Görevden Uzaklaştırma İptal Davası
Devlet memuriyeti, kamu hizmetinin sürekliliği ve etkinliği açısından büyük bir önem taşımaktadır. Bu statünün getirdiği güvenceler, memurun görevini yansız ve baskıdan uzak bir şekilde yerine getirmesini temin eder. Ancak bazı durumlarda, kamu hizmetinin selameti veya yürütülen soruşturmanın sağlıklı bir şekilde ilerlemesi amacıyla memurun geçici olarak görevinden el çektirilmesi gerekebilir. İşte bu işleme görevden uzaklaştırma denir.
Görevden uzaklaştırma, nihai bir ceza olmayıp, ihtiyati bir tedbir niteliğindedir. Ancak bu tedbirin uygulanışı, memurun mesleki itibarı, kariyeri ve mali durumu üzerinde derin ve sarsıcı etkiler bırakabilir. Hukuka aykırı bir şekilde tesis edilen görevden uzaklaştırma kararları, telafisi güç zararlara yol açabilmektedir. Bu nedenle, böyle bir idari işlemle karşı karşıya kalan devlet memurunun yasal haklarını bilmesi ve süreci doğru yönetmesi hayati derecede önemlidir.
Yazı İçeriği
Görevden Uzaklaştırma Nedir Ve Hangi Hallerde Uygulanır?
Görevden uzaklaştırma, 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 137. maddesinde tanımlanmıştır. Buna göre görevden uzaklaştırma; “kamu hizmetlerinin gerektirdiği hallerde, görevi başında kalmasında sakınca görülecek Devlet memurları hakkında alınan ihtiyati bir tedbirdir.”
Bu tanımdan da anlaşılacağı üzere, bu kararın alınabilmesi için memurun görevi başında kalmasının bir sakınca teşkil etmesi gerekir. Mevzuatımıza göre görevden uzaklaştırma kararı genellikle aşağıdaki durumlarda verilir:
Ceza Kovuşturması Sebebiyle: Memur hakkında kamu davası açılması (mahkemede yargılanmaya başlanması).
Disiplin Soruşturması Sebebiyle: Memurun görevden uzaklaştırılmasını gerektirecek nitelikte bir disiplin soruşturmasının yürütülüyor olması.
Görevi İle İlgili Davranışları: Memurun, hizmetin gerekleriyle bağdaşmayan tutum ve davranışları nedeniyle göreve devamının kamu hizmeti açısından sakıncalı görülmesi.
Bu tedbirin amacı, memuru cezalandırmak değil; delillerin karartılmasını önlemek, soruşturmanın sağlıklı yürütülmesini sağlamak veya kamu hizmetinin zarar görmesini engellemektir.
Görevden Uzaklaştırma Kararını Vermeye Yetkili Makamlar Kimlerdir?
Bu karar, keyfiliğe yer vermemek adına kanunla sınırlandırılmış ve sadece belirli makamlar tarafından verilebilen bir karardır. 657 Sayılı Kanun’un 138. maddesine göre görevden uzaklaştırma kararını vermeye yetkili olanlar şunlardır:
Atamaya yetkili amirler
Bakanlık ve genel müdürlük müfettişleri
İllerde valiler
İlçelerde kaymakamlar (ancak bu kararının valinin onayına sunulması gerekir)
Bu makamlar dışında verilen bir görevden uzaklaştırma kararı, yetki yönünden hukuka aykırı olacak ve açılacak bir iptal davasında öncelikli olarak değerlendirilecektir. Özellikle polis, asker, öğretmen, doktor gibi farklı meslek gruplarındaki memurlar için kendi özel kanunlarında da farklı düzenlemeler bulunabileceği unutulmamalıdır.
Görevden Uzaklaştırılan Memurun Hak Ve Yükümlülükleri
Görevden uzaklaştırılan bir memurun tüm hakları elinden alınmaz. Bu süreçte memurun mali ve sosyal hakları devam eder.
Maaş Hakkı: Görevden uzaklaştırılan memura bu süre boyunca aylığının üçte ikisi (2/3) ödenir.
Sosyal Haklar: Memurun sosyal güvenlik ile olan bağı devam eder.
Yükümlülükler: Memur, bu süre zarfında memuriyet sıfatının gerektirdiği vakara yakışır şekilde davranmak ve soruşturma sürecinde yetkili makamların çağrılarına uymakla yükümlüdür.
Eğer memur, yapılan soruşturma veya kovuşturma sonucunda görevine iade edilirse, kesilen üçte birlik (1/3) maaşı kendisine toplu olarak iade edilir.
Görevden Uzaklaştırma Süresi Ne Kadardır?
Bu tedbirin süresiz olması düşünülemez. Kanun, bu konuda net sınırlar çizmiştir:
Disiplin Soruşturması Sebebiyle: Bir disiplin soruşturması nedeniyle verilen görevden uzaklaştırma kararı en çok 3 ay sürebilir. Bu süre sonunda memur hakkında bir karar verilmezse, memur görevine başlatılmak zorundadır.
Ceza Kovuşturması Sebebiyle: Bir ceza kovuşturması nedeniyle görevden uzaklaştırma durumunda ise bu süre sınırlaması yoktur. Ancak amirin, memurun durumunu her iki ayda bir gözden geçirerek göreve dönüp dönmemesi hakkında bir karar vermesi ve bunu ilgiliye tebliğ etmesi gerekir.
Görevden Uzaklaştırma Kararına Karşı İptal Davası
Hakkında hukuka aykırı bir görevden uzaklaştırma kararı verildiğini düşünen memurun başvurabileceği en temel ve etkili yol, İdare Mahkemesi’nde iptal davası açmaktır. Bu dava, idarenin işleminin yetki, şekil, sebep, konu ve amaç unsurları yönünden hukuka uygunluğunun denetlenmesini sağlar.
Dava Açma Süresi: Görevden uzaklaştırma kararının memura tebliğ edildiği tarihten itibaren 60 gün içerisinde yetkili İdare Mahkemesi’nde dava açılmalıdır. Bu süre hak düşürücü bir süredir ve kaçırılması durumunda dava açma hakkı kaybedilir.
Yetkili Mahkeme: Yetkili mahkeme, memurun görev yaptığı yerdeki İdare Mahkemesi’dir.
Yürütmenin Durdurulması Talebinin Önemi
Görevden uzaklaştırma iptal davası açılırken, dilekçede mutlaka yürütmenin durdurulması talep edilmelidir. Zira idari davalar uzun sürebilmektedir. Yürütmenin durdurulması, mahkemenin dava sonuçlanana kadar idari işlemin (görevden uzaklaştırma kararının) uygulanmasını geçici olarak durdurmasıdır.
Mahkemenin yürütmenin durdurulması kararı verebilmesi için iki şartın birlikte gerçekleşmesi gerekir:
Açıkça Hukuka Aykırılık: Görevden uzaklaştırma kararının ilk bakışta bile hukuka aykırı olduğunun anlaşılması.
Telafisi Güç Veya İmkânsız Zararlar: Kararın uygulanmaya devam etmesi halinde memurun maddi ve manevi olarak telafisi zor zararlara uğrayacak olması.
Görevden uzaklaştırma kararı, doğası gereği memurun maaşını, kariyerini ve itibarını doğrudan etkilediği için “telafisi güç zarar” şartı genellikle mevcut kabul edilir. Mahkeme tarafından yürütmenin durdurulması kararı verildiği takdirde, idare bu kararı 30 gün içinde uygulamak ve memuru görevine başlatmak zorundadır.
İptal Davasında İleri Sürülebilecek Hukuka Aykırılık Nedenleri
Görevden uzaklaştırma kararının iptali için davada aşağıdaki hususlar ileri sürülebilir:
Yetki Unsuru: Kararı veren makamın kanunen yetkili olmaması.
Şekil Unsuru: Kararın yazılı olması, gerekçeli olması gibi usuli kurallara uyulmaması.
Sebep Unsuru: Karara dayanak gösterilen nedenlerin (soruşturma, kovuşturma vb.) gerçek veya hukuken geçerli olmaması. Örneğin, ortada somut bir delil veya ciddi bir şüphe yokken, tamamen soyut ve sübjektif gerekçelerle karar verilmesi.
Konu Unsuru: Tedbirin orantısız olması. Daha hafif bir tedbirle (örneğin görev yerini değiştirmek gibi) amaç hasıl olabilecekken doğrudan görevden uzaklaştırma tedbirine başvurulması.
Amaç Unsuru: Kararın kamu yararı veya soruşturmanın selameti dışında, memuru cezalandırmak, yıldırmak veya kişisel husumet gibi farklı bir amaçla verilmesi.
Av. Efehan Mihai ERGİNER
