Trafik kazaları, araçlarda meydana gelen fiziki hasarların onarılmasıyla sonuçlansa dahi, aracın ikinci el piyasa değerinde kalıcı bir düşüşe neden olabilmektedir. Bu düşüş, hukuk “değer kaybı” olarak adlandırılır. Değer kaybı, bir trafik kazası neticesinde hasar gören ve ardından onarılan bir aracın, onarım sonrası piyasa değeri ile kaza öncesi hasarsız durumdaki piyasa değeri arasındaki menfi farkı ifade etmektedir. Bu tazminat türü, hak sahiplerinin malvarlıklarında meydana gelen bu azalmanın telafi edilmesini amaçlamaktadır.

Araç Değer Kaybı Tazminatı

Değer kaybının tespiti, aracın markası, modeli, yaşı, hasar geçmişi ve kaza anındaki hasarın niteliği gibi birçok kritere bağlıdır. Bu yazımızda, kaybı tazminatının nasıl hesaplandığı ve hak sahiplerinin bu tazminatı alabilmek için izlemesi gereken hukuki süreçler ele alınacaktır.

Değer Kaybı Tazminatının Hesaplama Metodolojisi

Değer kaybı tazminatının hesaplanması, sigorta eksperi tarafından düzenlenen bir rapora dayanır ve belirli bir formülasyon ile gerçekleştirilir. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 90. maddesi uyarınca yapılan bu hesaplama, aşağıda adımlar halinde açıklanan teknik parametreleri içerir.

1. Adım: Araç Grubu ve Kodunun Belirlenmesi

Hesaplamanın ilk adımı, hasar gören aracın hangi gruba dahil olduğunun tespit edilmesidir. Araçlar, türlerine göre farklı kodlarla sınıflandırılır.

• A Grubu: Otomobil, Taksi
• B Grubu: Minibüs, Otobüs
• C Grubu: Kamyonet, Kamyon, Çekici, Özel amaçlı araç, Tanker
• D Grubu: İş makinesi, Traktör, Tarım makinesi
• E Grubu: Römork
• F Grubu: Motosiklet

2. Adım: Piyasa Değerinin Tespiti

Aracın kaza tarihindeki piyasa değeri, Türkiye Sigorta, Reasürans ve Emeklilik Şirketleri Birliği Kasko Araç Değer Listesi ile Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği Sigorta Eksperleri İcra Komitesi Piyasa Değer Listesi’nde yer alan bedellerin ortalaması alınarak bulunur. Eğer aracın bedeli bu listelerden yalnızca birinde mevcutsa, o listedeki değer doğrudan esas alınır. Her iki listede de bulunmayan araçlar için piyasa değeri, sigorta eksperi tarafından yapılacak pazar araştırması ile belirlenir.

3. Adım: Rayiç Değer Katsayısının Belirlenmesi

Piyasa değeri tespit edilen aracın, ait olduğu araç koduna göre Rayiç Değer Katsayısı belirlenir. Bu katsayı, aracın piyasa değer aralığına göre değişiklik göstermektedir. Örneğin, A ve F kodlu araçlar için 0-249.999 TL piyasa değerine sahip bir aracın R katsayısı 0.65 iken, 1.500.000 TL ve üzeri değere sahip bir aracın katsayısı 1.00’dir.

4. Adım: Kullanılmışlık Düzeyi Katsayısının Belirlenmesi

Bu katsayı, aracın kaza tarihindeki kilometre veya çalışma saatine göre belirlenir ve aracın yıpranma payını temsil eder. Farklı araç kodları için farklı tablolar kullanılır. Örneğin, A ve F kodlu bir otomobil veya motosiklet için 0-19.999 km aralığında K katsayısı 1.00 iken, 300.000 km ve üzerinde 0.70’e düşmektedir.

5. Adım: Hasar Katsayılarının Hesaplanması

Bu aşama, hasarın teknik boyutunu formüle döker ve birkaç alt katsayının hesaplanmasını gerektirir.

• Hasar Katsayısı: Bu katsayı, hasar gören parçaların değişim, onarım ve boya durumlarına göre belirlenir. Onarım işlemleri; KDV hariç orijinal parça bedelinin, KDV hariç işçilik bedeline oranına göre hafif, orta veya yüksek onarım olarak sınıflandırılır. Bu oranların tespit edilemediği durumlarda doğrudan yüksek onarım katsayısı uygulanır.
• Hasar Tutarı Katsayısı: Aracın toplam hasar tutarının piyasa değerine oranlanmasıyla bulunur.
• Hasara Uğrayan Parçalar Katsayısı: Hasar katsayısı ve hasar tutarı katsayıları kullanılarak hesaplanır.

6. Adım: Genel Değerlendirme Katsayısının Belirlenmesi

Bu katsayı; aracın ticari veya kiralık olması, geçmiş hasar kayıtları gibi genel değerlendirme parametrelerine göre hesaplanır ve nihai hesaplamada bir düzeltme faktörü olarak işlev görür.

7. Adım: Nihai Değer Kaybı Tutarının Hesaplanması

Tüm bu katsayılar elde edildikten sonra, Değer Kaybı (DK) tutarı aşağıdaki nihai formül ile tespit edilir. Ayrıca, F araç kodu (Motosiklet) için hesaplanan bu tutar, 2,5 ile çarpılarak nihai değer kaybı belirlenir.

Değer Kaybı Talebinde Özel Durumlar ve Dikkat Edilmesi Gerekenler

• Pert Araçlar: Karayolları Trafik Kanunu m. 92 uyarınca, hasar sebebiyle trafikten çekme veya hurdaya çıkarılma işlemi görmüş araçlar için değer kaybı tazminatı talep edilemez. Bu durum ZMMS Genel Şartları’nda da teminat dışı bırakılmıştır. Pert olan bir aracın tazminatı, aracın kaza öncesi rayiç bedeli üzerinden ödendiği için, ek olarak bir değer kaybı talebinde bulunmak teknik olarak mümkün değildir.
• Kasko ve İhtiyari Mali Mesuliyet Sigortası: Standart kasko poliçeleri genellikle değer kaybı zararını teminat altına almaz. Ancak sigortalı, poliçe düzenlenirken bu teminatı ekletmişse, zararını öncelikle kendi kasko poliçesinden talep edebilir. Kusurlu aracın kasko poliçesinde bulunan İhtiyari Mali Mesuliyet teminatı ise, ZMMS limitlerini aşan zararların karşılanmasında devreye girer. Örneğin, 2025 yılı için ZMMS limiti 300.000 TL ise ve aracın hasar onarım bedeli 280.000 TL tutmuşsa, ZMMS poliçesi değer kaybı için yalnızca 20.000 TL ödeme yapacaktır. Kalan değer kaybı zararı için kusurlu tarafın ihtiyari mali mesuliyet poliçesine başvurulması gerekmektedir.

Başvuru Süreci

1. Aşama: Sigorta Şirketine Yazılı Başvuru

Değer kaybı tazminatı talebi için dava yoluna gitmeden önce ilgili sigorta kuruluşuna yazılı başvuruda bulunmak, KTK m. 97 uyarınca bir dava şartıdır. Bu başvuru sırasında aşağıdaki belgeler talep edilmektedir:

• Trafik Kazası Tespit Tutanağı
• Mağdur araca ait ruhsat
• Hasarlı araca ve kaza yerine ait fotoğraflar
• Değer kaybı talep beyanı
• Maddi hasara ilişkin ekspertiz raporu (varsa)
• Mağdur araç sahibine ait banka hesap bilgileri

Sigorta şirketi, başvuru tarihinden itibaren en geç 15 gün içinde başvuruyu yazılı olarak cevaplamak zorundadır.

2. Aşama: Sigorta Tahkim Komisyonuna Başvuru

Sigorta şirketinin süresi içinde cevap vermemesi, talebi karşılamayan bir cevap vermesi veya hiç ödeme yapmaması durumunda, zarar gören taraf 5684 sayılı Kanun çerçevesinde Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurabilir. STK başvurusu için gerekli temel evraklar şunlardır:

• STK Başvuru Formu
• Başvuru ücreti dekontu
• Sigorta şirketine yapılan başvuruyu kanıtlayan belge (ihtarname, e-posta ekran görüntüsü vb.)
• Kaza Tespit Tutanağı, Eksper Raporu, Ruhsat ve Ehliyet gibi temel kaza evrakları

Sıkça Sorulan Sorular

1. Araç değer kaybı tam olarak nedir? Değer kaybı, trafik kazası geçiren bir aracın, onarımı yapıldıktan sonraki ikinci el piyasa değeri ile kaza yapmadan önceki hasarsız halinin değeri arasındaki farktır. Bu, onarım ne kadar iyi yapılırsa yapılsın aracın “kazalı” olarak kabul edilmesinden kaynaklanan ekonomik kayıptır.
2. Değer kaybı tazminatını kim öder? Değer kaybı zararı, Zorunlu Mali Mesuliyet Sigortası (ZMMS) Genel Şartları kapsamında maddi bir zarar olarak kabul edilir. Bu nedenle, kazada kusurlu olan tarafın ZMMS poliçesini düzenleyen sigorta şirketi tarafından ödenir.
3. Araç değer kaybı nasıl hesaplanır? Değer kaybı, sigorta eksperi tarafından hazırlanan bir rapora göre, belirli bir formül kullanılarak hesaplanır.
4. Değer kaybı hesaplamasında hangi faktörler dikkate alınır? Hesaplamada aracın markası, yaşı, modeli, kilometresi, piyasa değeri, hasar gördüğü kısımlar ve aracın daha önce aynı kısımdan hasar alıp almadığı gibi birçok faktör göz önünde bulundurulur.
5. Pert (ağır hasarlı) araç için değer kaybı alınır mı? Hayır. Karayolları Trafik Kanunu’nun 92. maddesi ve ZMMS Genel Şartları uyarınca, hasar sebebiyle trafikten çekilen veya hurdaya çıkarılan (pert olan) araçlar için değer kaybı tazminatı talep edilemez. Çünkü bu araçların bedeli zaten kaza öncesi rayiç değeri üzerinden ödenir.
6. Değer kaybı başvurusu için hangi evraklar gereklidir? Başvuru için Trafik Kazası Tespit Tutanağı , aracın ruhsatı , kaza ve araca ait fotoğraflar , değer kaybı talep beyanı , varsa eksper raporu ve araç sahibinin banka IBAN bilgileri gerekmektedir.
7. Değer kaybı talebi için önce sigorta şirketine başvurmak zorunlu mu? Evet. Karayolları Trafik Kanunu’nun 97. maddesi gereğince, dava açmadan veya tahkime gitmeden önce ilgili sigorta şirketine yazılı olarak başvuruda bulunmak bir dava şartıdır.
8. Sigorta şirketi değer kaybı başvurusuna ne kadar sürede cevap vermelidir? Sigorta kuruluşu, başvuru tarihinden itibaren en geç 15 gün içinde başvuruyu yazılı olarak cevaplamak zorundadır.
9. Sigorta şirketi ödeme yapmazsa veya eksik ödeme yaparsa ne yapmalıyım? Şirketin 15 gün içinde cevap vermemesi veya verilen cevabın talebi karşılamaması durumunda, zarar gören kişi dava açabilir veya Sigorta Tahkim Komisyonu’na başvurabilir.
10. Kasko sigortası değer kaybını karşılar mı? Çoğu standart kasko poliçesi değer kaybını teminat altına almaz. Ancak, sigortalı poliçesini yaptırırken ek bir teminat ile değer kaybı taleplerini poliçesine dahil ettirebilir.
11. ZMMS limiti yetmezse kalan değer kaybı nasıl alınır? Eğer kusurlu aracın kaskosunda İhtiyari Mali Mesuliyet teminatı varsa, ZMMS limitini aşan değer kaybı ve diğer zararlar bu poliçeden karşılanabilir.
12. Motosikletler için değer kaybı hesaplamasında bir fark var mıdır? Evet. Motosikletler için standart formülle hesaplanan değer kaybı tutarı, sonuçta 2,5 ile çarpılarak nihai tazminat miktarı bulunur.
13. Değer kaybı hesaplamasındaki “Piyasa Değeri” nasıl belirlenir? Aracın piyasa değeri, Türkiye Sigorta, Reasürans ve Emeklilik Şirketleri Birliği Kasko Araç Değer Listesi ve Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği Sigorta Eksperleri İcra Komitesi Piyasa Değer Listesi’ndeki bedellerin ortalaması alınarak tespit edilir.
14. Değer kaybı talebini kim yapabilir? Değer kaybı talebini, kazada hasar gören aracın sahibi olan hak sahibi veya aracı kullanan kişi emin sıfatıyla zilyetlik hükümlerine göre yapabilir.
15. Sigorta Tahkim Komisyonuna başvuru için hangi belgeler gerekir? Başvuru Formu, başvuru ücreti dekontu, sigorta şirketine yapılan başvuruya dair belge, Kaza Tespit Tutanağı , Eksper Raporu, Ruhsat ve Ehliyet gibi belgeler gerekmektedir.
16. Aracın kilometresi değer kaybı miktarını etkiler mi? Evet, aracın kilometresi hesaplamada önemli bir rol oynar. “Kullanılmışlık Düzeyi Katsayısı” doğrudan aracın kaza tarihindeki kilometresine göre belirlenir.
17. Hasarlı parçanın onarılması ile değiştirilmesi değer kaybını farklı etkiler mi? Evet. Hesaplamada kullanılan “Hasar Katsayısı” belirlenirken, parçanın değiştirilmesi (Parça Değişim Katsayısı) veya onarılması (Onarım Katsayısı) için farklı katsayılar kullanılır.
18. Aracımın daha önceki kazaları yeni bir kazadaki değer kaybı tazminatını etkiler mi? Evet. Aracın hasar geçmişi, “Genel Değerlendirme Katsayısı” içinde bir parametre olarak dikkate alınır ve nihai tazminat tutarını etkileyebilir.

Av. Efehan Mihai ERGİNER