Çekin Unsurları Nelerdir? (2025)

Ticari hayatın vazgeçilmez ödeme araçlarından biri olan çek, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu kapsamında sıkı şekil şartlarına tabi bir kıymetli evraktır. Bir senedin hukuken “çek” olarak kabul edilebilmesi ve kambiyo senetlerine özgü sonuçları doğurabilmesi için kanunda belirtilen zorunlu unsurları ihtiva etmesi gerekmektedir. Bu yazımızda, TTK’nın 780. maddesi ve ilgili diğer hükümler ışığında bir çekin unsurlarına değinilecektir.

Çekin Unsurları Nelerdir?

“Çek” Kelimesi

Bir senedin çek olarak nitelendirilebilmesi için metninde “çek” kelimesinin bulunması zorunludur. Eğer senet Türkçe dışında bir dilde düzenlenmişse, o dilde “çek” kelimesinin karşılığı olan ifadenin kullanılması gerekir. Bu unsur, 6102 sayılı TTK m. 780/1-a’da açıkça düzenlenmiştir.

Kayıtsız ve Şartsız Belirli Bir Bedelin Ödenmesi İçin Havale

Çek, belirli bir meblağın kayıtsız ve şartsız ödenmesi için düzenlenmiş bir havale niteliği taşımalıdır. Ödeme emrinin herhangi bir koşula bağlanması, senedin çek vasfını kaybetmesine neden olur. TTK m. 780/1-b hükmü uyarınca bu unsur zorunludur.

Çek bedeli, hem yazı hem de rakamla ifade edilebilir. Bedel tutarları arasında bir çelişki olması ve senette herhangi bir tahrifat bulunmaması durumunda, yazı ile belirtilen meblağ esas alınır. Ancak senet üzerinde bir tahrifat söz konusu ise bu bedellerin hiçbiri geçerli sayılmaz. Bedel, Türk Lirası veya yabancı bir para birimi cinsinden olabilir. Yabancı para birimi ile düzenlenen çeklerin ödenmesine ilişkin esaslar ise TTK m. 802’de detaylandırılmıştır. Bu maddeye göre, ödeme yerinde rayici olmayan bir para birimiyle düzenlenen çek, ibraz günündeki kur değeri üzerinden o ülkenin parasıyla ödenebilir.

Ödeyecek Kişinin (Muhatabın) Ticaret Unvanı

Çekte ödemeyi yapacak olan tarafın, yani “muhatabın” ticaret unvanının yer alması gerekir. Türkiye’de ödenecek çekler için TTK m. 782 uyarınca muhatap yalnızca bir banka olabilir. Muhatap olarak banka dışında bir kişi gösterilirse, o senet yalnızca bir havale hükmünde sayılır. Dolayısıyla, muhatap bankanın ticaret unvanı çek üzerinde açıkça belirtilmelidir. Çekin düzenlenebilmesi için düzenleyenin muhatap banka nezdinde bir karşılığının bulunması ve taraflar arasında bu karşılık üzerinde tasarruf hakkına dair bir anlaşma olması şarttır. Ancak bu şartlara uyulmaması, senedin çek olarak geçerliliğini etkilemez.

Ödeme Yeri

Çek metninde ödeme yerinin belirtilmesi TTK m. 780/1-d’de sayılan unsurlardan biridir. Bununla birlikte, bu unsurun gösterilmemiş olması senedin çek niteliğini ortadan kaldırmaz. Kanun, bu eksikliği telafi edici hükümler öngörmüştür. TTK m. 781/2’ye göre, ödeme yeri belirtilmemişse, muhatabın ticaret unvanının yanında gösterilen yer ödeme yeri kabul edilir. Birden fazla yer belirtilmişse ilk gösterilen yer geçerlidir. Bu şekilde bir açıklık da yoksa, çek muhatap bankanın merkezinin bulunduğu yerde ödenir. Ödeme yerinin belirtilmesi, özellikle ibraz sürelerinin tespiti açısından önem arz etmektedir.

Düzenlenme Tarihi ve Yeri

TTK m. 780/1-e uyarınca çek, düzenlenme tarihini ve yerini içermelidir.

Düzenlenme Tarihi: Bu unsur, çekin geçerliliği için mutlak bir zorunluluktur. Tarih, “gün, ay ve yıl” olarak açıkça yazılmalıdır. Takvimde bulunmayan bir günün (örneğin 30 Şubat) yazılması durumunda, Yargıtay kararları uyarınca bu tarih, ilgili ayın son günü (28 Şubat) olarak kabul edilmektedir. Ancak 32 Nisan gibi imkânsız bir tarih yazılması çeki geçersiz kılar. Çek, üzerinde yazan düzenleme tarihinden daha önceki bir tarihte de bankaya ibraz edilebilir ve ibraz gününde ödenir (TTK m. 795).

Düzenlenme Yeri: Düzenlenme yerinin gösterilmesi, ödeme yerinde olduğu gibi mutlak bir zorunluluk değildir. TTK m. 781/2’ye göre, düzenleme yeri belirtilmemişse, çekin düzenleyenin adının yanında yazılı olan yerde düzenlendiği varsayılır. Düzenleme yerinin idari bir birim olması ve tereddüde yol açmayacak şekilde belirtilmesi gerekir. Anlaşılır olmak kaydıyla kısaltmaların kullanılması mümkündür; örneğin “İST” şeklindeki bir ifadenin İstanbul’u belirttiği kabul edilmektedir.

Düzenleyenin İmzası

Çekin en temel geçerlilik koşullarından biri, düzenleyenin imzasını taşımasıdır. TTK m. 780/1-f’de belirtilen bu unsur, düzenleyenin çek bedelini ödeme taahhüdü altına girdiğini gösterir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 15. maddesi uyarınca imzanın, borç altına giren kişinin el yazısıyla atılması zorunludur. Bu nedenle mühür veya parmak izi, çekte imza yerine geçmez. İmzanın varlığı yeterli olup, düzenleyenin ad ve soyadının ayrıca yazılması zorunlu bir koşul değildir. İmzanın yokluğu, senedin çek olarak nitelendirilmesine engel olur. İmzanın sahte olduğu yönündeki iddialar ise teknik bilirkişi incelemesi ile çözümlenmelidir.

Av. Efehan Mihai ERGİNER