk tarihi ile işten ayrılma tarihi arasındaki sürenin “makul” olması gerektiğini vurgulamaktadır. Aksi takdirde, kıdem tazminatı talebi reddedilebilmektedir.
Yargıtay kararları incelendiğinde, celp döneminden 6-7 ay önce iş akdinin feshedilmesi makul kabul edilmezken , ortalama 3 ile 5 aylık bir sürenin makul olarak değerlendirildiği görülmektedir. Bu nedenle işçi, istifa etmeyip askerlik sebebiyle işten ayrıldığını belirten bir ihtar ile iş akdini sona erdirmeli ve fesih tarihi ile askere sevk tarihi arasında makul bir süre bırakmaya dikkat etmelidir.
Askerlik Sonrası Aynı İşe Dönme Hakkı
Askerlik görevi sona eren işçilerin aynı işyerine geri dönme hakları, 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında özel olarak düzenlenmiştir.
İşverene Başvuru Süresi ve Yükümlülük
Askerlik hizmeti nedeniyle işten ayrılan işçiler, askerlik vazifelerinin bitiminden itibaren iki ay içinde işverene başvurarak işe girmek istediklerini bildirmelidirler.
Bu durumda işveren, başvuruda bulunan eski işçiyi:
- Eski işine benzer işlerde
- Boş yer varsa derhal işe almak zorundadır.
- Boş yer yoksa, boşalacak ilk işe işçiyi tercih ederek, o andaki koşullarla işe almak mecburiyetindedir.
Tazminat Sorumluluğu
İşverenin, kanundan doğan bu iş sözleşmesi yapma yükümlülüğünü yerine getirmemesi durumunda , işe alınma talebinde bulunan eski işçiye üç aylık ücret tutarında tazminat ödeme zorunluluğu bulunmaktadır.
Kıdem Süresinin Hesabı
İşçinin askerlik dönüşünde aynı işyerinde yeniden işe başlaması durumunda, askerlik öncesi çalışması da kıdeminden sayılacaktır. Hatta Yargıtay kararları, askerlik nedeniyle sona eren ilk dönem çalışmasının dahi kıdem tazminatı hesabına dahil edilmesi gerektiği yönünde hükümler içermektedir.
İşsizlik Ödeneği Hakkı
Genel kural olarak istifa eden işçilere işsizlik maaşı ödenmezken, askerlik nedeniyle işten ayrılma durumu, zorunlu ve kendi isteği dışında bir ayrılma olarak değerlendirildiğinden, özel bir durum arz etmektedir.
İşsizlik Ödeneğine Hak Kazanma Şartları
Askerlik nedeniyle işten ayrılan işçiler, işsizlik maaşı/ödeneği almak için gerekli diğer genel şartları taşımaları halinde bu ödenekten yararlanabilirler. Bu genel şartlar şunlardır:
- Kendi istek ve kusuru dışında işsiz kalmak (askerlik durumu bu koşulu sağlar).
- Hizmet akdinin sona ermesinden önceki son 120 gün hizmet akdine tabi olmak (prim ödenmesi şart değildir).
- Hizmet akdinin feshinden önceki son üç yıl içinde en az 600 gün süre ile işsizlik sigortası primi ödemiş olmak.
- Hizmet akdinin feshinden sonraki 30 gün içinde en yakın İŞKUR birimine şahsen ya da elektronik ortamda başvurmak.
Askerlik Dönemi ve Ödenek
İşçiler, askerlik nedeniyle işten ayrıldıklarında, işten çıkış kodunda ‘kod 12- askerlik kodu’ ile ayrılırlarsa, gerekli şartları sağlamaları halinde işsizlik ödeneği almaya hak kazanırlar.
Ancak, işçinin fiilen askerlik yaptığı dönemde işsizlik maaşı/ödeneği alması mümkün değildir. Ödenek; askerlikten önce işsiz kalınan dönem ve askerlik dönüşü işsiz kalınan dönem için tahsis edilir.
- İşçi askerlikten önce başvurmuşsa, askere gidince ödeme kesilir ve kalan haklar askerlik dönüşünde ödenir.
- İşçi hemen askere gitmişse, dönüşte İŞKUR’a başvurarak çalışmaya başlayana kadar işsizlik maaşı alabilmektedir.
İşsizlik ödeneği ödeme süresi, son 3 yılda ödenen prime göre değişmekle birlikte, en fazla 10 ay olabilmektedir.
Sonuç
Muvazzaf askerlik sebebiyle işten ayrılan işçinin hakları, Türk İş Hukuku’nda özel olarak korunmuş ve güvence altına alınmıştır.
İşçi, en az bir yıllık kıdeme sahip olması halinde kıdem tazminatına hak kazanır. Ayrıca, fesih bildiriminde bulunma yükümlülüğü olmadan ihbar süresine uymaksızın derhal işten ayrılma yetkisine sahiptir. Kanunen zorunlu bir ayrılık söz konusu olduğu için, diğer şartları sağlaması koşuluyla işsizlik ödeneğinden de yararlanma imkanı mevcuttur. Askerlik görevi bittikten sonra ise, iki ay içinde başvurarak eski işine geri dönme hakkına sahiptir.
Tüm bu hakların doğru ve eksiksiz bir şekilde kullanılması için işçinin, fesih bildirimini yazılı olarak yapması ve askerlik sevk belgesi gibi gerekli belgelerle durumunu ispat etmesi kritik öneme sahiptir.
Av. Efehan Mihai ERGİNER
