Amir veya Üstü Tehdit Suçu ve Cezası

Bu yazımızda, Amir veya Üstü Tehdit Suçu ve Cezası konusunu değerlendireceğiz. Türk Silahlı Kuvvetleri’nin ve genel olarak tüm orduların temelini, sarsılmaz bir hiyerarşi, mutlak itaat ve katı bir disiplin anlayışı oluşturur. “Emir-komuta zinciri” olarak adlandırılan bu yapı, ordunun bir bütün olarak, en zor şartlar altında dahi etkin bir şekilde görev yapabilmesinin vazgeçilmez şartıdır. Bu yapının en tepesinden en alt rütbesine kadar her bir bireyin, üstünün ve amirinin otoritesine saygı duyması ve yasal emirlerine uyması beklenir.

Bu temel disiplin anlayışına yönelik en doğrudan saldırılardan biri, bir astın (madunun), amirini veya üstünü tehdit etmesidir. Sivil hayatta iki kişi arasındaki bir tehdit, kişisel bir hürriyet ihlali olarak görülürken, askerlik hizmeti içerisinde bir astın üstünü tehdit etmesi, sadece o amirin kişisel güvenliğine değil, aynı zamanda temsil ettiği makama, emir-komuta zincirine ve bir bütün olarak askeri disipline yönelik çok daha ağır bir saldırı olarak kabul edilir.

Bu nedenle kanun koyucu, bu eylemi sivil hayattaki tehdit suçundan (TCK md. 106) ayırmış ve çok daha ağır yaptırımlara bağlayarak 1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu’nun (ACK) 82. maddesinde “Amir veya Üstü Tehdit” suçunu özel olarak düzenlemiştir.

Askeri Ceza Kanunu Madde 82

Amir veya üstünü herhangi bir suretle tehdit edenlere, altı aydan iki seneye kadar hapis cezası verilir. Fiil toplu asker karşısında veya silahlı iken veya hizmet esnasında işlendiği takdirde, verilecek hapis cezası bir yıldan az olamaz.

Amir veya Üstü Tehdit Suçu ve Cezası

Amir veya üstü tehdit suçu, niteliği itibarıyla “hakiki askeri suç”tur. Yani, sadece asker kişiler tarafından ve yine sadece asker kişilere karşı işlenebilen, askeri disiplinin korunması amacını güden bir suç tipidir.

Bu suçla kanun koyucunun korumayı amaçladığı temel hukuki değer, en geniş anlamıyla askeri disiplindir. Daha özelde ise, emir-komuta zincirinin otoritesi, saygınlığı ve işlerliğinin korunması hedeflenir. Kanun, amir ve üstlerin, herhangi bir baskı, korku veya endişe duymadan, yasal yetkilerini tam olarak kullanabilmelerini ve astları üzerinde gerekli otoriteyi tesis edebilmelerini güvence altına almayı amaçlar.

Suçun Unsurları

Bir eylemin ACK md. 108 kapsamında bu suçu oluşturabilmesi için aşağıdaki unsurların tamamının bir arada bulunması gerekir:

Suçun Maddi Unsurları (Hareket)

• Fail: “Madun” (Ast) Bu suç, bir “özgü suç” olduğu için faili ancak mağdurun astı konumundaki bir asker kişi olabilir. Sivil bir kişinin bir askeri tehdit etmesi bu suçu değil, TCK’daki ilgili suçları oluşturur.
• Mağdur: “Amir” veya “Üst” Suçun mağduru, failin hiyerarşik olarak amiri veya üstü konumundaki bir asker kişi olmalıdır. Askeri hukukta bu iki kavram arasında önemli bir fark vardır:
  • Amir: Hizmet bakımından, faile emir verme yetkisine sahip olan kişidir (Örn: Bölük komutanı, takım komutanı).
  • Üst: Rütbe veya kıdem bakımından failden daha yukarıda olan herkestir. Faile emir verme yetkisi olmasa bile rütbesinin büyük olması yeterlidir. Kanun, hem amiri hem de üstü tehdit etmeyi aynı şekilde cezalandırarak hiyerarşik yapıyı bir bütün olarak koruma altına almıştır.
• Hareket: “Tehdit Etmek” Suçun temel eylemi, amire veya üste, ileride kendisine veya yakınlarına yönelik haksız bir zarara veya kötülüğe uğratılacağının bildirilmesidir. Tehdidin, mağdurun iç huzurunu bozacak, onu endişeye veya korkuya sevk edecek ciddiyette olması gerekir. Tehdit;
  • Sözlü olarak (“Kışladan çıkınca sana gününü göstereceğim”),
  • Yazılı olarak (mektup, not) veya
  • Davranışlarla (yumruk sıkmak, silah göstermek) işlenebilir. Tehdidin konusunun, mağdurun hayatına, vücut bütünlüğüne, cinsel dokunulmazlığına veya malvarlığına yönelik olması mümkündür.

Suçun Manevi Unsuru (Kast)

Bu suç, ancak kasten işlenebilir. Failin, tehdit ettiği kişinin amiri veya üstü olduğunu bilmesi ve ona yönelik bir kötülük iradesini açıklamayı bilerek ve isteyerek gerçekleştirmesi gerekir. Bir anlık öfke veya sinir haliyle söylenmiş olması, suçun oluşmasını engellemez.

Yargılama Süreci

• Şikâyet ve Uzlaşma: Askeri disiplini hedef alan bu suç, kamu düzenine ilişkin olduğundan şikâyete tabi değildir ve uzlaşma kapsamında da değildir. Amir veya üst şikayetçi olmasa bile, olay öğrenildiği anda disiplin amirleri tarafından adli süreç başlatılır.
• Görevli Mahkeme: 2017 Anayasa değişikliği ile barış zamanında askeri mahkemeler kaldırılmıştır. Bu nedenle, barış zamanında asker kişilerin işlediği amir veya üstü tehdit suçuna ilişkin davalara, sivil yargıdaki Asliye Ceza Mahkemeleri bakar.
• Disiplin Cezası: Fail hakkında ceza davası açılması, ayrıca TSK Disiplin Kanunu uyarınca “Hizmetten Ayırma” gibi çok ağır disiplin cezaları verilmesine engel teşkil etmez. Çoğu zaman, bu suçu işleyen personel, hapis cezasının yanı sıra ordudan da ihraç edilir.

Sıkça Sorulan Sorular

1. Bölük komutanımla tartıştım ve sinirle “bunun hesabını soracağım” dedim. Bu suç mudur? Evet. Bu ifade, üstü kapalı olsa da, geleceğe yönelik bir kötülük bildirdiği için “tehdit” olarak yorumlanabilir. Askeri ortamın hassasiyeti nedeniyle, sivil hayatta belki göz ardı edilebilecek bu tür bir söz, ACK kapsamında suç teşkil etme potansiyeli yüksektir.
2. Tehdit suçunun “hizmete ilişkin” olması ne demektir? Tehdidin sebebinin, amirin veya üstün yürüttüğü askeri hizmetle bağlantılı olması demektir. Örneğin, hafta sonu izinde, çarşıda karşılaştığınız ve size disiplin cezası veren komutanınızı bu ceza nedeniyle tehdit etmeniz, “hizmete ilişkin bir sebepten” kaynaklandığı için suçun ağırlaşmış halini oluşturur.
3. Artık askeri mahkemeler yok mu? Bu davalara kim bakıyor? 2017 Anayasa değişikliği sonrasında, savaş hali dışında askeri mahkemeler kaldırılmıştır. Bu nedenle, barış zamanında işlenen amir veya üstü tehdit gibi askeri suçlara, sivil yargıdaki görevli Asliye Ceza Mahkemeleri bakmaktadır.
4. Bu suçtan ceza alırsam ordudan atılır mıyım? Büyük ihtimalle evet. Amir veya üstü tehdit suçu, Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu’na göre “Silahlı Kuvvetlerden Ayırma” cezasını gerektiren en ciddi disiplinsizlikler arasında yer alır. Alınacak hapis cezasına ek olarak, Yüksek Disiplin Kurulu kararıyla meslekten ihraç edilmeniz kuvvetle muhtemeldir.
5. Sadece rütbece benden büyük ama bana emir veremeyecek birini (üstümü) tehdit etsem de suç olur mu? Evet. Kanun, “amir” (emir veren) ile “üst” (rütbece büyük olan) arasında bir ayrım yapmamıştır. Hiyerarşik olarak sizden yukarıda olan herhangi bir asker kişiyi tehdit etmeniz, aynı şekilde ACK’deki suçu oluşturur.