Sosyal Medyada Müstehcenlik Suçu ve Cezası

Bu yazımızda, Sosyal Medyada Müstehcenlik Suçu ve Cezası konusunu değerlendireceğiz. Instagram, X (Twitter), TikTok, Facebook gibi sosyal medya platformları, milyarlarca insanın kendini ifade ettiği, sosyalleştiği ve içerik tükettiği küresel meydanlar haline gelmiştir. Bu dijital meydanlarda ifade özgürlüğü temel bir ilke olsa da, bu özgürlük sınırsız değildir. Gerçek hayatta olduğu gibi, siber uzayda da toplumsal düzeni, genel ahlakı ve özellikle çocukların korunmasını hedefleyen yasal sınırlar mevcuttur. Bir içeriğin “kişisel tercih” veya “beden olumlama” gibi kavramlar altında paylaşılması, o içeriğin hukuki olarak “müstehcen” kabul edilmesi halinde kişiyi ciddi cezai sorumluluklarla karşı karşıya bırakabilir.

Türk Ceza Kanunu (TCK), 226. maddesinde “Müstehcenlik” suçunu özel olarak düzenlemiştir. Bu suç, bireylerin özel hayatını değil, bir bütün olarak toplumun genel ahlak ve edep anlayışını ve en önemlisi, çocukların bu tür içeriklerden korunması gereken üstün yararını korumayı amaçlar. Sosyal medyanın “aleni” yani kamuya açık yapısı, bu platformlarda yapılan müstehcen paylaşımları doğrudan TCK 226’nın kapsamına sokmaktadır.

TCK Madde 226

(1) a) Bir çocuğa müstehcen görüntü, yazı veya sözleri içeren ürünleri veren ya da bunların içeriğini gösteren, okuyan, okutan veya dinleten,

b) Bunların içeriklerini çocukların girebileceği veya görebileceği yerlerde ya da alenen gösteren, görülebilecek şekilde sergileyen, okuyan, okutan, söyleyen, söyleten,

c) Bu ürünleri, içeriğine vakıf olunabilecek şekilde satışa veya kiraya arz eden,

d) Bu ürünleri, bunların satışına mahsus alışveriş yerleri dışında, satışa arz eden, satan veya kiraya veren,

e) Bu ürünleri, sair mal veya hizmet satışları yanında veya dolayısıyla bedelsiz olarak veren veya dağıtan,

f) Bu ürünlerin reklamını yapan,

Kişi, altı aydan iki yıla kadar hapis ve adlî para cezası ile cezalandırılır.

(2) Müstehcen görüntü, yazı veya sözleri basın ve yayın yolu ile yayınlayan veya yayınlanmasına aracılık eden kişi altı aydan üç yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.

(3) Müstehcen görüntü, yazı veya sözleri içeren ürünlerin üretiminde çocukları, temsili çocuk görüntülerini veya çocuk gibi görünen kişileri kullanan kişi, beş yıldan on yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır. Bu ürünleri ülkeye sokan, çoğaltan, satışa arz eden, satan, nakleden, depolayan, ihraç eden, bulunduran ya da başkalarının kullanımına sunan kişi, iki yıldan beş yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.

(4) Şiddet kullanılarak, hayvanlarla, ölmüş insan bedeni üzerinde veya doğal olmayan yoldan yapılan cinsel davranışlara ilişkin yazı, ses veya görüntüleri içeren ürünleri üreten, ülkeye sokan, satışa arz eden, satan, nakleden, depolayan, başkalarının kullanımına sunan veya bulunduran kişi, bir yıldan dört yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.

(5) Üç ve dördüncü fıkralardaki ürünlerin içeriğini basın ve yayın yolu ile yayınlayan veya yayınlanmasına aracılık eden ya da çocukların görmesini, dinlemesini veya okumasını sağlayan kişi, altı yıldan on yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.

(6) Bu suçlardan dolayı, tüzel kişiler hakkında bunlara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur.

(7) Bu madde hükümleri, bilimsel eserlerle; üçüncü fıkra hariç olmak ve çocuklara ulaşması engellenmek koşuluyla, sanatsal ve edebi değeri olan eserler hakkında uygulanmaz.

Sosyal Medyada Müstehcenlik Suçu ve Cezası

Müstehcenlik suçu, TCK’nın “Kamuya Karşı Suçlar” ana başlığı altındaki “Genel Ahlaka Karşı Suçlar” bölümünde yer alır. Bu konumlandırma, suçun bireysel bir şikayete bağlı olmadığını, doğrudan kamu düzenini ve toplumsal değerleri hedef aldığını gösterir. Kanun koyucunun bu suçla koruduğu temel hukuki değer, toplumun ortak ar ve edep duyguları ile gelecek nesiller olan çocukların cinsel ve ruhsal gelişimlerinin sağlıklı bir şekilde sürdürülmesidir.

Suçun Temel Hali: Sosyal Medyada Yayınlama (TCK md. 226/3)

Sosyal medya kullanıcılarını en çok ilgilendiren fıkra budur.

• Hareket: Bu suçun oluşması için, müstehcen içerikli görüntü, yazı veya sözlerin “basın ve yayın yoluyla yayınlanması” gerekir. Yargıtay’ın yerleşik kararlarına göre; herkese açık bir sosyal medya profilinden yapılan bir paylaşım (post), bir “hikaye” (story), bir video veya bir canlı yayın, “yayın yoluyla yayınlama” fiilini oluşturur. Profilin “gizli” olması ancak yüzlerce veya binlerce takipçiye sahip olması, aleniyet unsurunu ortadan kaldırmayabilir.
• Suçun Konusu: “Müstehcen” İçerik Nedir? Kanun “müstehcen” kelimesini tanımlamamış, bu kavramın içini doldurmayı yargı kararlarına bırakmıştır. Yargıtay’a göre bir içeriğin müstehcen sayılabilmesi için şu özellikleri taşıması gerekir:
  • Sadece erotik veya çıplaklık içeren değil, hayasızca yani utanma ve edep sınırlarını aşacak şekilde açık saçık olmalıdır.
  • Toplumun ortalama, sağduyulu bireylerinin ortak ar ve edep duygularını bariz bir şekilde incitici nitelikte olmalıdır.
  • Genellikle sanatsal veya bilimsel bir değer taşımayan, doğrudan cinsel arzuları tahrik etmeye yönelik, pornografik nitelikteki içerikler bu kapsama girer.
  • İstisna: Bilimsel, sanatsal ve edebi eserler bu suçun kapsamı dışındadır. Ancak bir içeriğin “sanat” kisvesi altında sunulması, onun müstehcen niteliğini her zaman ortadan kaldırmaz. Mahkeme, içeriğin bütününü değerlendirerek bir karar verir.
• Ceza: Müstehcen görüntü, yazı veya sözleri basın ve yayın yoluyla (sosyal medya dahil) yayınlayan kişi, altı aydan iki yıla kadar hapis ve adli para cezası ile cezalandırılır.

Suçun Nitelikli (Ağırlaştırılmış) Halleri

Kanun, işin içine çocukların girdiği durumlar için çok daha ağır cezalar öngörmüştür:

• Çocukların Kullanılması (TCK md. 226/1): Eğer sosyal medyada paylaşılan müstehcen içerik, bir çocuğun tasvir edildiği bir görüntü, video veya yazı ise, bu durum suçun en ağır halini oluşturur. Bu suçu işleyen kişi beş yıldan on yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır.
• Çocuklara Erişimin Sağlanması (TCK md. 226/5): Paylaşılan müstehcen içerik yetişkinlere ait olsa bile, bu içeriğin çocukların görmesinin, dinlemesinin veya okumasının sağlanması (örneğin TikTok gibi çocukların yoğun olarak kullandığı bir platformda herkese açık yayınlanması) durumunda, verilecek temel ceza artırılır.

Diğer Suçlarla İlişkisi

Bir müstehcen fotoğrafın sosyal medyada paylaşılması, başka suçları da tetikleyebilir:

• Özel Hayatın Gizliliğini İhlal (TCK md. 134): Eğer paylaşılan müstehcen fotoğraf, başka bir kişiye aitse ve onun rızası olmadan paylaşılmışsa (“intikam pornosu” gibi), fail TCK 226’daki müstehcenlik suçuna ek olarak, TCK 134’teki “özel hayatın gizliliğini ihlal” suçunu da işlemiş olur. Bu iki suç birbirinden bağımsızdır; biri kamu ahlakını, diğeri bireyin mahremiyetini korur ve fail her ikisinden de ceza alabilir.
• Çocuğun Cinsel İstismarı (TCK md. 103): Eğer paylaşılan müstehcen çocuk görüntüsünün üretimi aşamasında çocuğa yönelik cinsel bir eylemde bulunulmuşsa, fail ayrıca çok daha ağır bir suç olan çocuğun cinsel istismarı suçundan da sorumlu tutulur.

Yargılama Süreci

• Şikâyet: Müstehcenlik suçu, kamuya karşı işlenen bir suç olduğu için şikâyete tabi değildir. Mağdurun şikayetçi olup olmamasının bir önemi yoktur. Emniyet Genel Müdürlüğü Siber Suçlarla Mücadele Daire Başkanlığı ekipleri, dijital devriyelerle bu tür içerikleri tespit ettiğinde veya herhangi bir vatandaşın ihbarı üzerine (CİMER, online ihbar hatları vb.) Cumhuriyet Savcısı re’sen (kendiliğinden) soruşturma başlatır.
• Uzlaşma: Bu suç, niteliği gereği uzlaşma kapsamında değildir.
• Görevli Mahkeme: Müstehcenlik suçunun temel hallerine ilişkin davalara Asliye Ceza Mahkemeleri bakar. Ancak, suçun en ağır hali olan çocukların kullanıldığı (TCK 226/1) durumlarda görevli mahkeme Ağır Ceza Mahkemesi’dir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kendi rızamla çekilen müstehcen videomu, “herkese açık” ayarıyla Instagram’da paylaştım. Bu suç mu? Evet, bu TCK 226/3 kapsamında müstehcenlik suçunu oluşturur. İçeriğin size ait olması ve rızanızla paylaşmanız, eylemin “kamuya yayınlama” niteliğini ve müstehcen içeriği değiştirmez. Bu paylaşım nedeniyle hakkınızda kamu davası açılabilir.

Yabancı bir pornografik siteden aldığım bir videoyu X (Twitter) hesabımdan paylaştım. İçeriği ben üretmedim. Yine de suçlu muyum? Evet. Kanun sadece “üretmeyi” değil, aynı zamanda “yayınlamayı”, “satmayı”, “sergilemeyi” de suç olarak tanımlamıştır. İçeriği siz üretmeseniz bile, onu kendi hesabınızdan kamuya açık bir şekilde yayınlayarak TCK 226’daki suçu işlemiş olursunuz.

Birkaç yakın arkadaşımla kurduğum, dışarıya tamamen kapalı bir WhatsApp grubunda müstehcen bir video paylaştım. Bu da mı suç? Bu durum tartışmalıdır. Eğer grup gerçekten çok az sayıda kişiden oluşan, özel ve kapalı bir grup ise, eylemin “aleniyet” unsurunu taşımadığı ve suçun oluşmadığı iddia edilebilir. Ancak grubun üye sayısı fazlaysa, kimlerin girip çıktığı kontrolsüz ise veya içeriklerin dışarı sızma ihtimali yüksekse, mahkeme bu eylemi de suç kapsamında değerlendirebilir.

Sanatsal bir çalışma olduğunu düşündüğüm, çıplaklık içeren bir heykeltıraş fotoğrafı paylaştım. Bu müstehcenlik midir? Hayır, büyük ihtimalle değildir. Yargıtay, sanatsal, bilimsel ve edebi eserleri müstehcenlik suçunun dışında tutmaktadır. Bir eserin sanatsal bir değer taşıması, estetik bir kaygıyla üretilmesi ve sadece cinsel tatmin amacı gütmemesi, onu müstehcenlikten ayırır. Ancak nihai karar, eserin bütününü değerlendirecek olan mahkemeye aittir.

Sosyal medyada çocuklara ait müstehcen görüntüler paylaşan bir hesabı nereye şikayet edebilirim? Bu, en tehlikeli ve acil müdahale gerektiren durumdur. Derhal, Emniyet Genel Müdürlüğü Siber Suçlarla Mücadele Daire Başkanlığı’nın web sitesindeki online ihbar formunu kullanarak veya CİMER üzerinden durumu bildirmelisiniz. Bu tür ihbarlar son derece ciddiye alınır ve hızla müdahale edilir.

Av. Efehan Mihai ERGİNER