Anonim Şirketlerde Genel Kurul Kararlarının İptal Edilebilirliği

Anonim şirketler, sermaye piyasasının ve ticaret hayatının temel yapı taşlarından biridir. Bu şirketlerin en yetkili karar organı ise hiç şüphesiz, pay sahiplerinin iradesinin tecelli ettiği Genel Kurul’dur. Genel Kurul tarafından alınan kararlar, şirketin geleceği, yönetimi ve pay sahiplerinin hakları üzerinde doğrudan etki doğuran, bağlayıcı nitelikte hukuki işlemlerdir. Ancak bu kararların mutlak ve sınırsız bir geçerliliğe sahip olduğu düşünülmemelidir. Hukuk düzeni, özellikle azınlık pay sahiplerinin haklarını ve şirket menfaatini korumak amacıyla, kanuna, esas sözleşmeye ve dürüstlük kuralına aykırı olarak alınan Genel Kurul kararlarına karşı bir dizi hukuki denetim mekanizması öngörmüştür. Bu mekanizmaların en önemlisi ve en sık başvurulanı, “Genel Kurul Kararının İptali Davası”dır.

Genel Kurul Kararlarındaki Sakatlık Halleri: Yokluk, Butlan ve İptal Edilebilirlik

Genel Kurul kararlarının hukuka aykırılığı, doktrinde üç temel kategori altında incelenmektedir. İptal davasını doğru bir zemine oturtabilmek için bu ayrımların net bir şekilde anlaşılması elzemdir.

• Yokluk: Bir genel kurul kararının “yok hükmünde” sayılması, kararın hukuken hiç doğmamış, varlık kazanmamış olduğu anlamına gelir. Bu durum, kararın kurucu unsurlarında eksiklik bulunması halinde söz konusu olur. Örneğin, genel kurul toplantısı hiç yapılmamışken yapılmış gibi gösterilmesi veya kararın şirket organı olmayan bir grup tarafından alınması gibi hallerde karar yoklukla maluldür. Yokluğun tespiti için herhangi bir süreye tabi olunmaksızın her zaman “tespit davası” açılabilir.

• Butlan: Butlan, bir genel kurul kararının hukuken var olmakla birlikte, kanunun emredici hükümlerine, kamu düzenine veya ahlaka aykırı olması nedeniyle baştan itibaren geçersiz sayılmasıdır. Örneğin, anonim şirketin temel yapısını bozan veya pay sahibinin vazgeçilemez nitelikteki haklarını (kâra katılma, oy hakkı, bilgi alma hakkı gibi) ortadan kaldıran kararlar batıldır. Tıpkı yokluk gibi, butlanın tespiti de herhangi bir süreye tabi değildir ve menfaati olan herkes tarafından ileri sürülebilir.

• İptal Edilebilirlik: Makalemizin ana konusunu oluşturan bu halde ise, karar hukuken doğmuş ve geçerlidir. Ancak kanun, esas sözleşme veya dürüstlük kuralına aykırı olduğu için, kanunda sayılan belirli kişilerin, belirli bir süre içerisinde dava açması suretiyle mahkeme kararıyla ortadan kaldırılması mümkündür. Karar, mahkemece iptal edilinceye kadar tüm hukuki sonuçlarını doğurmaya devam eder.

İptal Davasının Hukuki Dayanağı ve İptal Sebepleri

Anonim şirket genel kurul kararlarının iptaline ilişkin temel düzenleme, TTK’nın 445. maddesinde yer almaktadır. İlgili maddeye göre; kanun veya esas sözleşme hükümlerine ve özellikle dürüstlük kuralına aykırı olan genel kurul kararları aleyhine iptal davası açılabilir. Bu madde, iptal davasının üç temel sebebini ortaya koymaktadır.

1. Kanuna Aykırılık

Genel Kurul kararlarının, başta Türk Ticaret Kanunu olmak üzere, Medeni Kanun, Borçlar Kanunu ve diğer ilgili tüm mevzuatın emredici veya yorumlayıcı hükümlerine aykırı olması durumudur. Uygulamada en sık karşılaşılan kanuna aykırılık halleri şunlardır:

• Genel Kurul’un toplantıya çağrı usulüne uyulmaması (usulsüz çağrı),

• Toplantı ve karar nisaplarına riayet edilmemesi,

• Pay sahibinin bilgi alma ve inceleme hakkının hukuka aykırı olarak kısıtlanması,

• Genel Kurul’un devredilemez yetkilerinin Yönetim Kurulu tarafından kullanılmasına ilişkin kararlar alınması.

2. Esas Sözleşmeye Aykırılık

Anonim şirketin anayasası niteliğinde olan esas sözleşme, hem şirket organlarını hem de pay sahiplerini bağlar. Genel Kurul’un alacağı kararların, şirketin kendi esas sözleşmesinde yer alan hükümlere aykırı olmaması gerekir. Örneğin, esas sözleşmede özel bir nisap öngörülmüşken bu nisaba uyulmadan karar alınması, açık bir iptal sebebidir.

3. Dürüstlük Kuralına (Objektif İyi Niyet) Aykırılık

Türk Medeni Kanunu’nun 2. maddesinde düzenlenen dürüstlük kuralı, hakların kullanımı ve borçların ifasında temel bir ilkedir. Bu ilke, anonim şirketler hukukunda da uygulama alanı bulur. Bir genel kurul kararı, kanuna veya esas sözleşmeye şeklen uygun görünse dahi, pay sahiplerinin haklarını makul ve kabul edilebilir bir neden olmaksızın zedeliyorsa veya belirli pay sahiplerine bariz bir şekilde menfaat sağlarken diğerlerini zarara uğratıyorsa, dürüstlük kuralına aykırılık nedeniyle iptal edilebilir. Özellikle “eşit işlem ilkesi”nin ihlal edildiği durumlar bu kapsamda değerlendirilir.

İptal Davası Açmaya Yetkili Olanlar

TTK’nın 446. maddesi, iptal davası açma hakkına sahip olan kişileri sınırlı sayıda (numerus clausus) belirtmiştir. Bu kişiler dışında hiç kimse, bir genel kurul kararının iptalini talep edemez.

• Toplantıda Hazır Bulunup Karara Muhalif Kalan Pay Sahipleri: Davacı pay sahibinin toplantıya katılmış olması, karara olumsuz oy kullanması ve bu muhalefetini toplantı tutanağına “muhalefet şerhi” olarak yazdırması gerekir. Bu şart, dava hakkının kötüye kullanılmasını önlemeyi amaçlar.

• Toplantıya Çağrının Usulüne Uygun Yapılmadığını veya Gündemin Gereği Gibi İlan Edilmediğini İddia Eden Pay Sahipleri: Toplantıda hazır bulunsun veya bulunmasın, bu usulsüzlükleri iddia eden her pay sahibi dava açabilir.

• Toplantıya Katılmalarının Haksız Olarak Engellendiğini İddia Eden Pay Sahipleri: Pay sahibinin genel kurula girişi hukuka aykırı bir şekilde engellenmişse, bu pay sahibi de kararlar aleyhine iptal davası açma hakkına sahiptir.

• Yönetim Kurulu: Yönetim Kurulu, bir bütün olarak, alınan kararın şirketin menfaatlerine aykırı olduğunu düşünüyorsa iptal davası açabilir. Özellikle kararın icrasının yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğunu doğuracağı hallerde bu yola başvurulması önemlidir.

• Yönetim Kurulu Üyelerinden Her Biri: Kararın yerine getirilmesinin kişisel sorumluluğuna yol açacağını düşünen her bir yönetim kurulu üyesi de bireysel olarak iptal davası açma hakkına haizdir.

Dava Süreci ve Usul Hükümleri

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Genel Kurul kararlarının iptali davalarında görevli mahkeme, Asliye Ticaret Mahkemesi‘dir. Yetkili mahkeme ise, anonim şirketin merkezinin bulunduğu yerdeki Asliye Ticaret Mahkemesidir.

Dava Açma Süresi

İptal davası, genel kurul kararının alındığı tarihten itibaren üç ay içinde açılmalıdır. Bu süre, hak düşürücü bir süredir. Yani, üç ay geçtikten sonra dava açma hakkı tamamen ortadan kalkar ve mahkeme bu hususu re’sen (kendiliğinden) dikkate alır.

Yargılama ve İptal Kararının Sonuçları

Mahkeme, yargılama sırasında kararın hukuka aykırı olduğu kanaatine varırsa, kararın iptaline hükmeder. Mahkemenin verdiği iptal kararı, kesinleştikten sonra bütün pay sahipleri için hüküm ifade eder. Bu, kararın “in rem” yani herkese karşı ileri sürülebilen bir etkiye sahip olduğu anlamına gelir. İptal edilen karar, alındığı andan itibaren geçersiz hale gelir. Kesinleşen mahkeme kararı, tescil ve ilan edilmek üzere derhal ticaret siciline bildirilir.

Av. Efehan Mihai ERGİNER