Anonim Şirketlerde Genel Kurulda Toplantı Ve Karar Yeter Sayıları

Anonim şirketler, Türk Ticaret Hukuku sisteminin sermaye odaklı en gelişmiş şirket tipidir. Bu yapının en üst karar ve denetim organı ise, pay sahiplerinin iradesinin tecelli ettiği genel kuruldur. Genel kurulda alınan kararların hukuki geçerliliği, kanun ve esas sözleşmede öngörülen usullere, özellikle de toplantı ve karar yeter sayılarına (nisaplara) riayet edilmesine bağlıdır. Bu yeter sayılara uyulmaması, alınan kararların butlanına veya iptaline yol açarak şirket için geri dönülmez hukuki ve mali sorunlar doğurabilir. Bu sebeple, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) çerçevesinde genel kurul yeter sayılarının titizlikle incelenmesi zaruridir.

Genel Kurul Yeter Sayılarına Hakim Olan Temel Kavramlar

Konunun daha net anlaşılabilmesi için iki temel kavramın ayırt edilmesi gerekmektedir:

1. Toplantı Yeter Sayısı (Toplantı Nisabı): Genel kurulun hukuken toplanmış sayılabilmesi ve gündemdeki konuları görüşmeye başlayabilmesi için toplantıda asgari olarak bulunması gereken sermaye oranını ifade eder. Bu nisap sağlanmadan genel kurul açılamaz ve gündem görüşmelerine geçilemez.

2. Karar Yeter Sayısı (Karar Nisabı): Toplantı yeter sayısının sağlanarak usulüne uygun bir şekilde açılan genel kurulda, gündemdeki bir maddenin karara bağlanabilmesi için gereken olumlu oy oranını ifade eder.

Bu iki nisap, birbirini takip eden ve tamamlayan iki aşamadır. Toplantı yeter sayısı sağlanmadan karar yeter sayısından bahsetmek mümkün değildir.

Olağan Gündemli Toplantılar İçin Genel Kural (TTK m. 418)

Türk Ticaret Kanunu, esas sözleşmede daha ağırlaştırıcı bir hüküm bulunmadığı müddetçe, genel kurulların toplantı ve karar yeter sayıları için temel bir kural belirlemiştir. Bu kural, gündeminde özellikli konular bulunmayan olağan ve olağanüstü genel kurullar için geçerlidir.

• Toplantı Yeter Sayısı: Kanuni düzenlemeye göre, genel kurullar, şirket sermayesinin en az dörtte birini (%25) karşılayan payların sahiplerinin veya temsilcilerinin varlığıyla toplanır.

• İlk Toplantıda Nisabın Sağlanamaması: Şayet ilk toplantıda bu %25’lik sermaye oranına ulaşılamazsa, genel kurul yeniden toplantıya çağrılır. İkinci kez yapılacak olan toplantıda, toplantı yeter sayısı için herhangi bir asgari oran aranmaz. Gelen pay sahipleriyle toplantı açılabilir.

• Karar Yeter Sayısı: Hem birinci hem de ikinci toplantıda, kararlar toplantıda hazır bulunan oyların salt çoğunluğu ile alınır. Yani, toplantıya katılanların temsil ettiği sermayenin yarısından bir fazlasının olumlu oyu, kararın kabulü için yeterlidir.

Ağırlaştırılmış Yeter Sayılar Gerektiren Özel Durumlar (TTK m. 421)

Kanun koyucu, şirketin yapısını, mali bütünlüğünü ve pay sahiplerinin temel haklarını doğrudan etkileyen bazı önemli kararlar için yukarıda belirtilen genel kuraldan ayrılarak çok daha yüksek yeter sayılar öngörmüştür. Bu kararlar, ancak “ağırlaştırılmış nisaplar” ile alınabilir.

1. Sermayenin En Az Yarısının Temsil Edildiği Kararlar:

Aşağıdaki esas sözleşme değişiklikleri için, şirket sermayesinin en az yarısının (%50) temsil edildiği bir genel kurulda, toplantıda mevcut bulunan oyların salt çoğunluğu ile karar alınabilir:

• Şirketin işletme konusunun tamamen değiştirilmesi.

• İmtiyazlı pay oluşturulması.

• Nama yazılı payların devrinin sınırlandırılması.

Eğer ilk toplantıda sermayenin yarısı temsil edilemezse, yapılacak ikinci toplantıda şirket sermayesinin en az üçte birinin (%33,3) toplantıda hazır bulunması şarttır. Bu toplantıda da kararlar, mevcut oyların çoğunluğuyla alınır.

2. Sermayenin En Az Yüzde Yetmiş Beşinin Temsil Edildiği Kararlar:

Aşağıda sayılan ve şirketin temel yapısını kökten değiştiren kararlar için çok daha koruyucu bir nisap getirilmiştir. Bu kararlar, şirket sermayesini temsil eden payların en az yüzde yetmiş beşinin (%75) olumlu oyuyla alınabilir:

• Şirketin merkezinin yurt dışına taşınması.

• Bilanço zararlarının kapatılması için pay sahiplerine ek yükümlülükler getirilmesi veya ikincil yükümlülükler konulması.

3. Oybirliği Gerektiren Kararlar:

Bazı durumlarda ise kanun, pay sahiplerinin tamamının rızasını aramaktadır. Özellikle pay sahiplerinin şahsi borçlarını ve sorumluluklarını artıran kararlarda bu durum geçerlidir. Örneğin, pay sahiplerinin taahhütlerini artıran (tali edim yükümlülüğü getiren) kararlar, ilgili tüm pay sahiplerinin onayı olmaksızın alınamaz.

Farklı Toplantı Türlerine Göre Yeter Sayıların Değerlendirilmesi

• Çağrısız Genel Kurul: TTK m. 416 uyarınca, hiçbir toplantı usulüne uyulmaksızın, bütün pay sahiplerinin veya temsilcilerinin katılımıyla genel kurul yapılabilir. Bu durumda toplantı yeter sayısı doğal olarak %100’dür. Karar yeter sayısı ise, görüşülen konunun niteliğine göre (genel kural veya ağırlaştırılmış nisap) belirlenir.

• Tek Pay Sahipli Anonim Şirketlerde Genel Kurul: Bu şirketlerde tek pay sahibi, genel kurulun tüm yetkilerine sahiptir. Dolayısıyla bir toplantı veya karar nisabından bahsedilemez. Ancak, bu pay sahibinin alacağı kararların hukuken geçerli olabilmesi için mutlaka yazılı olması şarttır.

• Halka Açık Anonim Şirketler: Bu şirketler hem TTK’ya hem de Sermaye Piyasası Kanunu’na (SPK) tabidir. SPK, özellikle pay sahiplerinin haklarını korumak amacıyla TTK’daki nisaplardan farklı veya daha ağırlaştırıcı düzenlemeler getirebilmektedir. Bu nedenle halka açık şirketlerde SPK mevzuatı öncelikli olarak dikkate alınmalıdır.

Uygulamada Dikkat Edilmesi Gereken Diğer Hususlar

• Hazır Bulunanlar Listesi (Hazirun Cetveli): Toplantı yeter sayısının tespiti için en önemli belge, yönetim kurulunca hazırlanan ve toplantıya katılan pay sahiplerini gösteren hazır bulunanlar listesidir. Bu liste, toplantı başkanlığınca imzalanır ve toplantı tutanağına eklenir.

• Bakanlık Temsilcisi: Gündeminde sermaye artırımı, sermaye azaltımı, tür değişikliği veya birleşme gibi önemli konular bulunan genel kurullarda Gümrük ve Ticaret Bakanlığı temsilcisinin bulunması zorunludur. Temsilcinin yokluğu, alınan kararların geçersizliğine neden olur.

• Elektronik Genel Kurul (EGKS): Elektronik ortamda genel kurula katılan pay sahipleri de hem toplantı hem de karar yeter sayılarının hesaplanmasında fiziken katılanlar gibi dikkate alınır.

Av. Efehan Mihai ERGİNER