Şirketler İçin İklim Mevzuatına Uyum Rehberi (2025)

İklim değişikliğiyle mücadele, küresel ve ulusal düzeyde, önemi yadsınamaz bir hukuki düzenleme silsilesini beraberinde getirmiştir. İşletmelerin faaliyetlerini sürdürürken sadece ticari riskleri değil, aynı zamanda iklim riskleri ve bunlardan doğan yasal yükümlülükleri de titizlikle yönetmesi bir zorunluluk halini almıştır. Bu rehber, şirketlerin iklim mevzuatına uyum süreçlerini, hukuki sorumluluklar çerçevesinde derinlemesine ele almaktadır.

Ulusal Ve Uluslararası İklim Hukuku Çerçevesi

Şirketlerin uyum stratejilerini belirlemeden önce, mevcut ve öngörülen yasal çerçeveyi anlaması elzemdir.

Ulusal İklim Düzenlemeleri ve Yükümlülükler

Türkiye, uluslararası taahhütleri ve Paris Anlaşması‘ndan doğan yükümlülükleri doğrultusunda Ulusal Emisyon Ticaret Sistemi (TR ETS)‘nin kurulmasını öngören ve geniş kapsamlı yetkiler içeren İklim Kanunu‘nu (7552 Sayılı Kanun) yürürlüğe koyma aşamasındadır.

• Emisyon Raporlama ve Doğrulama: Belirlenen sektörlerdeki işletmeler için sera gazı emisyonlarının ölçümü, raporlanması ve akredite kuruluşlarca doğrulanması zorunludur. Bu, karbon ayak izi hesaplama süreçlerini kurumsal operasyonların merkezine taşımaktadır. Süresinde ve doğru raporlama yapılmaması, mevzuatta öngörülen idari para cezaları riskini doğuracaktır. Özellikle ETS kapsamındaki işletmeler için bu cezalar katlanarak artmaktadır.

• Emisyon Ticaret Sistemi (ETS): Sistem faaliyete geçtiğinde, kapsama giren işletmeler için karbon tahsisatları edinme ve bunlarla uyum sağlama zorunluluğu başlayacaktır. Bu, operasyonel maliyetleri doğrudan etkileyecek ve karbon piyasalarında aktif olmayı gerektirecektir.

Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM / CBAM)

Avrupa Birliği’nin SKDM uygulaması, AB’ye ihracat yapan Türk şirketleri için hukuki ve mali açıdan en kritik dışsal zorunluluktur.

• Raporlama Zorunluluğu: Başlangıç aşamasında (Geçiş Dönemi), AB’ye ithalat yapan şirketlerin, ithal ettikleri ürünlerin üretiminde salınan gömülü emisyonları raporlaması gerekmektedir.

• Mali Yükümlülük: Tam uygulamaya geçildiğinde, beyan edilen emisyonlar için AB’deki karbon fiyatına eşdeğer bir karbon vergisi ödenmesi gerekecektir. Türk şirketlerinin, AB pazarındaki rekabet gücünü korumak adına SKDM’ye tam uyum sağlaması hayati öneme sahiptir. Tedârik zinciri emisyonlarının şeffaflığı ve yönetimi, bu uyumun temelini oluşturur.

Kurumsal Sürdürülebilirlik Raporlaması Ve Hukuki Standartlar

İklimle ilgili yükümlülükler artık gönüllü bir çerçeveden çıkmış, zorunlu kurumsal sürdürülebilirlik raporlaması standartlarına dönüşmüştür.

Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları (TSRS)

Kamu Gözetimi Kurumu (KGK) tarafından yayımlanan TSRS (ISSB standartlarıyla uyumlu), belirli büyüklükteki şirketler ve bankalar için sürdürülebilirlik raporu hazırlama zorunluluğu getirmiştir.

• TSRS 2 – İklimle İlgili Açıklamalar: Bu standart, şirketlerin iklimle ilgili riskler ve fırsatlar hakkındaki bilgileri finansal raporlarının bir parçası olarak açıklamasını zorunlu kılar. Bu açıklama, yönetişim, strateji, risk yönetimi, metrikler ve hedefler olmak üzere dört temel alanda derinlemesine bilgi sunulmasını gerektirir.

• Hukuki Sonuçlar: Sürdürülebilirlik güvence denetiminin zorunlu hale gelmesiyle birlikte, raporlanan bilgilerin yanlış, yanıltıcı veya eksik olması, haksız rekabet ve paydaşlara karşı hukuki tazminat sorumluluğu gibi ciddi riskler yaratabilir. Özellikle yeşil aklama (greenwashing) iddialarına karşı hukuki savunmanın temelini, denetlenmiş ve standartlara uyumlu raporlama teşkil eder.

AB Kurumsal Sürdürülebilirlik Raporlama Direktifi (CSRD)

Türkiye’deki şirketler, özellikle büyük ve AB’de iştiraki bulunanlar, CSRD’nin ve gelecekteki Kurumsal Sürdürülebilirlik Özen Yükümlülüğü Direktifi (CSDDD)‘nin etkilerini yakından izlemelidir. Bu direktifler, çifte önemlilik perspektifiyle, şirketlerin sadece finansal etkilerini değil, aynı zamanda çevresel ve sosyal etkilerini de raporlamasını gerektirir.

Uyumsuzluğun Hukuki Sonuçları Ve Risk Yönetimi

İklim mevzuatına uyumsuzluk, yalnızca idari para cezalarıyla sınırlı kalmayıp, şirketlerin genel risk yönetimi ve kurumsal itibarı üzerinde yıkıcı etkiler yaratabilir.

Hukuki Ve Cezai Sorumluluklar

• İdari Yaptırımlar: Sera gazı emisyon raporlama yükümlülüğünün, enerji verimliliği etütlerinin veya çevresel izin/lisans koşullarının ihlali, mevzuatta belirtilen yüksek meblağlı idari para cezalarıyla sonuçlanır.

• Özel Hukuk Davaları: Paydaşlar, yatırımcılar ve çevre STK’ları, şirketin iklimle ilgili yükümlülüklerini yerine getirmemesi, vaatlerini tutmaması veya finansal raporlarda yanıltıcı bilgi sunması (yeşil aklama) nedeniyle tazminat davaları açabilirler. Yönetim Kurulu üyelerinin sorumluluğu bu tür davalarda öne çıkmaktadır.

Finansal Ve Operasyonel Riskler

• Geçiş Riskleri: Karbon maliyet risklerinin yanlış yönetilmesi (SKDM ve ETS kaynaklı), yüksek operasyonel maliyetlere ve pazar payı kaybına yol açar. Yeşil finansman ve ESG yatırım fırsatlarına erişimin engellenmesi, uzun vadeli sermaye bulma yeteneğini zayıflatır.

• Fiziksel Riskler: İklim değişikliğinin fiziksel etkilerinin (aşırı hava olayları, su kıtlığı vb.) tedarik zincirleri ve tesisler üzerindeki etkilerinin risk analizi ile yönetilmesi, hukuki bir özen yükümlülüğüdür.

Hukuki Uyum İçin Şirket Stratejileri

Hukuk bir engel değil, rekabet avantajı elde etme aracı olarak görülmelidir. Şirketler, proaktif uyum programları tesis etmelidir.

1. Kurumsal Yönetişimin Güçlendirilmesi: İklim stratejisi ve risk yönetiminin, Yönetim Kurulu düzeyinde benimsenmesi ve kurumsal yönetim süreçlerine entegre edilmesi esastır. Hukuk departmanlarının, sürdürülebilirlik birimleri ile eşgüdümlü çalışması gerekmektedir.

2. Veri Yönetimi ve Denetim Altyapısı: Karbon emisyonları, su kullanımı ve atık yönetimi gibi tüm çevresel verilerin uluslararası standartlara uygun (GRI, TCFD, ISSB) şekilde toplanması, doğrulanması ve raporlanması için güvenilir bir altyapının kurulması.

3. Karbon Yönetimi ve Piyasalar: Karbon ticareti sistemlerine entegrasyon için iç süreçlerin hazırlanması, karbon kredisi alım-satım stratejilerinin belirlenmesi ve karbon azaltım projelerine yatırım yapılması.

4. Sözleşmesel Özen Yükümlülüğü: Tedarik zincirindeki emisyonların hukuken yönetimi için sözleşmelere iklim uyum maddelerinin (örneğin SKDM uyumu, çevresel standartlara riayet) eklenmesi.

Sonuç

İklim mevzuatına uyum, şirketler için kaçınılmaz bir hukuki zorunluluktur ve artık bir “çevre” meselesi değil, doğrudan bir finansal ve hukuki risk yönetimi konusudur. Proaktif yaklaşım sergileyen, şeffaf raporlama yapan ve iklim risklerini stratejik kararlarına entegre eden şirketler, hem hukuki yaptırımlardan kaçınacak hem de sürdürülebilir büyüme ile yeşil finansmanın sağladığı rekabet avantajını elde edecektir. Bu, sadece bir yükümlülük değil, aynı zamanda kurumsal devamlılık için atılması gereken stratejik bir adımdır.

Av. Efehan Mihai ERGİNER