TBK Bakımından Influencer Sözleşmeleri
Dijital çağın getirdiği yeni pazarlama stratejileri, geleneksel reklamcılık anlayışını kökten değiştirmiştir. Bu değişimin merkezinde, sosyal medya platformları üzerinden geniş kitlelere ulaşabilen ve takipçilerinin satın alma kararlarını etkileyebilme gücüne sahip olan “influencer”lar (içerik üreticileri/fenomenler) yer almaktadır. Markalar ile influencer’lar arasında kurulan ticari ilişkiler, hukuki bir zemine oturtulma ihtiyacını doğurmuş ve “Influencer Sözleşmesi” olarak adlandırılan yeni bir sözleşme türünü ortaya çıkarmıştır.
Yazı İçeriği
Influencer Sözleşmelerinin Hukuki Niteliğinin Tespiti
Türk Borçlar Kanunu’nda “influencer sözleşmesi” adıyla spesifik bir sözleşme tipi düzenlenmemiştir. Bu durum, TBK’nın “sözleşme özgürlüğü” ilkesi uyarınca, kanunda düzenlenmemiş olsalar dahi tarafların ihtiyaçlarına uygun, isimsiz (atipik) sözleşmeler yapabilmelerine olanak tanır. Influencer sözleşmeleri de bu kapsamda, birden fazla kanuni sözleşme türünün unsurlarını bünyesinde barındıran karma nitelikli bir sözleşme olarak karşımıza çıkmaktadır. Sözleşmenin içeriğine ve tarafların iradelerine göre bu sözleşmeler; hizmet, eser veya vekalet sözleşmesi hükümlerine yaklaştırılabilir.
Hizmet Sözleşmesi Benzerliği (TBK m. 393 vd.): Influencer’ın, belirli bir zaman dilimi içerisinde, markanın genel direktifleri doğrultusunda ve onun menfaatine yönelik olarak düzenli paylaşımlar yapmayı taahhüt ettiği durumlarda, aradaki hukuki ilişki hizmet sözleşmesinin unsurlarını taşıyabilir. Özellikle uzun süreli ve sürekli bir işbirliği söz konusu ise bu nitelendirme ön plana çıkar.
Eser Sözleşmesi Benzerliği (TBK m. 470 vd.): Taraflar arasındaki anlaşma, belirli bir sonucun (örneğin; profesyonel bir video prodüksiyonu, özgün bir fotoğraf serisi veya kapsamlı bir blog yazısı gibi) meydana getirilip markaya teslim edilmesi üzerine kuruluysa, bu durumda eser sözleşmesi hükümleri kıyasen uygulama alanı bulacaktır. Burada önemli olan, süreçten ziyade ortaya çıkan “eser”dir.
Vekalet Sözleşmesi Benzerliği (TBK m. 502 vd.): Influencer’ın, markanın ticari menfaatlerini gözeterek bir işi görme ve yönetme borcu altına girdiği hallerde vekalet sözleşmesinden bahsedilebilir. Marka itibarını koruma, kriz anında markayı savunma gibi yükümlülükler bu kapsamda değerlendirilir. Influencer’ın özen ve sadakat borcu, vekalet sözleşmesinin en belirgin yansımalarındandır.
Uygulamada, bu sözleşmelerin genellikle karma yapıda olduğu kabul edilerek, uyuşmazlıkların çözümünde hangi sözleşme tipinin unsurlarının ağır bastığına bakılarak kıyasen ilgili hükümlerin uygulanması yoluna gidilmektedir.
Sözleşmenin Tarafları Ve Temel Unsurları
Bir influencer sözleşmesinin geçerli olarak kurulabilmesi için tarafların ve sözleşmenin esaslı unsurlarının net bir şekilde belirlenmesi şarttır.
Taraflar: Sözleşmenin tarafları genellikle hizmeti sunan Influencer (İçerik Üretici) ve hizmetten yararlanan Marka (Reklam Veren)’dır. Bazı durumlarda sürece aracılık eden Ajanslar da sözleşmenin bir tarafı olabilmektedir.
Esaslı Unsurlar:
Hizmetin Konusu: Yapılacak işin (içerik üretimi, paylaşım, tanıtım vb.) tüm detaylarıyla tanımlanması gerekir. Hangi sosyal medya platformunda (Instagram, YouTube, TikTok vb.), ne tür bir içerik (hikaye, gönderi, video), hangi sıklıkta ve hangi tarihler arasında paylaşılacağı açıkça belirtilmelidir.
Ücret (Bedel): Influencer’a ödenecek ücretin miktarı, ödeme takvimi, para birimi ve KDV gibi vergisel yükümlülüklerin kime ait olacağı netleştirilmelidir.
Süre: İşbirliğinin başlangıç ve bitiş tarihleri veya proje bazlı olup olmadığı kararlaştırılmalıdır.
Tarafların Hak Ve Yükümlülükleri
Hak ve menfaat dengesinin korunması adına, tarafların borçlarının sözleşmede detaylı bir şekilde düzenlenmesi, olası uyuşmazlıkları önlemede hayati bir rol oynar.
Influencer’ın Temel Yükümlülükleri:
İçerik Üretme ve Paylaşma Borcu: Sözleşmede kararlaştırılan nitelik, nicelik ve zamanda içeriği üreterek paylaşmak.
Özen ve Sadakat Borcu: Markanın itibarını, ticari sırlarını ve kampanya bilgilerini korumak; markayı zedeleyici eylem ve beyanlardan kaçınmak.
Reklam Olduğunu Açıkça Belirtme Yükümlülüğü: Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği gereğince, yapılan paylaşımın ticari bir işbirliği olduğunu tüketicinin net bir şekilde anlayacağı biçimde (#reklam, #işbirliği gibi etiketlerle) belirtmek. Bu yükümlülüğün ihlali, “gizli/örtülü reklam” yasağının delinmesi anlamına gelir ve ciddi idari para cezalarına yol açabilir.
Rekabet Etmeme Borcu: Sözleşme süresince veya sona erdikten sonra belirli bir süre rakip markalarla işbirliği yapmama taahhüdü.
Bilgilendirme ve Raporlama Yükümlülüğü: Anlaşmaya göre kampanya sonunda erişim, etkileşim gibi istatistikleri markaya raporlamak.
Markanın Temel Yükümlülükleri:
Ücret Ödeme Borcu: Kararlaştırılan ücreti, belirlenen zamanda tam ve eksiksiz olarak ödemek.
Materyal ve Bilgi Sağlama Borcu: İçerik üretimi için gerekli olan ürün, logo, brifing (brief) gibi materyalleri ve bilgileri zamanında influencer’a sağlamak.
Fikri Haklara Saygı Borcu: Influencer tarafından üretilen içeriğin, sözleşmede belirtilen kapsam dışında kullanılmaması.
Sözleşmede Mutlaka Yer Alması Gereken Kritik Hükümler
Fikri Mülkiyet Hakları: Üretilen içeriğin (video, fotoğraf, metin vb.) mülkiyeti ve telif hakkının kime ait olacağı en kritik konulardan biridir. Markanın bu içeriği hangi mecralarda, ne kadar süreyle ve hangi coğrafi sınırlarda kullanabileceğine dair “kullanım hakkı” (lisans) detaylı olarak düzenlenmelidir.
Sorumluluk ve Cezai Şart: Influencer’ın yanıltıcı veya gerçeğe aykırı beyanları, üçüncü kişilerin haklarını (telif, marka hakkı vb.) ihlal etmesi veya haksız rekabete yol açması durumunda ortaya çıkacak zararlardan kimin sorumlu olacağı belirlenmelidir. Sözleşme ihlallerine karşı caydırıcılık sağlamak amacıyla, ölçülü bir “cezai şart” hükmü eklenebilir.
İçerik Onay Süreci: Paylaşım yapılmadan önce içeriğin bir taslağının marka onayına sunulması ve markanın revizyon haklarının sınırları netleştirilmelidir.
Sözleşmenin Sona Ermesi ve Fesih: Sözleşmenin hangi hallerde (sürenin dolması, taraflardan birinin kusurlu davranışı vb.) sona ereceği ve haklı nedenle fesih şartları açıkça yazılmalıdır. Sözleşme sona erdiğinde, paylaşılan içeriklerin akıbetinin ne olacağı (kaldırılıp kaldırılmayacağı) da hüküm altına alınmalıdır.
Influencer Sözleşmelerinin Vergisel Boyutu
Influencer’ların bu faaliyetlerinden elde ettikleri gelirler, Gelir Vergisi Kanunu uyarınca vergiye tabidir. Bu kazancın niteliği, faaliyetin sürekliliğine ve organizasyon yapısına göre “ticari kazanç” veya “serbest meslek kazancı” olarak değerlendirilebilir. Markaların, yaptıkları ödemeler üzerinden Gelir Vergisi Kanunu uyarınca vergi tevkifatı (stopaj) yapma ve Katma Değer Vergisi (KDV) beyan etme yükümlülükleri bulunmaktadır. Bu nedenle, sözleşmelerde ücretin net mi brüt mü olduğu ve vergisel yükümlülüklerin dağılımı net bir şekilde ifade edilmelidir.
Av. Efehan Mihai ERGİNER
